**فرخ غفاری: سینماگری که مسیر اندیشهورز سینمای ایران را هموار کرد**
به گزارش خبردونی و به نقل از ایبنا، فرخ غفاری نه تنها به خاطر تعداد فیلمهایش بلکه به دلیل تأثیر عمیقش بر سینمای ایران شناخته میشود. او در زمانی که سینمای ایران تحت تسلط فیلمفارسیها بود، بواسطه نگاهی نو به نئورئالیسم و موج نو اروپا، دوربین خود را به کوچههای جنوب تهران برد و واقعیتهای اجتماعی را به تصویر کشید.
غفاری به عنوان یک منتقد و نهادساز، پیش از شکلگیری رسمی موج نو، زمینهساز آن در سینمای ایران بود. زندگی و آثار او به نوعی تجسمی از تقابل سنت و مدرنیته است.
**سفر او از پاریس به تهران**
غفاری در سال ۱۳۰۱ در تهران به دنیا آمد و تحصیلات خود را در اروپا ادامه داد. آشنایی عمیق او با سینمای کلاسیک و مدرن، به ویژه سینمای فرانسه و ایتالیا، نگرش او به سینما را از سطح سرگرمی به سطح اندیشه و تفکر ارتقا داد. در فرانسه با فردی مانند آندره بازن آشنا شد و این رابطه به او کمک کرد تا مسیری قویتر در دنیای سینما بیابد.
در این دوران، او به هانری لانگوا و سینماتک او دست پیدا کرد و فرصتی مغتنم برای تماشای فیلمها و شرکت در جلسات تخصصی داشت. تعاملات با لانگوا به غفاری کمک کرد تا به راهاندازی «کانون فیلم» در ایران بیندیشد و به ترویج سینمایی آگاه بپردازد.
**تغییرات در سینمای ایران در دهه ۴۰**
در دهه ۴۰، غفاری و همکارانش تلاش کردند تا با وجود تسلط فیلمفارسیها، تغییرات معناداری را در محتوای سینما ایجاد کنند. فریدون رهنما و ابراهیم گلستان از دیگر سینماگران پیشرو در این دوران بودند که با آثار خود فضایی نوین در سینما به وجود آوردند.
غفاری در سال ۱۳۲۸، سینماتک را راهاندازی کرد تا نسل جدیدی از فیلمسازان را تربیت کند و به ترویج فیلمهای هنری بپردازد. او در این جلسات به آموزش تماشاگران به زبانهای فارسی و فرانسوی پرداخت تا آنها را با مفاهیم سینما آشنا کند.
**نقطه عطف «جنوب شهر»**
فیلم اول غفاری، «جنوب شهر»، در سال ۱۳۳۷، به عنوان یکی از نقاط عطف سینمای ایران شناخته میشود. این فیلم بدون اتکا به ملودرامهای رایج به زندگی طبقات پایین شهری میپردازد و نشانههایی از نئورئالیسم ایتالیا در آن قابل مشاهده است.
عباس بهارلو، نویسنده و مورخ سینما، با اشاره به فیلمنامه این فیلم گفت که غفاری و جلال مقدم پس از تحقیق وسیع به تصویر واقعیتری از زندگی در محلههای فراموششده تهران دست یافتند.**فرخ غفاری، پیشگام سینمای اجتماعی ایران**
در یک اقدام نوآورانه، فرخ غفاری، کارگردان معروف ایرانی، به مدت سه ماه به محلهها و کافههای جنوب شهر رفت تا با فرهنگ و رفتار مردم آشنا شود. این رویکرد در زمانهای که فیلمبرداری در این مناطق به علت مشکلات امنیتی دشوار بود، به یک تصمیم جسورانه تبدیل شد. غفاری تصمیم به ساخت فیلمی گرفت که به دنبال تحول در سینمای ایران بود.
غفاری با نگاه واقعگرایانه خود، در فیلم “جنوب شهر” موضوعات اجتماعی را مورد بررسی قرار داد. این فیلم به سرعت توقیف شد و به نوعی نخستین نمونه جدی از سانسور در سینمای مدرن ایران به شمار میرود. علیرغم این مشکلات، “جنوب شهر” نشاندهنده این بود که سینمای اجتماعی در ایران قابل تحقق است.
یکی از آثار دیگر غفاری، فیلم “شب قوزی” است که در سال 1343 بر اساس یکی از داستانهای “هزار و یک شب” ساخته شد. این فیلم داستان مرد قوزی را روایت میکند که به شکل طنزآمیزی به ریاکاری و فساد اجتماعی میپردازد. اقتباس غفاری از این داستان، به یک اثر مهم در تاریخ سینمای ایران تبدیل شد و ویژگیهای مدرن آن، به سینمای دیگر کشورها نزدیک بود.
ماحصل موفقیت “شب قوزی” این بود که این فیلم به نمایشهای بینالمللی راه یافت و نام غفاری را در سطح جهانی مطرح کرد. مسعود محرابی در این خصوص میگوید این فیلم به مخاطبان امکان میدهد تا کیفیت زندگی طبقات مختلف اجتماعی را درک کنند. اگرچه “شب قوزی” به دلیل سلیقههای مختلف نتوانست در گیشه موفق شود، اما نقدهای مثبتی از آن دریافت کرد.
پس از این شکست تجاری، غفاری به فعالیتهای مختلف فرهنگی پرداخت، از جمله تأسیس نهادهای آموزشی در سینما و همکاری در ایجاد جشنوارههای فرهنگی. او همچنین مجمع بینالمللی تعزیه را در شیراز سازماندهی کرد که با سخنرانیهای کارشناسان داخلی و خارجی برگزار شد.
غفاری در سال 1354، فیلم “زنبورک” را با حال و هوای کمیک و ماجراجویانه تولید کرد که به فرهنگ ایرانی نزدیک است. اگرچه کارنامه او کوتاه است، اما تأثیر عمیقی بر سینمای هنری ایران گذاشت.
او معتقد بود سینما تنها یک صنعت نیست و باید به عنوان یک نهاد فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. غفاری تأکید داشت که اقتباس از ادبیات کلاسیک میتواند به بیان مسائل مدرن کمک کند. او در 26 آذر سال 1385 در پاریس درگذشت، اما تأثیرات او بر سینمای ایران تا به امروز باقی مانده است.
