**مهر و موم خبری؛ گروه سیاست:**
در شرایطی که استان تهران با یکی از شدیدترین خشکسالیهای اخیر مواجه است و ذخایر آب آن به مرز خطر رسیده، نیروی هوافضای سپاه پاسداران به عنوان یک راهحل، عملیات بارورسازی ابرها را آغاز کرده است. از تاریخ ۲۴ آبانماه سال جاری، این عملیات در مناطق کلیدی کشور به اجرا درآمده و فرصتی برای افزایش بارشها به میزان ۱۸ تا ۲۵ درصد فراهم کرده است. کارشناسان با این حال، بر این نکته تأکید دارند که این فناوری تنها یک ابزار مکمل است و نمیتواند بحران ساختاری آب در ایران را به تنهایی حل کند.
تکنیک بارورسازی ابرها، فرایندی شامل تزریق مواد شیمیایی به ابرهای سرد به منظور تحریک بارش است که از بیش از نیم قرن پیش در سطح جهانی به کار گرفته میشود. این روش در بیش از ۵۰ کشور جهان استفاده میشود و کشورهایی چون چین، امارات متحده عربی و ایالات متحده از پیشگامان آن محسوب میشوند. ایران که برنامههای پراکندهای قبلاً اجرا کرده بود، اخیراً بهطور جدیتر این عملیات را آغاز کرده است.
نیروی هوافضای سپاه، با داشتن خلبانان مجرب و هواپیماهای پیشرفته، وظیفه اصلی اجرای پروازهای بارورسازی را به عهده دارد. طبق اعلام این نیرو، عملیات از ۲۴ آبان آغاز شده و پیشبینی میشود تا پایان بهار ۱۴۰۵ ادامه یابد. تمرکز اصلی این عملیات بر روی سه منطقه کلیدی: حوضه دریاچه ارومیه، استانهای مرکزی و نواحی تهران-البرز-قزوین است.
عملیات اخیر سپاه رکوردهای قابل توجهی به ثبت رسانده است؛ از ۱۷ تا ۱۹ آذر، تعداد ۸ سورت پرواز ویژه انجام شده که شامل مناطق ارومیه، یزد و تهران بوده است. این عملیات نیاز به تصمیمگیری لحظهای و ورود به ابرهای سرد دارد، هنری که کارشناسان آن را عامل موفقیت این تلاش میدانند.
مدیریت هماهنگی با وزارت نیرو و سازمان هواشناسی به خوبی صورت گرفته و شواهد اولیه نشاندهنده موفقیت این عملیات است، هرچند ارزیابی کامل آن نیازمند بررسیهای بیشتری است. برخی بارشهای اخیر در غرب و شمالغرب کشور به این اقدامات مرتبط دانسته شده، ولی کارشناسان بر این باورند که عوامل طبیعی نقش اساسی را ایفا کردهاند.
ایران با اجرای بارورسازی ابرها، به عنوان یکی از بیش از ۵۰ کشور فعال در این حوزه شناخته میشود. استفاده از هواپیما، پهپاد و ژنراتورهای زمینی برای عملیات بارورسازی در سال ۱۴۰۴ به طور جدیتری در دستور کار قرار گرفته و تمرکزش بر روی مناطق بحرانی است، هرچند در مقایسه با دیگر کشورها هنوز در رتبههای بالا قرار ندارد.
تحقیقات جهانی حاکی از این است که بارورسازی میتواند بین ۵ تا ۲۰ درصد (معمولاً ۱۰-۱۵ درصد) بارشها را افزایش دهد، اما تأثیرات آن به ویژه در شرایط خشکسالی شدید کمتر محسوس است. چند کشور، از جمله اسرائیل، در این زمینه پیشرفتهای قابل توجهی داشتهاند.### متوقف شدن برنامه به دلیل عدم اثبات علمی
بر اساس گزارشها، برنامه بارورسازی ابرها در ایران به دلیل نبود شواهد علمی کافی متوقف شده است. مسئولان سپاه پاسدارن و وزارت نیرو با اشاره به پتانسیل افزایش ۱۸ تا ۲۵ درصدی بارشها، تأکید کردند که این روش میتواند به بهبود منابع آبی کشور کمک کند. اما رئیس سازمان هواشناسی به انتقادات پرداخته و هشدار داده است که این فناوری نمیتواند به تنهایی راهکار قطعی بحران آب باشد. او بر لزوم مدیریت مصرف، بازچرخانی آب و مقابله با تغییرات اقلیمی به عنوان اولویتهای اصلی تأکید کرد و به خطرات احتمالی مانند آلودگی محیط و تأثیرات آن بر همسایگان نیز اشاره نمود.
### چشمانداز: مکمل یا معجزه؟
عملیات اخیر سپاه در زمینه بارورسازی ابرها به عنوان یک تلاش مثبت در راستای رویارویی با بحرانهای محیطی تلقی میشود و ممکن است به احیای منابع آبی کمک کند. با این حال، کارشناسان بر این باورند که بارورسازی ابرها باید به عنوان یک ابزار مکمل در نظر گرفته شود و نمیتواند جانشین راهکارهای اساسی باشد. برای عبور از بحران آبی، لازم است که ایران به سرمایهگذاریهای بلندمدت، پژوهشهای علمی گستردهتر و دیپلماسی منطقهای روی بیاورد تا بتواند به جای جنگ ابری، به همکاریهای سازنده دست یابد.
