**برگزاری مجلس یادبود بهرام بیضائی تحت عنوان «آخرین شب تابستان»**
به گزارش خبرگزاری مهر، مجلس یادبود هنرمند برجسته بهرام بیضائی با عنوان «آخرین شب تابستان» روز سهشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ در سالن جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران و به همت انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران تئاتر و ماهنامه عصر روشن برگزار شد.
در آغاز این مراسم، کلیپی شامل صحنههایی از آثار بیضائی با همراهی اجرای زنده موسیقی توسط فرزین طهرانیان، مدرس گیتار، به نمایش درآمد.
**ضرورت پاسداشت حرمت استادان**
علیرضا بهرامی، روزنامهنگار و مدیر مسئول ماهنامه عصر روشن، ضمن سخنرانی، به شرایط سخت و چالشهایی که مراسم را به تأخیر انداخت اشاره کرد و افزود: «ضرورت پاسداشت حرمت استادان نباید فراموش شود.» وی ادامه داد: شناخت جایگاه استادان و احترام به پیشکسوتان اصلیترین راه برای الگوسازی نسلهای آینده است.
**بیضائی و دگرگونی در نمایش ایران**
شهرام زرگر، نویسنده و کارگردان، در بخش دیگری از مراسم به خاستگاه خانوادگی بیضائی پرداخت و به علاقهمندی او به سینما اشاره کرد. وی گفت: بیضائی در خانوادهای فرهنگی بزرگ شد و در دوران کودکی با گریز از مدرسه به سینما علاقهمند شد. او همچنین از تلاشهای بیضائی در ترجمه ادبیات کهن و نمایشنامههای خارجی صحبت کرد و به این نکته اشاره کرد که او به نوعی به سرنوشت نمایش ایران شکل داده است.
زیرکی بیضائی در بازخوانی متون تاریخی و ادبیات کهن نیز از جمله مواردی بود که زرگر به آن پرداخت. به عقیده او، بیضائی با نگاهی نو به تاریخ و ادبیات، روایتهایی منحصر به فرد و متفاوت ارائه میدهد.
زرگر همچنین به تحلیل آثار بیضائی، به ویژه نمایشنامه «مرگ یزدگرد»، پرداخت و نشان داد که او چگونه با به کارگیری تمهیدات تازه در روایت، باعث زنده نگهداشتن شخصیتها و داستانها میشود.در نشستی که به تحلیل آثار بهرام بیضائی اختصاص داشت، زبانی به بررسی نوآوریهای نثر این کارگردان و نویسنده پرداخت. وی بیان کرد که بیضائی با حذف کلمات زائد و پیوندهای دستوپاگیر، و همچنین کاهش منطق عقلانی در کلام، توانسته هیجان و حس نمایشی را به متنهای خود بیفزاید و به نوعی زبان درام را به اوج برساند.
در ادامه، مهناز رونقی، پژوهشگر سینما، به اهمیت چندوجهی آثار بیضائی اشاره کرد و گفت: تفکیک ادبیات از سینما و تئاتر در دنیای فکری بیضائی بسیار دشوار است. وی از تأثیر بیضائی بر علاقهمندی خود به سینما گفت و وی را به عنوان شخص مهمی در این زمینه معرفی کرد. رونقی تأکید کرد که آثار بیضائی نه تنها داستانگویی نیستند، بلکه بازخوانی اسطورهها و تاریخ را در بر میگیرند.
این پژوهشگر به نخستین فیلم بلند بیضائی، «رگبار»، اشاره کرد و محتوای عمیق آن را مورد بررسی قرار داد و بر تکنیکهای سینمایی بیضائی از قبیل میزانسنهای دقیق و حرکات مستمر دوربین تأکید کرد. او با تحلیل ساختاری آثار بیضائی، بر زبان آرکائیک و زیباییشناسی ویرانه در فیلمهای او تأکید کرد و افزود که این ویژگیها باعث ارتباط نزدیکتر مخاطب با اثر میشود.
رونقی همچنین به نوع تاریخی که بیضائی به تصویر میکشد، پرداخت و گفت که او به سراغ تاریخنگاری کسانی میرود که در حاشیه تاریخ زندگی کردهاند. نکته جالب اینجا است که آثار بیضائی از لحاظ ژانری متنوع هستند و به ابعاد انسانی و عواطف جوانان جنگزده میپردازند.
در بخش دیگری از نشست، الهام باقری، نویسنده و پژوهشگر، اشاره کرد که در پایاننامه خود درباره تقابل اسطوره و تاریخ در آثار بیضائی تحقیق کرده و به دنبال پاسخ به این سؤال بوده که چرا بیضائی با چنین شوقی به گذشته و اسطوره پرداخته است.در یک نشست ادبی به یاد بهرام بیضائی، نگاه تازهای به اهمیت اسطورهها و تأثیر آنها در هنر معاصر مطرح شد. به عقیده کلود لوی-استروس، این اسطورهها نمایانگر برساختههای ذهن بشری در دوران باستان هستند که هماکنون به منبعی تأثیرگذار در خلاقیت معاصران تبدیل شدهاند.
باقری در این مراسم با بیان ارادتش به شخصیت فرهنگی بیضائی به فرصتی که برای نسخهبرداری از تألیفاتش فراهم شده بود اشاره کرد. او همچنین به موضوع اسطورهسازی و اسطورهزدایی در آثار بیضائی و تأثیر او بر تاریخ و فرهنگ ایران پرداخت و وی را سومین بهرام اسطورهای این سرزمین خواند.
محمد رضاییراد، مدرس و نویسنده، در ادامه با تمرکز بر بعد اخلاقی وجود بیضائی، او را نماد یک هنرمند مستقل و پایدار توصیف کرد. وی به چالشهای اجتماعی و سیاسی اخیر اشاره کرده و نگرانیهای خود را از احتمال مصادره بیضائی به جریانهای سیاسی ابراز کرد.
رضاییراد از مقاومت بیضائی در برابر فشارهای بیرونی گفت و بر اهمیت فردیت او به عنوان یک هنرمند واقعی تأکید کرد. بیضائی، به رغم خواستهها و انتظارات قالبی، به اصول خود پایبند ماند و اجازه نداد که افکار او با شعارهای سطحی یکسان شود.
در پایان این مراسم، بخشهایی از تئاتر تازه تولید شده «کلاژ بیضائی» به کارگردانی سجاد قربانی به نمایش درآمد. این اجرا با حضور چهرههای شناختهشده جامعه هنری در فضای پرشور بیضائی و با استقبال گرم ویژهای مواجه شد.
