**غزال زیاری -** تنگه هرمز که در باریکترین نقطهاش تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد، بهعنوان یک گذرگاه کلیدی برای ۲۰ درصد از نفت خام و ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) جهان شناخته میشود. حال به دنبال شایعاتی مبنی بر احتمال تبدیل این تنگه به میدان مین، نگرانیها درباره ثبات اقتصادی جهانی افزایش یافته و قیمت نفت به شدت بالا رفته است.
کارشناسان میگویند مینهای دریایی بهعنوان “سلاح هستهای فقرا” شناخته میشوند، چرا که رغم هزینه پایین تولید و استقرار، کشف و خنثیسازی آنها فرایندی پیچیده و خطرناک است. در حال حاضر، ترافیک نفتکشها در این منطقه به شدت کاهش یافته و قیمت نفت برنت به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده است. اگرچه این اطلاعات هنوز به تأیید مقامات ایران نرسیدهاند، بسیاری درباره ماهیت و نحوه عمل مینهای دریایی کنجکاو شدهاند.
**آشنایی با انواع مینهای دریایی**
مینها بر اساس نوع عملکرد و عمق نصب، به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. در ادامه به بررسی انواع مین و نحوه کارکرد آنها میپردازیم:
**مینهای تماسی و لنگری: سلاحهای خطرناک در آبهای کم عمق**
این نوع مینها، سادهترین و در عین حال خطرناکترین نوع مین در آبهای کم عمق به شمار میآیند. یکی از مدلهای رایج آنها شامل دو نیمکره آهنی و چهار شاخک مکانیکی بر روی نیمکره بالایی است. این مینها بهگونهای طراحی شدهاند که با برخورد کشتی به یکی از شاخکها، فیوز فعال و ۱۲۰ کیلوگرم مواد منفجره در نیمکره پایینی منفجر میشود. این مینها میتوانند در اعماق کم و حتی تا ۱۰۰ متر زیر آب نصب شوند و به وسیله لنگر در بستر دریا مهار شوند.
**مینهای نفوذی و هوشمند: تلههای نامرئی**
این نوع مینها به حسگرهای پیشرفتهای مجهزند که بدون نیاز به برخورد فیزیکی میتوانند طعمههای خود را شناسایی کنند. حسگرهای آنها معمولاً شامل سه نوع هستند:
۱. **حسگرهای آکوستیک:** این حسگرها صدای تولید شده توسط موتور کشتی، چرخش پروانه و پمپهای داخلی را شناسایی میکنند.
۲. **حسگرهای مغناطیسی:** این حسگرها با شناسایی تغییرات میدان مغناطیسی ناشی از عبور یک ناو یا نفتکش انفجار میکنند.
۳. **حسگرهای فشاری:** این نوع حسگرها به تغییرات فشار آب ناشی از عبور کشتیهای سنگین حساس بوده و خنثیسازی آنها بهعنوان یکی از دشوارترین عملیاتها در نظر گرفته میشود.### آشنایی با مینهای دریایی و سلاح خطرناک EM-52
مین EM-52، که در ارتش چین به نام T-1 شناخته میشود، یک سلاح پیشرفته و خطرناک است. این مین بهصورت زیرآبی نصب میشود و از یک پردازنده مرکزی برنامهپذیر بهره میبرد.
زمانی که حسگرهای این مین وجود یک هدف ارزشمند را شناسایی کنند، به جای انفجار در محل، به سمت بالا یک پرتابه موشکی شلیک میکند. این موشک با سرعتی بالغ بر ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت به سمت کشتیها حرکت میکند. نقاط ضعفی که در قسمت زیرین کشتیها وجود دارد، باعث میشود که برخورد این راکتها بتواند حتی بزرگترین ناوها را غرق کند یا به شدت آسیب بزند.
#### مشخصات مینها
جدول زیر به بررسی انواع مختلف مینها و ویژگیهای آنها میپردازد:
| نوع مین | مکانیزم فعالسازی | ویژگی کلیدی | حداکثر عمق (تخمینی) |
|————————-|——————————|————————————————|———————–|
| مینهای تماسی (لنگری) | تماسی/مکانیکی | شاخکهای حساس و اقتصادی | ۱۰۰ متر |
| مین نفوذی یا هوشمند | نفوذی (صوتی/مغناطیسی) | غیرقابل ردیابی و پنهان در بستر | ۲۰۰ متر |
| EM-52 | موشکی/جهنده | توانایی حمله پرسرعت به بدن کشتی | ۳۶۰ متر |
| مینهای چسبان | زمانی/مغناطیسی | نصب توسط غواص بر بدنه شناور | سطحی |
### روشهای استقرار مینها
استقرار مینها میتواند با استفاده از روشهای مختلفی انجام شود که شناسایی و مقابله با آنها را برای دشمن دشوار میسازد:
– **زیردریاییهای کوچک**: این زیردریاییها برای آبهای کمعمق طراحی شدهاند و میتوانند بدون تولید صدا، مینها را رها کنند. به دلیل سایز کوچک، این زیردریاییها معمولاً برای سونارهای پیشرفته قابل شناسایی نیستند.
– **قایقهای تندرو**: این قایقها مجهز به تجهیزات لازم برای حمل و رهاسازی سریع مینها میباشند.
– **کشتیهای تجاری تغییر کاربری یافته**: این شناورها، که از کشتیهای تجاری به ناوهای پیچیدهتر تبدیل شدهاند، میتوانند بهعنوان پایگاههای لجستیکی برای عملیاتهای مینریزی وسیع کار کنند.
چالشهای مهار و خنثیسازی: نبرد رباتها در اعماق
عملیات مقابله با مین (MCM) بهطور معمول به سه مرحله اصلی شامل شناسایی، طبقهبندی و خنثیسازی تقسیم میشود. با این حال، این عملیات در دریاها به سبب وجود جریانهای قوی، تغییرو تحولات جزر و مدی و بسترهای ناهموار، از پیچیدگیهای چشمگیری برخوردار است.
هرچند که فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی و پهپادهای زیرسطحی، به افزایش قابلیت نیروهای جهانی برای خنثیسازی مینها کمک میکنند، اما در این زمینه، زمان بهعنوان حیاتیترین عامل شناخته میشود.
در موارد بسیاری، حتی یک مین فعال نشده میتواند به اندازه یک ناوگان جنگی، تهدیدآمیز باشد. ترکیب مینهای تماسی، قدرت ویرانگر EM-۵۲ و چابکی قایقهای تندرو، میتواند میدان نبرد را به شکل غیرقابلباوری پیچیده سازد.
منابع: strausscenter، military، maritime-executive
۲۲۷۲۲۷
