**نرگس کیانی: تأثیر بحرانها بر فرهنگ و هنر در جامعه**
تأثیرگذار بودن بحرانهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بر فرهنگ و هنر موضوعی است که در تمامی جوامع، بهویژه در جوامع بحرانخیز، مشاهده میشود. این تأثیرات بهویژه در جشنواره فجر، به عنوان یکی از رویدادهای مهم فرهنگی کشور، مشهود است. جشنواره تئاتر فجر که از سال ۱۳۶۱ آغاز به کار کرده و اکنون به چهلوچهارمین دوره خود رسیده، هر ساله تحت تأثیر این بحرانها قرار دارد. بحرانهای سیاسی مانند اعتراضات ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و ۱۴۰۰ و وقایع اجتماعی نظیر جنگ ایران و عراق و شیوع کرونا، از جمله عواملی هستند که بر رفتار هنرمندان و برگزاری این جشنواره تأثیرگذار بودهاست.
در این چند دوره اخیر، برخی هنرمندان به دلیل شرایط اجتماعی و سیاسی از حضور در این رویداد انصراف دادند در حالی که عدهای دیگر همچنان به برگزاری جشنواره تأکید دارند. اخیراً، سید وحید فخرموسوی، دبیر جشنواره، به این موضوع پرداخته و با بیان احترام به نقطهنظرات مختلف، اعلام کرده که به منظور حمایت از هنرمندانی که خواهان برگزاری جشنواره بودند، این رویداد را برگزار کردهاند. فخرموسوی بر اهمیت گفتوگو و همدلی در عبور از بحران تأکید کرد و گفت: «تنها خود ما میتوانیم به خودمان کمک کنیم.»
جشنواره تئاتر فجر که از امروز، دوم بهمنماه آغاز شده و تا یازدهم بهمنماه ادامه خواهد داشت، در شرایطی برگزار میشود که به دلیل مشکلات امنیتی، مهمانان بینالمللی حضور ندارند و ۱۲۱ اثر در بخشهای مختلف به نمایش گذاشته خواهند شد.
فخرموسوی در ادامه بر ضرورت عدالت فرهنگی تأکید کرد و بیان داشت که جشنواره فجر فرصتی برای نمایش تئاتر از تمام استانهای کشور است. او خاطرنشان کرد که جشنواره باید نمایانگر تمامی استانها باشد و به تئاتر مناطق دیگر کشور نیز توجه دقیقی داشته باشد. با این نگرش، جشنواره تئاتر فجر میتواند به گردهمآیی اهالی تئاتر از سراسر کشور بدل شود.جشنوارههای تئاتر استانی بهعنوان نمایشی از فعالیتهای یکساله تئاتر در مراکز استانها و شهرستانها شناخته میشوند. در سالهای اخیر، به دنبال برگزاری این جشنوارهها و پیش از جشنواره فجر، جشنوارههای منطقهای نیز برگزار شدهاند. در حالی که همچنان در مورد ضرورت برگزاری جشنوارههای منطقهای به یک نتیجه قطعی نرسیدهایم، اما این رویدادها بهعنوان فرصتهایی برای جمعآوری و تبادل تجربهها میان هنرمندان عمل میکنند.
در نشست خبری اخیر اشاره شد که جشنواره تئاتر فجر فرصتی برای جمعآوری افراد فعال در تئاتر از سراسر ایران فراهم میآورد. بر اساس آمار ارائه شده، ۷۰ درصد اجراها به تئاتر استانها و ۳۰ درصد به تئاتر تهران اختصاص دارد. به گفته مسئولان، سیاستهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر شفافسازی تأکید دارد و تلاش شده است تا هزینههای مربوط به بخشهای پشتیبانی کاهش یابد و منابع مالی برای هنرمندان مهیا شود. همچنین اشاره شد که بودجه جشنواره چهلوچهارم نسبت به دوره قبلی کاهش یافته است و از سیدعباس صالحی برای توجه ویژه به حوزه تئاتر قدردانی شد.
همچنین در مورد اسامی هیئت داوران جشنواره که پیشتر مطرح نشده بود، از حضور کرامت رودساز، فرهاد بشارتی، ابوالفضل همراه، عبدالرضا اکبری و وحید لک در بخش «ایران من» که به موضوع جنگ و دفاع مقدس پرداخته، خبر داده شد. این بخش با همکاری سازمان بهزیستی شامل ۱۲ اثر خیابانی و ۸ اثر صحنهای خواهد بود.
در بخش فجرپلاس که ۱۸ اثر در ۷ سالن خصوصی را شامل میشود، آرش دادگر، محمد حاتمی و مریم کاظمی به قضاوت خواهند پرداخت. همچنین سه داور در بخش خیابانی، رامین راستاد، امیر غفارمنش و سامان خلیلیان، ۲۳ اثر را ارزیابی میکنند.
در مجموع، جشنواره چهلوچهارم از ۲ تا ۱۱ بهمنماه با اجراهای ۱۲۱ اثر در سالنهای مختلف تئاتر شهر، تماشاخانه ایرانشهر و تالار حافظ برگزار خواهد شد. در شرایط کنونی، این جشنواره با چالشهای اجتماعی و اقتصادی ویژهای روبهرو است که میتواند بر روند برگزاری آن تأثیر بگذارد.### اثرات شرایط کنونی بر جشنواره تئاتر فجر
برگزاری چهلوچهارمین جشنواره تئاتر فجر تحت تاثیر شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قرار دارد. به عقیده بسیاری از فعالان این حوزه، هنر تئاتر در ایران به نوعی مظلوم واقع شده است و از روند اقتصادی مناسبی برخوردار نیست. در حالی که هنرمندان دیگر رشتهها مانند سینما و موسیقی نسبت به تئاتر از حمایت بیشتری برخوردارند، تئاتر همچنان با چالشهای اقتصادی دست و پنجه نرم میکند. برخی تئاترها در تهران با تهیهکنندگان حرفهای به صحنه میروند و موفقیتهایی نیز کسب میکنند، اما بحرانها همواره منجر به تعطیلی سالنهای تئاتر میشوند که این موضوع بر معیشت هنرمندان تاثیر مستقیمی میگذارد.
این در حالی است که تناقضاتی در نظرات درباره برگزاری جشنواره وجود دارد. در حالی که برخی به دلیل وضعیت فعلی برگزاری جشنواره را زیر سوال میبرند، عدهای دیگر معتقدند که نباید اجرای تئاتر تحت تاثیر بحرانها متوقف شود. این دو گروه، هرکدام با دلایل و استدلالهای خود، احساسات و نظرات متفاوتی دارند.
در نهایت، برخی از گروهها در جشنواره حاضر نخواهند بود و ممکن است پیشنهاداتی برای تاخیر در برگزاری مطرح شود. با این حال، برگزاری جشنواره به احترام هنرمندانی که برای ارائه آثار خود تلاش میکنند، ادامه خواهد یافت. وحید فخرموسوی از فعالان تئاتر در این خصوص میگوید: «برای عبور از این بحران، نیاز به همکاری و گفتوگو است». او بر اهمیت همبستگی در عرصه تئاتر تاکید و از عموم علاقهمندان دعوت کرده است تا در کنار یکدیگر از هنر تئاتر پشتیبانی کنند.
