**افزایش تنشهای ژئوپلیتیک و هزینههای جنگندهها**
در سالهای اخیر، تنشهای ژئوپلیتیک در سطح جهانی به شدت افزایش یافته و کشورها به طور مداوم در حال تجهیز و تولید جنگندههای پیشرفته هستند. اما این روند نیاز به توجه بیشتری به هزینههای مربوط به هر جنگ و به ویژه هزینههای عملیاتی جنگندهها دارد.
پرواز هر جنگنده از روی عرشه ناوها یا پایگاههای نظامی میتواند به معنای هدر رفتن منابع مالی قابل توجهی باشد؛ به طوری که این هزینهها معادل بودجه سالانه چندین خانوار متوسط است. بنابراین، بررسی هزینههای پروازی جنگندهها و دلایل بالای آنها اهمیت زیادی دارد.
### ۱. **F-22 Raptor: گرانترین جنگنده**
جنگنده F-22 Raptor با هزینهای معادل ۸۵ هزار دلار در هر ساعت، در صدر لیست پرهزینهترین جنگندهها قرار دارد. این جنگنده به دلیل استفاده از تکنولوژیهای قدیمی و محدودیت در تأمین قطعات یدکی، هزینه بالایی دارد. عمر ۸ هزار ساعتی این جنگنده، با توجه به هزینه خرید ۳۵۰ میلیون دلار، منجر به افزایش قابل توجه هزینههای عملیاتی آن میشود.
### ۲. **F-35 Lightning II: پیشرفته اما پرهزینه**
F-35، که قرار بود جایگزین ارزانتری برای F-16 باشد، به دلیل پیچیدگیهای نرمافزاری و نیاز به سیستمهای لجستیکی پیشرفته همچنان هزینه بالایی دارد. با این که قیمت خرید این جنگنده به ۸۰ میلیون دلار کاهش یافته، هزینه پرواز آن همچنان بین ۳۳ تا ۴۲ هزار دلار در نوسان است، به ویژه در شرایطی که موتور و بدنه تحت فرسودگی بیشتری قرار میگیرد.
### ۳. **F-15EX: انتخابی اقتصادی**
نیروی هوایی آمریکا به تازگی به سراغ F-15EX رفته است، با وجود قیمت ۹۴ میلیون دلاری، این جنگنده عمر خدمتی ۲۰ هزار ساعتی دارد که آن را به گزینهای اقتصادی تبدیل میکند. هزینه پرواز ۲۹ هزار دلاری این جنگنده برای یک هواپیمای سنگین دو موتوره، نسبتاً معقول است و نشاندهنده استراتژی اقتصادی این نیرو در سرمایهگذاری بلندمدت است.
این واقعیتها نشان میدهد که هزینههای جنگندگان نه تنها به تأمین امنیت ملی، بلکه به صورت مستقیم بر بودجه کشورهای مختلف تأثیرگذار است و در نتیجه، نیاز به بررسی بیشتری در این حوزه وجود دارد.### بررسی هزینههای عملیاتی جنگندههای برتر جهان
بررسیهای اخیر نشان میدهد که هزینه عملیاتی جنگندهها در سطح جهانی موضوعی حیاتی برای کشورها محسوب میشود. جنگندههایی مانند رافال و یوروفایتر به دلیل صرفهجویی در هزینهها و قابلیتهای مختلف مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفتهاند.
رافال، جنگنده فرانسوی، به دلیل هزینههای عملیاتی به مراتب پایینتر (بین ۱۸ تا ۲۰ هزار دلار) و توانمندیهای چندمنظوره، استقبال زیادی از سوی کشورهایی نظیر قطر و امارات داشته است. این در حالی است که یوروفایتر تایفون، علیرغم هزینههای پرواز بالاتر (تا ۲۵ هزار دلار)، به عنوان گزینهای قدرتمند در نبردهای هوایی شناخته میشود.
تفاوت اساسی این دو جنگنده در جنبه اقتصادی آنها نهفته است. رافال بهعنوان انتخابی مناسب برای کشورهایی که از بودجه محدودی برخوردارند، مطرح میشود، در حالی که یوروفایتر به دلیل قابلیتهای پیشرفتهتری که دارد، هزینه بالاتری را به همراه خواهد داشت.
### گرانقیمتترین جنگندهها
براساس گزارشهای منتشر شده توسط پنتاگون و دیگر منابع معتبر نظامی در سالهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶، لیستی از گرانقیمتترین جنگندهها به همراه هزینههای خرید و عملیات آنها به شرح زیر است:
| **مدل جنگنده** | **کشور سازنده** | **قیمت خرید (تخمینی)** | **هزینه هر ساعت پرواز** | **عمر خدمتی (ساعت)** |
|———————–|—————–|———————–|———————|——————–|
| F-۲۲ Raptor | آمریکا | ۳۵۰ میلیون دلار | ۸۵ هزار دلار | ۸ هزار ساعت |
| F-۳۵A Lightning II | آمریکا | ۸۲.۵ میلیون دلار | ۳۳ تا ۴۲ هزار دلار | ۸ هزار ساعت |
| F-۱۵EX Eagle II | آمریکا | ۹۴ میلیون دلار | ۲۹ هزار دلار | ۲۰ هزار ساعت |
| Eurofighter Typhoon | اروپا | – | – | – |
این دادهها بهطور دقیق نشاندهنده نسبت هزینه و کارایی این جنگندهها در عرصه نظامی هستند.### جنگندههای مدرن و هزینههای پرواز
در مورد هزینههای جنگندههای مختلف، اطلاعات جالبی به دست آمده است. به عنوان مثال، جنگنده «Eurofighter Typhoon» که متعلق به اروپا است، با هزینهای برابر ۱۱۷ میلیون دلار عرضه میشود و هزینه پرواز آن بین ۱۸ تا ۲۵ هزار دلار برای هر ساعت در نظر گرفته شده است. برای پرواز این جنگنده، به حدود ۶ هزار ساعت نیاز است.
جنگنده «Dassault Rafale» که محصول فرانسه است، قیمتی معادل ۱۱۵ میلیون دلار دارد و هزینه پرواز آن بین ۱۸ تا ۲۰ هزار دلار به ازای هر ساعت برآورد میشود. مدت زمان پرواز مورد نیاز برای این هواپیما نیز حدود ۷ هزار ساعت است.
در زمینه جنگندههای آمریکایی، «F-16 Viper (Block 70)» با هزینه خرید ۶۳ میلیون دلار از جمله گزینههای قابل توجه است. هزینه پرواز برای این جنگنده بین ۱۵ تا ۱۸ هزار دلار و مدت زمان پرواز آن ۱۲ هزار ساعت اعلام شده است.
#### اهمیت هزینههای پرواز
در تحلیلهای نظامی، بسیاری به اشتباه تنها به هزینه خرید جنگندهها توجه میکنند؛ در حالی که این هزینه تنها ۲۰ درصد از کل هزینهها را شامل میشود. ۸۰ درصد دیگر شامل هزینههای سوخت، دستمزد پرسنل، تعمیرات و بهروزرسانیهای نرمافزاری است.
به همین دلیل، ارتشها معمولاً به سمت انتخاب جنگندههایی مانند F-16 Block 70 میروند، که از نظر هزینه پرواز مقرون به صرفهترند. با هزینهای حدود ۱۵ هزار دلار برای هر ساعت پرواز، این جنگندهها میتوانند به راحتی به ماموریتهای بیشتری اعزام شوند بدون اینکه بار مالی سنگینی بر دوش بودجه دفاعی کشور بگذارند.
با این حال، در مناطقی با شرایط خاص جوی مانند خاورمیانه، هزینههای پرواز به دلیل گرمی هوا و وجود ذرات معلق افزایش مییابد. این ذرات سبب سایش و خرابی زودهنگام موتورهای جنگنده میشوند و در نتیجه هزینههای نگهداری را به شکل چشمگیری بالا میبرند.
همچنین، هزینههای اعزام یک اسکادران ۱۲ فروندی «F-22» برای یک گشت روزانه به بیش از یک میلیون دلار میرسد. چنین ارقامی نشاندهنده بار اقتصادی سنگین در حضور نظامی گسترده است. در نهایت، برنده نبرد کسی نیست که بهترین جنگندهها را در اختیار دارد، بلکه کسی است که توانایی تحمل هزینههای طولانیمدت را دارد.
طبق بررسیها، جنگنده «F-22 Raptor» بیتردید گرانترین گزینه در پرواز است و هر پرواز دو ساعته آن معادل هزینه یک آپارتمان لوکس در تهران برای مالیاتدهندگان آمریکایی خواهد بود.
#### منابع
این اطلاعات بر اساس منابعی چون GAO، Saffm، Janes، Breaking Defense و Simple Flying جمعآوری شده است.
