**خبرگزاری مهر؛ گروه سیاست**: در سایه خشکسالیهای شدید در تهران که سدهای آب را به مرز بحران رسانده، نیروی هوافضای سپاه پاسداران با راهاندازی عملیات بارورسازی ابرها به مقابله با مشکل کمآبی پرداخته است. از تاریخ بیست و چهارم آبانماه، پروازهای ویژه این نیرو در نقاط استراتژیک کشور امید به افزایش بارش ۱۸ تا ۲۵ درصدی را تقویت کرده، اما کارشناسان میگویند که این فناوری تنها به عنوان یک ابزار مکمل عمل میکند و نمیتواند به تنهایی بحران آب ایران را حل کند.
فناوری بارورسازی ابرها که شامل تزریق مواد مانند یدید نقره به ابرهای سرد است، بیش از نیم قرن است که در جهان مورد استفاده قرار میگیرد. این فناوری در بیش از ۵۰ کشور استفاده میشود و کشورهایی مانند چین، امارات متحده عربی و ایالات متحده در این زمینه پیشرو هستند. ایران نیز که در سالهای گذشته برنامههایی نامنظم داشت، در سال آبی جاری عملیات بارورسازی را به طور جدی آغاز کرده است.
نیروی هوافضای سپاه پاسداران، با در اختیار داشتن خلبانانی مجرب و هواپیماهای مجهز، عهدهدار اجرای این پروازهای بارورسازی است. طبق بیانیه روابط عمومی این نیرو، این عملیات از اواخر آبانماه آغاز شده و تا پایان بهار ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت. نقاط تمرکز این عملیات شامل حوضه دریاچه ارومیه، استانهای مرکزی مانند یزد و مناطق تهران-البرز-قزوین است.
عملیات اخیر سپاه در این زمینه قابل توجه بوده است؛ به طور مثال، در ۴۸ ساعت منتهی به نوزدهم آذرماه، هشت پرواز تخصصی انجام شده که شامل پوششهای وسیع در ارومیه، یزد و تهران بوده است. در یک روز، سه پرواز نیز به اجرا درآمده است. این مأموریتها نیازمند تصمیمگیریهای فوری و کنترل دقیق در داخل ابرهای سرد است که به عنوان یک عامل کلیدی در موفقیت عملیات در نظر گرفته میشود.
همچنین، هماهنگی کامل با وزارت نیرو و سازمان هواشناسی برقرار است. هرچند شواهد اولیه از دستاوردهای این برنامه حکایت دارند، ارزیابی نهایی هنوز به پایش بیشتری نیاز دارد. بارشهای اخیر در غرب و شمالغرب کشور به این عملیات نسبت داده شده، اما کارشناسان تأکید دارند که سیستمهای طبیعی در این بارشها نقش اساسی داشتهاند.
ایران به عنوان یکی از کشورهایی که در زمینه بارورسازی ابرها فعالیت میکند، با استفاده از هواپیماها و پهپادهای بومی، اقداماتی در این حوزه انجام داده است. این کشور به ویژه بر مناطق بحرانی مانند ارومیه تمرکز دارد، اما در مقایسه جهانی همچنان در رتبههای بالای این حوزه قرار ندارد. چین با هدف پوشش ۵.۵ میلیون کیلومتر مربع تا سال ۲۰۲۵، و کشورهای همسایه مانند امارات و عربستان در منطقه خلیج فارس در حال اجرای برنامههای گسترده و مستمر هستند.
تلاشهای ایران در زمینه بارورسازی نشاندهنده افزایش فعالیتها در این حوزه است، اما این برنامهها به شرایط جوی وابسته باقی میماند و نیاز به زمان دارد.مطالعات جهانی، از جمله گزارشهای سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، نشان میدهد که بارورسازی Clouds میتواند بارش را در ابرهای مناسب بین ۵ تا ۲۰ درصد (معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد) افزایش دهد. با این حال، اثبات قطعی این موضوع دشوار است و در شرایط خشکسالی شدید، تأثیر کمتری دارد. به همین دلیل، برخی کشورها مانند اسرائیل به دلیل عدم تأیید علمی این روش، برنامههای بارورسازی را متوقف کردهاند.
در ایران، مقامات سپاه و وزارت نیرو از پتانسیل ۱۸ تا ۲۵ درصدی این فناوری سخن میگویند. با این حال، رئیس سازمان هواشناسی کشور بر این نکته تأکید میکند که این فناوری نمیتواند راهحلی قطعی برای بحران آب باشد و به مدیریت مصرف، بازچرخانی آب و مقابله با تغییرات اقلیمی باید اولویت داده شود. همچنین، خطرات احتمالی مانند آلودگی محیط زیست و تأثیرات منفی بر همسایگان نیز در این زمینه مطرح است.
عملیات بارورسازی ابرها به عنوان نشانهای مثبت از مشارکت نیروهای نظامی در مدیریت بحرانهای زیستمحیطی به شمار میرود و میتواند به احیای منابع آبی کمک کند. اما کارشناسان همگی بر این باورند که بارورسازی تنها میتواند ابزاری مکمل و نه جایگزینی برای راهکارهای ساختاری محسوب شود. برای عبور از بحران آب، ایران به سرمایهگذاری بلندمدت، پژوهشهای بیشتر و دیپلماسی منطقهای نیاز دارد تا در نهایت همکاری به جای تنشهای موجود در زمینه بارورسازی مستقر شود.
