**به گزارش خبرآنلاین، از زومیت:** مارها گونههای متنوعی هستند که بسته به محیط زیست و نوع زندگی خود، ویژگیهای خاصی را توسعه دادهاند. از مارهای زندگیکننده در درختان که با بدن باریک و منعطف خود بین شاخهها حرکت میکنند گرفته تا گونههایی که در بیابانهای گرم یا جنگلها زندگی میکنند، همگی فاقد پا هستند. این سؤال مطرح است که چگونه این ویژگی در روند تکامل آنها شکل گرفته است.
محققان با بررسی شواهد فسیلی به این نتیجه رسیدند که مارها حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون سال پیش پاهای خود را از دست دادهاند. در این زمینه، نظرات مختلفی درباره سبک زندگی اجداد آنها وجود دارد. برخی از پژوهشگران بر این باورند که نیاکان مارها آبزی بوده و کاهش اندامها به بهبود حرکت آنها در آب کمک کرده است، در حالی که دیگران معتقدند زندگی زیرزمینی عامل اصلی از بین رفتن پاها بوده است.
در یک تحقیق انجام شده در سال ۲۰۱۵، محققان به مطالعه فسیل ماری به نام دینیلیزیا پاتاگونیکا پرداختند که در دوره کرتاسه زندگی میکرد. این بررسی به شکلگیری گوش داخلی این فسیل توجه کرده و نشان داد که ساختار آن بیشتر به خزندگان زیرزمینی شباهت دارد تا گونههای آبزی.
هونگیو یی، از دانشگاه ادینبرو، بیان کرد که چگونگی از دست رفتن پاها یکی از معماهای اصلی برای دانشمندان بوده و این فرایند زمانی روی داده که نیاکان آنها در حفاری تخصصی پیدا کرده بودند. او تأکید کرد که ساختار گوش داخلی فسیلها میتواند اطلاعات قابل توجهی ارائه دهد.
فرایند حذف پاها در مارها تدریجی بوده و در برخی گونههای ابتداییتر، نشانههایی از اندامهای عقبی دیده میشود. برای مثال، در مارهای بوآی و پیتون، استخوانهای کوچک و تحلیلرفتهای وجود دارد که به نام «اندامهای وستیجیال» شناخته میشوند. این ساختارها به عنوان یادگاری از نیاکان چهاراندامی آنها باقی ماندهاند.
پژوهشهای اخیر نیز به بررسی ژنتیک مربوط به این تغییرات پرداختند. تحقیقی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، به حذف بخشهایی از دیانای در نواحی خاصی از ژن PTCH1 اشاره کرد. این ژن در فرآیند رشد اندامها نقش دارد و نقص در آن میتواند موجب اختلال در شکلگیری دست و پا شود.
همچنین، ژن SHH به عنوان یکی از تنظیمکنندههای اصلی رشد جنینی شناخته میشود. هنگامی که این ژن به درستی عمل نکند، اندامها به مرحله رشد نمیرسند و متوقف میشوند. پروفسور مارتین کوهن از دانشگاه فلوریدا نیز توضیح داد که در جنین پیتونها، این روند رشد در مراحل ابتدایی به وجود میآید، اما به تکامل نهایی نمیرسد.
با وجود این تغییرات عمده، مارها نه تنها منقرض نشدند، بلکه به یکی از موفقترین گروههای خزندگان تبدیل شدند، بهطوریکه در همه نقاط جهان به جز جنوبگان یافت میشوند. آنها از جنگلهای بارانی گرفته تا بیابانها و اقیانوسها به خوبی سازگار شده و این ویژگیها به آنها امکان داده است در محیطهای مختلف حرکت کنند.
این تغییر در اندامها که در ابتدا ممکن است به نظر عقبگرد بیاید، در واقع به یک مزیت تکاملی تبدیل شده و راه را برای تنوع و موفقیت آنها هموار کرده است.
