داوود مرادیان، تهیهکننده و کارگردان مستند «عملیات آژاکس 1953» تولید شده توسط شبکه پرس تیوی، در گفتوگویی با خبرگزاریها به تشریح محتوای این مستند پرداخت. این اثر به بررسی تاریخی و تحلیلی کودتای 28 مرداد میپردازد و تلاش دارد با تمرکز بر اسناد نادیده و روایتهای مغفول، جنبههای سیاسی، اقتصادی و رسانهای مداخله قدرتهای خارجی در ایران در دهه 30 را بازخوانی کند.
مرادیان با اشاره به شرایط ملیشدن صنعت نفت، توضیح داد که در مستند نشان داده میشود محمد مصدق در اوایل نسبت به ملیسازی نفت تردید داشت، همچنین سپهبد رزمآرا از طریق واسطهها با دولت بریتانیا مذاکره کرد. این مذاکرات با پاسخ معروف چرچیل مواجه شد که اعلام کرد بازسازی انگلستان تنها از طریق دریافت نفت رایگان ایران ممکن است.
وی افزود که در این مستند دو عامل اصلی سقوط دولت مصدق یعنی فشارهای رسانهای و اقتصادی تبیین شده است. این الگو بعدها در سایر کودتاها در نقاط مختلف جهان، از جمله در اندونزی و شیلی، تکرار شد.
مرادیان تصریح کرد که روایتهای مستند نشان میدهد الگوی فشارهای اقتصادی و رسانهای تنها به گذشته اختصاص ندارد و نمونههای بارزی از آن در حال حاضر نیز در ایران مشاهده میشود.
این مستندساز همچنین به تحولات پس از ملیشدن صنعت نفت اشاره کرد و گفت که در مستند، چگونگی آغاز محاصره دریایی و تحریمهای اقتصادی ایران توسط بریتانیا را مورد بررسی قرار دادهایم. مصدق برای مقابله با این شرایط به گفتوگو با دولت آمریکا و هری ترومن روی آورد، اما چرچیل در پاسخ به ترومن اعلام کرد که «ماشینی را که کار میکند، خاموش نمیکنند».
مرادیان همچنین به تأثیر رسانهها و کارشناسان آمریکایی در شکلدهی به افکار عمومی در ایران در آن زمان پرداخت و نقش ریچارد کاتم را در این زمینه ارزیابی کرد.
وی در انتها به تسخیر سفارت آمریکا در سال 1358 اشاره کرد و گفت که این مورد در مستند بررسی میشود تا مشخص شود چگونه این عمل بازتابی از نگرانی تاریخی مردم ایران در مورد تکرار تجربه کودتای 28 مرداد بود.
مستند «عملیات آژاکس 1953» به تهیهکنندگی و کارگردانی داوود مرادیان، روز چهارشنبه 28 مرداد، ساعت 16:30 از شبکه پرس تیوی پخش خواهد شد.
