**خبرگزاری مهر -گروه هنر-آزاده فضلی؛**
صدای سینما به عنوان ابزاری فراتر از یک عنصر موسیقی، نقشی کلیدی در شکلدهی تجربه بصری و احساسی تماشاگر ایفا میکند. از صحنههای پر هیجان تا لحظات دراماتیک، جایگاه صدا – شامل صداگذاری و صدابرداری – به عنوان یک هنر نامرئی، توانایی استثنایی در انتقال احساسات و تقویت روایت دارد. در مرحله صدابرداری، صداهای مختلف مانند گفتار، موسیقی و افکتهای صوتی در حین فیلمبرداری ضبط میشوند که کیفیت آن در نهایت بر کیفیت کلی فیلم تاثیرگذار است. در مرحله بعدی، صداهای ضبط شده با موسیقی و افکتهای دیگر ترکیب میشوند تا تجربه صوتی منسجم و جذابی به وجود آورند.
**جلوههای صوتی؛ خلق فضاهای غیرواقعی**
جلوههای صوتی نقش بسزایی در ایجاد فضاهای تخیلی و مهیج در سینما ایفا میکنند. از صداهای انفجار و درگیریها تا صداهای محیطی، این افکتها میتوانند تماشاگر را به دنیای فیلم نزدیکتر کنند و تجربیات بصری و صوتی را غنیتر نمایند. موسیقی متن نیز به تقویت حس و حال داستان کمک میکند و میتواند لذت تماشای فیلم را برای تماشاگر افزایش بخشد.
کیفیت صدا به عنوان یکی از عوامل کلیدی در تجربه تماشای فیلم مهم است. احضار صدای واضح و بدون مزاحمت، به تماشاگران کمک میکند از داستان لذت ببرند. با پیشرفت فنآوری، نقش صدا در سینما نیز در حال دگرگونی است و استفاده از سیستمهای صوتی پیشرفته به غنیتر شدن تجربه صوتی کمک میکند. به علاوه، استفاده خلاقانه از جلوههای صوتی، امکان ساخت فضاهای غیرواقعی و جذاب را فراهم میکند.
**صدابرداری و صداگذاری؛ دو وجه یک تصویر**
دو قسمت اصلی صدا در سینما، صدابرداری و صداگذاری هستند که سبک هر یک با توجه به ویژگیهای فیلم متفاوت است و نیاز به ارزیابی دقیق دارد. سینمای معاصر شاهد استفادههای خلاقانه از صدا در آثار مختلف است. برای مثال، فیلم اسکاری «انگل» به کارگردانی بونگ جون-ho با به کارگیری جلوههای صوتی دقیق، به ایجاد فضای تنشآور داستان کمک کرده است. در این فیلم، طراحی صدا به گونهای است که صداها بخش اساسی از معنا را تشکیل میدهند. برای نمونه، در سکانسهای مربوط به خانواده مرفه، صداهای آرام و دلنشین به گوش میرسند در حالی که بخشهای مربوط به خانواده فقیر با صداهای شلوغ و خشن همراه است. این تفاوتها عمق معنایی فیلم را افزایش میدهند.
در برخی فیلمهای داخلی و خارجی، استفاده از صداهای محیطی و دیالوگهای طبیعی موفق به خلق فضایی واقعگرایانه و قابل باور شده است. همچنین، جلوههای صوتی نوآورانه میتوانند حس تنهایی و انزوا را به تصویر کشند.
در دوره جاری جشنواره فجر، فیلم سینمایی «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا از تکنولوژی جدید صدا به نام میکس اتموس استفاده میکند، که برای اولین بار در کشور به کار گرفته میشود. طراحی صدا و میکس اتموس این اثر بر عهده علیرضا علویان است و باید دید که آیا این نوآوری توجه داوران جشنواره فجر را جلب خواهد کرد یا خیر.
**نگاهی به جوایز صدا در دورههای مختلف جشنواره فجر**
جایزه بخش صدای سینما در جشنواره فیلم فجر از دوره ششم تا سی و یکم به صورت مجزا به دو نفر از صداگذاران و صدابرداران اهدا میشد. برندگان این جوایز بر اساس ارزیابی هیئت داوران انتخاب میشدند. قابل توجه است که در بیست و ششمین جشنواره، هیچ برگزیدهای در بخش صداگذاری معرفی نشد و تنها سیمرغ صدابرداری به ایرج شهزادی برای فیلم «آتش سبز» تعلق گرفت. در بیست و یکمین جشنواره نیز هیچ جایزهای به صداگذاران و صدابرداران اهدا نشد. از سی و دومین دوره جشنواره، تفکیک جوایز بخش صدا به صورت رسمی اجرا شد.جایزه «بهترین صدا» در دوره چهل و سوم جشنواره فیلم فجر به صورت عجیب و غریب، به صورت یک جایزه مشترک به صدابردار و صداگذار فیلم «گوزنهای اتوبان» تعلق گرفت. با وجود انتظارات برای تفکیک این جوایز در سالهای بعد، در چهل و چهارمین دوره نیز، این جوایز دوباره به یک جایزه تقلیل یافت. برای بررسی این موضوع، با سه صدابردار و صداگذار حرفهای سینما در این زمینه گفتگو شده است.
آرش قاسمی، طراح صدا، در این خصوص اظهار داشت که تفکیک جوایز صدابرداری و صداگذاری ضروری است. به گفته وی، این دو حوزه از نظر فنی و هنری کاملاً متفاوت هستند و ترکیب آنها میتواند به تضییع حقوق صدابرداران و صداگذاران منجر شود. او تأکید کرد که در شفافیت داوری و دیده شدن بهتر افراد در این دو حوزه، تفکیک جوایز حائز اهمیت است.
قاسمی همچنین به نقش انگیزشی این تفکیک اشاره کرده و گفت: بدین ترتیب تعداد بیشتری از فعالان این عرصه شانس دریافت کاندیدا و در نهایت جایزه را خواهند داشت.
بهروز شهامت، صدابردار با سابقه سینما، نیز بر لزوم تفکیک جوایز صدابرداران و صداگذاران تأکید کرده و انتقادات خود را از رویکرد فعلی داوری در این بخش مطرح کرد. این نوع تفکیک به نظر او میتواند سطح کیفی داوری را بالا ببرد و به عدالت در تصمیمگیریها کمک کند.
در نتیجه، این گفتوگوها نشاندهنده اهمیت تفکیک جوایز در راستای شفافیت و بهبود کیفی صدای سینما در ایران است.در داوری جشنوارههای فیلم، عدم شناخت کافی از تفاوتهای میان دو شاخه صدابرداری و صداگذاری میتواند منجر به نارضایتی و بیعدالتی در تخصیص جوایز شود. انجمن صدای خانه سینما در تلاش است تا با رویکرد قانونی، تفکیک دقیقی بین این دو حرفه فراهم کند. اگرچه این دو رشته از نظر هنری و فنی نزدیکیهایی دارند، اما باید توجه داشت که از جنبههای مختلف کاملاً متفاوت هستند. در چندین جشنواره، هنرمندانی بر اساس اشتباه در تخصیص جوایز از حقوق خود محروم شدهاند، بهطوریکه جایزه طراحی صدا به اشتباه به صدابرداری داده شده است.
یک عضو انجمن صدای سینمای ایران تأکید دارد که برای حل این مسائل، جداسازی صنفها در جشنوارههای سینمایی ضرورت دارد. او تصریح کرد که در مهمترین رویداد سینمایی کشور، یعنی جشنواره فیلم فجر، بهتر است به جای یک جایزه کلی برای «بهترین صدا»، جوایز جداگانهای برای صدابرداری و صداگذاری در نظر گرفته شود.
شهامت، این کارشناس، معیار سنجش را کیفیت و زیباییشناسی صدای فیلم عنوان کرده و بر اهمیت مشخص کردن تفاوتهای میان این دو بخش در داوریها تأکید دارد. او معتقد است که تخصصی بودن این ارزیابیها در جشنوارهها، به ویژه جشنواره فیلم فجر، نیازمند توجه بیشتری است، چرا که بخشهای فنی به صورت حرفهای داوری نمیشوند.
مجید نجاتی، صدابردار سینما، نیز در گفتوگویی با تأکید بر نادرستی ادغام صدابرداری و صداگذاری، خواستار ارزیابی مستقل برای هر کدام از این حوزهها شد. وی همچنین به تکراری بودن این مشکل در داوریها اشاره کرد و یادآور شد که ممکن است یک فیلم فقط در یکی از این دو حوزه، عملکرد موفقیتآمیزی داشته باشد.
نجاتی اهمیت صداگذاری در فیلمها را مورد تأکید قرار داده و خواستار تشکیل کمیتهای تخصصی برای داوری در این زمینه شد. او به تجربیات موجود در جشنوارههای داخلی نیز اشاره کرد و گفت که جوایز صدا گاهی بر اساس کلیت اثر به فیلمی داده میشود که ممکن است از نظر فنی ضعف داشته باشد.
در نهایت، نجاتی خواستار شفافسازی در معیارهای داوری جوایز مربوط به صدا شد و گفت که تعریف مشخصی از معیارهای داوری لازم است تا عدالت در ارزیابیها برقرار شود.
