**امام علی (ع) و مهمترین خطبههای دوران خلافت**
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، به نقل از طاهره تهرانی، دوران خلافت امام علی (علیهالسلام) کوتاه بود اما سرشار از حوادثی بود که به ایراد خطبههای مهم منجر شد. این خطبهها نهتنها به عنوان بیانگر شخصیت ایشان، بلکه به عنوان درسی عملی برای پیروانش در نظر گرفته میشود. به گفته مرحوم مهدی سهیلی: «کسی شیعه است که قدم خود را در مسیر علی (ع) بگذارد.»
خطبه 16 نهجالبلاغه که بهوسیلۀ سید رضی گردآوری شده و پس از برقراری خلافت در مدینه ایراد شد، از اهمیت ویژهای برخوردار است. این خطبه با جملهای تأثیرگذار آغاز میشود: «ذِمَّتِی بِمَا أَقُولُ رَهِینَةٌ؛ آنچه میگویم بر عهده خودم است.»
امام در این خطبه به شرایط بحرانی آن زمان و نیاز به تحول فرهنگی و سیاسی اشاره میکند و به مردم هشدار میدهد که در آینده با چالشهای سختی مواجه خواهند شد. ایشان دوران خلافت را به دورۀ پیغمبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) شبیه میداند و علت تغییرات را انحرافات بعد از پیامبر میداند.
امیرالمومنین در ادامه با تأکید بر لزوم عبرتگیری از تاریخ، انسانها را به هوشیاری و تقوای بیشتر دعوت میکند. به عبارتی دیگر، امام علی (ع) در خصوص گناه و تقوا میفرماید که گناه زیر کنترل انسان نیست و پیامدهای خطرناکی دارد، در حالیکه تقوا تحت اختیار اوست.
در بخشهای دیگر این خطبه، امام به تفکیک بین حق و باطل پرداخته و میفرماید که اگرچه باطل ممکن است پیروز شود، اما نهایتاً بر حق غلبه خواهد یافت. ایشان به پیروان حق توصیه میکند که نباید از کمبود یاران خود ناامید شوند، بلکه باید با اطمینان به خداوند بر این مسیر گام دهند.
در پایان، این خطبه شامل رهنمودهای اساسی برای زندگی فردی و اجتماعی است که بر اهمیت توبه، اتحاد و پیروی از قرآن تأکید دارد. امام (ع) برکات و موفقیتها را ناشی از توفیق الهی خوانده و آنها را اصولی کلیدی برای سعادت جامعه معرفی میکند.
**جایگاه جهاد در کلام امام علی (ع)**
برای درک اهمیت جهاد در فرمایشات امام علی (علیهالسلام)، مطالعه خطبه 27 که با عنوان خطبه جهاد شناخته میشود، راهگشاست. این خطبه یکی از مشهورترین بیانات ایشان بوده و به وضوح بر اهمیت جهاد در مسیر حق تأکید دارد.در نخستین بخش یک خطبه مهم، امیرالمؤمنین به وضوح به تبیین آثار و فواید جهاد پرداخته و عواقب منفی ترک آن را برای مسلمانان تشریح میکنند. ایشان تصریح میکنند که جهاد یکی از درهای بهشت است که خداوند برای خورندگان و برگزیدگان خود گشوده است.
امام (علیهالسلام) در ادامه به خطرات و عواقب واگذاری جهاد اشاره کرده و میفرمایند: «هرکه جهاد را رها کند، به ذلت و خفت دچار میشود و از حق دور خواهد ماند.»
در قسمت های بعدی خطبه، امیرالمؤمنین به مردم کوفه انتقاد کرده و به حمله سپاهیان «سفیان غامدی» به شهر انبار و عواقب ناگوار آن برای مسلمانان اشاره میکنند. حضرت از شهادت «حسان ابن حسان» به عنوان نماینده اش و ویرانیها سخن میگویند و به شدت از بیتفاوتی مردم انتقاد میکنند: «من شنیدهام که مهاجمان با زور وارد خانههای مسلمانان شده و اموال آنها را غارت میکنند. در این شرایط اگر مسلمانی از غم چنین واقعهای بمیرند، ملامتی بر او نیست.»
امام همچنین بار دیگر به سستی و عدم اقدام قاطع مردم عراق برای دفاع از دین و میهن تأکید میکنند و در پایان خطبه، با روحی حماسی، آمادگی خود را برای مقابله با دشمنان ابراز میدارند و به سوابق درخشان خویش در جهاد اشاره میکنند.
ایشان با تکیه بر ارزشهای اسلامی، شجاعت و استقامت مردم را در برابر سلطه بیگانگان مهم دانسته و خاطرنشان میکنند که امروز نیز میبینیم چگونه افراد سازشکار به ذلت و بندگی میافتند و حتی ارزشهای دینی را به بهای ناچیز به دشمنان میفروشند.
امام علی (علیهالسلام) میفرمایند که کسانی که از جهاد فرار میکنند، محکوم به ذلت و غارت خواهند بود و همواره بر این دعوت تأکید دارند که حماسه و ایستادگی در برابر ظلم، عزت و کرامت میآفریند.
