**غزال زیاری** – در سالهای اخیر، توسعه هوش مصنوعی به تدریج به حوزه نظامی نیز راه یافته است. به گونهای که میتوان گفت این فناوری، تحولی اساسی در طبیعت و منطق درگیریهای نظامی قرن بیست و یکم ایجاد کرده است.
امروزه، این پیشرفتها به حدی رسیده که میتوان آن را به عنوان انقلابی در زمینههای نظامی قلمداد کرد، جایی که میدان جنگ به یک اکوسیستم دادهمحور تبدیل شده و برتری نه تنها به حجم آتش بلکه به سرعت پردازش اطلاعات و دقت الگوریتمها وابسته است. هماکنون، ادغام هوش مصنوعی در سطوح مختلف جنگ، از تجهیزات فردی جنگجویان تا سیستمهای فرماندهی استراتژیک، به یک واقعیت اجتنابناپذیر تبدیل شده است. این مقاله به بررسی نقش هوش مصنوعی در جنگهای آینده و تجربیات عملی استفاده از آن در نزاعهای اخیر میپردازد.
### جنگافزارهای هوشمند: از کمیت به «جرم دقیق»
در دکترینهای نظامی سنتی، همواره تقابل کمیت و کیفیت مشاهده میشد. اما با ورود هوش مصنوعی، این معادله با مفهوم «جرم دقیق» دستخوش تغییر شده است. رویکردهای جدید به استفاده گسترده از سیستمهای خودمختار ارزانقیمت، مانند پهپادهای انتحاری، متمرکز است که قادرند به صورت گروهی با هزینهای اندک، پدافندهای پیچیده دشمن را هدف قرار دهند.
### فشردهسازی زمان تصمیمگیری
یکی از اثرات کلیدی ورود هوش مصنوعی به میدان جنگ، تسریع در فرآیند تصمیمگیری است. در گذشته، مراحل شناسایی تا هدفگیری در جنگ ممکن بود ساعتها یا حتی روزها طول بکشد. اکنون، با بهرهگیری از سیستمهای هوش مصنوعی، این مراحل میتوانند در عرض چند ثانیه و با تحلیل همزمان دادههای ماهوارهای، سیگنالهای مخابراتی و فعالیتهای اجتماعی انجام شوند.
| ویژگی نظامی | مدل سنتی | مدل نوین مبتنی بر هوش مصنوعی |
|——————–|—————————–|———————————–|
| سرعت تصمیمگیری | ساعتها تا روزها | میلیثانیه تا دقیقه |
| تولید هدف | محدود و نیازمند تیمهای بزرگ | تولید انبوه (هزاران هدف در روز) |
| پنهانکاری | استفاده از استتار فیزیکی | شناسایی از طریق الگوهای رفتاری |
| ساختار فرماندهی | سلسلهمراتبی و متمرکز | شبکهای، توزیعشده و خودمختار |
این تحولات نوین در عرصه نظامی میتواند شکل و شیوه درگیریهای آینده را دگرگون سازد.**آینده: چالشها و نوآوریهای نظامی**
یکی از سوالات حیاتی در زمینه آینده جنگ، جایگاه سربازان پیاده در تقابل با تکنولوژیهای نوین است. در حالی که بسیاری از افراد بر این باورند که هوش مصنوعی بهعنوان جانشینی برای انسان عمل خواهد کرد، کارشناسان در تلاشاند تا سربازان را به گونهای تقویت کنند که به قابلیتهای فرای انسانی دست یابند. این تلاشها به ویژه در دکترینهای جدید نظامی مشهود است.
پروژه «جنگجوی نیروی آینده» در ایالات متحده، نمونهای از تلاشها برای تبدیل سربازان به موجوداتی با قدرتی فوقالعاده است. این پروژه شامل استفاده از اسکلتهای خارجی است که میتواند توان فیزیکی سرباز را تا ۳۵ درصد افزایش دهد و امکان حمل بارهای سنگین بدون احساس خستگی را فراهم میآورد.
علاوه بر این، زرههای مایع با خاصیت مغناطیسی طراحی شدهاند که هنگام ضربه به بدن، در کسری از ثانیه از حالت انعطافپذیر به حالت سخت تغییر فرم میدهند. هوش مصنوعی در این زرهها وظیفه نظارت بر شرایط جسمی سربازان نظیر نبض، فشار خون و سطح استرس و هیدراتاسیون را بر عهده دارد. همچنین، تحقیقات انجام شده در دارپا بر روی «خون هوشمند» متمرکز است که گلبولهای قرمز مهندسیشده را شامل میشود و قادر است در برابر تهدیدات شیمیایی یا آسیبها بهطور خودکار داروهای ضروری را آزاد کند. این پیشرفتها با چالشهای اخلاقی قابل توجهی روبرو هستند.
**غزه: استفاده از هوش مصنوعی در عملیات نظامی**
تجربه جنگ در غزه بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، نمونهای از بهکارگیری عملی سیستمهای هوش مصنوعی برای شناسایی و هدف قرار دادن افراد دشمن بود. این سیستمها، فرآیند شناسایی را از یک فعالیت انسانی و کیفی به یک فرآیند آماری و ماشینی تبدیل کردند.
سیستم «لاوندر» یکی از این تکنولوژیهاست که با تحلیل دادههای موجود از نظارت گسترده بر ساکنان غزه، بر اساس شباهتهای رفتاری به نیروهای حماس، امتیازهایی بین ۱ تا ۱۰۰ برای افراد تعیین میکند. گزارشها نشان میدهند که این سیستم در آغاز جنگ، فهرستی از ۳۷ هزار فلسطینی را بهعنوان اهداف شناسایی کرده بود.
سیستم دیگری به نام «بابا کجاست؟» با استفاده از تحلیل صوت و ردیابی موقعیت مکانی، توانایی هشدار به مرکز فرماندهی را در زمان ورود افراد هدف به خانهشان دارد. این قابلیت به ارتش اسرائیل این امکان را میدهد تا با شنود تماسها و تحلیل اطلاعات شبکههای اجتماعی، نه تنها مکان، بلکه وضعیت روانی و سیاسی افراد را هم بررسی کند.
**پیشرفت در جنگهای الگوریتمی**
درگیریهای نظامی در سالهای اخیر، نقطه عطفی در تاریخ «جنگهای الگوریتمی» به شمار میرود. در این مدل جدید، هوش مصنوعی نه تنها در شناسایی اهداف، بلکه در طراحی عملیات پیچیده و مدیریت همزمان صدها پهپاد انتحاری نیز نقش موثری ایفا میکند.### استفاده از هوش مصنوعی در نظامیگری: سیستم «میون» و چالشهای اخلاقی
ارتش ایالات متحده به تازگی از نسخه پیشرفتهای از سیستم «میون» بهرهبرداری میکند که با مدل زبانی «کلود» از شرکت آنتروپیک ترکیب شده است. این سیستم قابلیتهای متعددی را در زمینه نظامی ارائه میدهد که در زیر به مهمترین آنها اشاره میشود:
– **شناسایی اهداف:** سیستم میتواند هزاران هدف را از طریق تحلیل دادههای ماهوارهای و سیگنالها شناسایی کند.
– **تطبیق مهمات:** این سیستم قادر است بهترین نوع سلاح، مانند موشک تاماهاک یا پهپاد لوکاس، را برای هر هدف با توجه به خصوصیات جغرافیایی و سیستمهای پدافند پیشنهاد کند.
– **ارزیابی خسارت:** بعد از انجام حملات، این فناوری به تحلیل آنی تصاویر پرداخته و میزان موفقیت عملیات را تعیین میکند.
### نگرانیهای حقوق بشری و قوانین بینالمللی
با افزایش کاربرد هوش مصنوعی در جنگ، نهادهای حقوق بشری هشدار دادهاند و این سوال مطرح میشود که آیا قوانین کنونی جنگ میتوانند ماشینهای خودکار قاتل را کنترل کنند یا خیر. حقوقدانان نظامی به ضرورت «نظارت معنادار انسانی» تأکید دارند؛ به این معنا که انسانها نمیتوانند تنها به تأیید تصمیمات سیستمهای اتوماسیون اکتفا کنند، بلکه باید درک کاملی از فرآیند شناسایی اهداف داشته باشند.
### تلاشهای جهانی برای محدودیتهای هوش مصنوعی
در سال ۲۰۲۶، یک جنبش بینالمللی به منظور تعیین ضوابط در زمینه هوش مصنوعی نظامی شکل گرفته که حمایت افراد شاخصی را به همراه دارد. این فراخوان خواستار اجرای ممنوعیتهای زیر تا پایان سال ۲۰۲۶ است:
1. ممنوعیت سلاحهایی که بدون دخالت انسانی اقدام به کشتن میکنند.
2. ممنوعیت واگذاری کنترل تسلیحات هستهای به هوش مصنوعی.
3. ممنوعیت استفاده از هوش مصنوعی برای نظارت اجتماعی و امتیازدهی در مناطق جنگی.
در نهایت، هوش مصنوعی بهجای آنکه جنگ را انسانیتر کند، میتواند به میدان جنگ کارآمدی بیشتری ببخشد. بنابراین، در عدم وجود چارچوبهای اخلاقی و توافقهای بینالمللی، آغاز عصر جنگهای مبتنی بر الگوریتمها ممکن است به کاهش ارزشهای انسانی در میدان نبرد منجر شود.
**منابع: rand، belfercenter، aljazeera، time، researchgate**
