به گزارش خبرگزاریها، در سالهای اخیر، فهم جهانی نسبت به مفهوم آلودگی در محیطهای دریایی دچار تحولات جدی شده است. پیش از این، آلودگی اقیانوسها عمدتاً به نشت مواد نفتی، رهاسازی زبالههای پلاستیکی و ورود فاضلاب صنعتی محدود میشد؛ اما اکنون کارشناسان دریایی و استراتژیستهای نظامی به این نتیجه رسیدهاند که تهدیدات محیطزیستی در زیر آب به مراتب پیچیدهتر از گذشته است.
درکی که از آلودگی زیر آب وجود دارد، فقط ناظر به آلودگی شیمیایی نیست، بلکه آلودگی آکوستیکی نیز نقش بسزایی دارد. اقیانوسها برای موجودات بومی خود، از جمله پستانداران دریایی و ماهیها، پر از سیگنالهای ضروری است و هرگونه صدای ناخواسته میتواند نظم طبیعی این اکوسیستم را بر هم بزند. وسایل نظامی مانند اژدرها و زیردریاییها با ایجاد صداهای ناهنجار و نشت مواد شیمیایی، برای سالها به اکوسیستمهای حساس دریا آسیب زدهاند.
نسل جدید اژدرها، با نام “شکارچیان خاموش”، نمایانگر پیشرفتهای قابل توجه در حوزه مهندسی مواد و آکوستیک است. این سلاحهای نوین از موتورهای الکتریکی با کارایی بالا بهره میبرند و با استفاده از باتریهای سازگار با محیط زیست میتوانند اثرات منفی خود را در اقیانوسها به حداقل برسانند. نکته جالب توجه، تغییر کاربری این اژدرها پس از پایان ماموریت است؛ بدنه طوری طراحی شده که میتواند به پناهنگاهی امن برای مرجانها و دیگر موجودات دریایی تبدیل شود.
با توجه به ویژگیهای فیزیکی صوت در زیر آب که به سرعت ۱۵۰۰ متر بر ثانیه حرکت میکند، این حس در زیر آب به عنوان ابزار ارتباطی اصلی شناخته میشود. به دلیل نفوذاً محدود نور در اعماق آب، برخی از موجودات دریایی، مانند نهنگها و دلفینها، برای انجام وظایف حیاتی خود همچون ناوبری و شناسایی طعمه، به حس شنوایی تکیه دارند. افزایش ناگهانی در سطح نویز ناشی از فعالیتهای انسانی میتواند شرایط زیستی این موجودات را به خطر بیاندازد و منجر به رفتارهای غیرطبیعی شود.
تحقیقات پیشین نشان میدهد که سونارهای نظامی از پالسهای صوتی با شدت بالا استفاده میکنند که میتواند باعث ترس و رسیدن سریع جمعی از نهنگها به سطح آب شود. این نوع واکنش از آن جهت خطرناک است که میتواند منجر به آسیب در بافتهای حیوانات و حتی مرگ آنها گردد. همچنین، تداخل نویزهای مصنوعی با سیگنالهای بیولوژیکی باعث محدود شدن برداشت این موجودات از محیط پیرامونشان میشود و این مسأله، پیامدهای جدی برای تعامل اجتماعی و شکار آنها به همراه دارد.
در نهایت، قاعدههای مواد شیمیایی مانند “اتو ۲” علاوه بر تهدید برای اکوسیستمهای دریایی، میتواند برای انسانها نیز خطرناک باشد. تحلیلهای گستردهتری در این زمینه ضروری است تا اثرات این مواد بر محیطزیست و موجودات دریایی مشخص شود.از اژدرهای سنگین نسل قدیم به سوختی با نام «سوخت اتو ۲» استفاده میشود. این ترکیب شیمیایی پیچیده، به ویژه شامل پروپیلن گلیکول دینیترات (PGDN) است که علاوه بر خاصیت انفجاری، به شدت سمی بوده و اثرات منفی قابل توجهی بر روی انسان و محیطزیست دارد. تحقیقات نشان میدهد که تماس با این ماده میتواند منجر به اتساع عروق شود که در انسان به صورت سردرد، حالت تهوع و در موارد شدیدتر میتواند به سکته قلبی منجر گردد.
نشت این سوخت یا باقی ماندن اژدرهای عملنکرده در دریا باعث آلودگی آبهای زیرزمینی و رسوبات میشود. اگرچه برخی میکروارگانیسمها میتوانند این سوخت را تجزیه کنند، اما این فرآیند به دلیل شرایط کماکسیژن و دمای پایین در اعماق اقیانوس به کندی انجام میشود.
### خطر آزادسازی فلزات سمی از مهمات غرقشده
بدنه اژدرها و زیردریاییهای قدیمی دارای فلزات سنگینی مانند سرب، کادمیوم، جیوه و کروم است. با رها شدن این تجهیزات در آب دریا، فرایند خوردگی آغاز میشود و فلزات به تدریج وارد محیط میشوند:
– **سرب:** که به عنوان تعدیلکننده در پیشرانها و کلاهکهای جنگی استفاده میشود و میتواند سمیتی پایدار در زنجیره غذایی ایجاد کند.
– **جیوه:** معمولاً در باتریهای قدیمی و سنسورهای فشاری یافت شده و ورود آن به بدن جانداران باعث اختلالات عصبی و نقصهای تولیدمثلی میشود.
– **تنگستن و اورانیوم ضعیفشده:** که در برخی مهمات استفاده شده و اکسیدهایشان میتوانند برای موجودات آبزی سمی باشند.
بسیاری از آلودگیهای شیمیایی ناشی از مهمات عملنکرده است که در تمرینات یا نبردها شلیک شده و علاوه بر خطر انفجار، به عنوان آلایندههای آلی پایدار شناخته میشوند که به اکوسیستم آسیب میزنند.
به انتقال از پیشرانهای حرارتی به الکتریکی در اژدرهای مدرن اشاره شده است که این امر گام بزرگی در کاهش آلودگی صوتی و افزایش پنهانکاری به شمار میرود. اژدرهای مدرنی مانند «Black Shark» و «F21» از موتورهای بدون برس استفاده میکنند که به طور تقریبی بیصدا عمل میکنند.
یکی از منابع اصلی تولید نویز زیر آب، پدیده کاویتاسیون است که ناشی از چرخش سریع پروانههاست. نسل جدید اژدرها با سیستمهای جت پمپ به طراحی شدهاند که کمک میکند تا صوت اژدر در سرعتهای بالا به میزان قابل توجهی کاهش یابد و راندمان پیشران را افزایش دهد.
نیروی دریایی ایالات متحده با برنامه «پیشران الکتریکی بیصدا»، در حال توسعه فناوریهایی است که صدای شناورهای زیرسطحی را به سطح نویز پسزمینه اقیانوس نزدیک کند. این فناوری با تنظیم فرکانسهای خروجی موتور، شناسایی اژدرها را به ویژه برای سونارهای پیشرفته، دشوار میسازد.
در نهایت، تاکید بر اهمیت فناوریهای نوین در توسعه اژدرها در راستای حفاظت از محیطزیست و کاهش آلودگیهای ناشی از تجهیزات قدیمی به وضوح نمایان است.### بررسی فناوریهای نوین در طراحی اژدرهای دریایی
تحقیقات اخیر در زمینه فناوریهای نظامی نشان میدهد که اژدرهایی همچون «Black Shark» ایتالیایی و «MU90» فرانسوی از باتریهای پیشرفته آلومینیوم-اکسید نقره (Al-AgO) بهرهمند شدهاند که به وسیله آب دریا فعال میشوند. این نوع باتریها دارای چگالی انرژی بسیار بالایی هستند که میتوانند تا دو برابر بیشتر از باتریهای نقره-روی استاندارد انرژی تولید کنند و توان لازم برای دستیابی به سرعتهای بالای ۵۰ گره دریایی را تأمین میکنند.
### تأکید بر جنبههای زیستمحیطی
باتریهای مورد استفاده در این اژدرها از نظر زیستمحیطی نیز با مزایای خاصی همراه هستند، زیرا فاقد جیوه و کادمیوم هستند و قادرند بدون افت کیفیت تا ۱۲ سال در حالت غیرفعال نگهداری شوند. واکنشهای شیمیایی این باتریها به تولید مواد سمی منجر نمیشود و به جای آن اکسید آلومینیوم تولید میکند که پایداری بیشتری در محیط دارد.
جهت کاهش هزینههای عملیاتی و مدیریت پسماندهای نظامی، نیروی دریایی به طور فزایندهای از باتریهای لیتیوم-یون در اژدرهای تمرینی استفاده میکند. این باتریها میتوانند تا صدها بار شارژ و استفاده شوند، بدون نیاز به دور ریختن پس از هر تمرین. همچنین، تحقیقات به سمت توسعه مدلهای بدون کبالت و عاری از مواد شیمیایی خطرناک متمرکز شده است.
### طراحی بدنه زیستتخریبپذیر
نسل جدید اژدرها همچنین دارای طراحی بدنهای با قابلیت زیستتخریبپذیری کنترلشده هستند. در این طرح، بدنه سلاح تنها یک پوسته فلزی نیست، بلکه از آلیاژهای زیستفلزی (Bio-metal Alloys) شامل منیزیم و روی تشکیل شده که پس از پایان عمر مفید خود تجزیه میشود. محققان به جای استفاده از پلاستیکهای سنتی، به مواد زیستتخریبپذیر مانند PLA و فیبرهای نانوسلولز روی آوردهاند که برای محیط زیست ایمنتر هستند.
### اژدرهای مدرن به پناهگاههای دریایی تبدیل میشوند
هدف اصلی در طراحی اژدرهای سبز، ایجاد لاشههای سلاح به عنوان پناهگاه برای حیات دریایی است. این اژدرها با پوستههایی از سرامیک یا بتن دریایی متخلخل طراحی میشوند که ساختارهایی شبیه به صخرههای مرجانی دارند. همچنین، محققان دانشگاه سندیگو با کمک آژانس DARPA، ژلی به نام SNAP-X توسعه دادهاند که میتواند بر روی بدنه اژدرها قرار بگیرد و سیگنالهای شیمیایی لازم برای جذب لاروهای مرجانی را در آب پخش کند.پروژههای نوآورانهای در حوزه حفاظت از محیطزیست در حال شکلگیری هستند که نشاندهنده تغییر رویکردهای نظامی به سمت حمایت از اکوسیستمهای دریایی است. آزمایشات اخیر نشان دادهاند که فناوریهای جدید میتوانند نرخ استقرار مرجانها را تا ۲۰ برابر افزایش دهند، که این مسئله به عنوان نشانهای از موفقیت در محیط زیست اعلام شده است.
بهویژه پروژه «Reefense» در وزارت دفاع ایالات متحده، نمونهای از این تغییر دیدگاه محسوب میشود. این پروژه با استفاده از ضایعات تجهیزات پاکسازی شده، به ایجاد دیوارههای دفاعی طبیعی در برابر طوفانها و فرسایش سواحل میپردازد. این سازهها در کنار حفاظت از تأسیسات نظامی، به عنوان آزمایشگاههای زنده برای بررسی واکنش مرجانها به تغییرات اقلیمی عمل میکنند.
امروزه، آوازه اجرای پروژههای نظامی بدون ارزیابیهای زیستمحیطی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. قوانین محیطزیستی همچون NEPA و CERCLA هر گونه فعالیت نظامی در اقیانوسها را تحت نظارت قرار میدهند و عدم پایبندی به این قوانین میتواند به توقف پروژهها و لطمه به اعتبار نیروهای نظامی بینجامد.
توسعه اژدرهای محیطزیستدوست به عنوان یک رویکرد اخلاقی و همچنین یک استراتژی اقتصادی هوشمندانه تلقی میشود. برآوردها نشان میدهد که هزینه پاکسازی مهمات قدیمی زیر دریا سالانه به میلیاردها دلار میرسد. اژدرهایی که تجزیهپذیر هستند، نیاز به عملیاتهای پرهزینه بازیابی را کاهش داده و ریسکهای قانونی را برای دولتها به حداقل میرسانند.
در عرصه نبردهای زیرسطحی، پیشرفتهای زیستمحیطی تأثیرات مثبتی بر قابلیتهای عملیاتی نیروهای دریایی گذاشته است. اژدرهایی که نشتی شیمیایی ندارند، خطر شناسایی را کاهش داده و موتورهای بدون لرزش که برای حفاظت از موجودات دریایی طراحی شدهاند، کارایی بالایی در عبور از دفاعهای دشمن دارند.
تحول از تسلیحات سنتی به تکنولوژیهای پیشرفته نشاندهنده جهش در دنیای زیرآب است. اکنون سلاحهایی تولید میشوند که علاوه بر کارایی در نبرد، در زمان صلح نیز به حفظ اکوسیستمهای دریایی کمک میکنند. استفاده از باتریهای بدون جیوه و موتورهای الکتریکی ساکت به کاهش تاثیرات منفی انسان بر محیط زیست کمک شایانی کرده است.
آینده این صنعت به سمت تولید «تسلیحات هوشمند خودترمیمشوند» و «پهپادهای زیستی زیرآبی» در حال حرکت است که مرزهای بین ماشین و موجود زنده را کمتر میکند. همکاری میان دانشمندان دریایی، مهندسان متالورژی و استراتژیستهای نظامی برای دستیابی به امنیت پایدار امری ضروری است. در نهایت، این سلاحها به عنوان حافظان جدید اقیانوسها خواهند بود، که قابلیتهایشان را از طریق همزیستی با طبیعت به اثبات میرسانند.
