بنا به گزارشهای اخیر، بیش از ۱۰ میلیون نفر در ایران به صورت مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال مشغول به فعالیت هستند و اختلالات اینترنتی میتواند تأثیر منفی بر معیشت این افراد داشته باشد. اینترنت ایران از تاریخ ۱۸ دی قطع شده و تاکنون به حالت عادی بازنگشته است.
فعالان اقتصادی با توجه به اهمیت امنیت، نسبت به پیامدهای قطع درآمد این جمعیت هشدار داده و خواستار راهکارهایی برای رفع مشکل هستند. در این میان، انتقادات به عدم مبنا و تحلیل کافی آمارهای اعلام شده نیز وجود دارد.
روزنامه کیهان به اظهارات وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات پاسخ داده و به تفاوت آماری بین اظهارات وی و معاونش اشاره کرده است. ستار هاشمی، وزیر این حوزه، خسارات ناشی از قطع اینترنت را روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان برای هسته اقتصاد دیجیتال و نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان برای اقتصاد کلان تخمین زده است.
در مقابل، احسان چیتساز، معاون وزیر، خسارت روزانه را حدود ۲ هزار میلیارد تومان عنوان کرده و بر این مسئله تأکید دارد که خسارات مختص یک بخش از اقتصاد دیجیتال است. به گفته وی، در بخش هسته و پلتفرمها، خسارتها به ۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.
از دیگر ابعاد این بحران میتوان به کاهش درآمد اپراتورهای اینترنتی اشاره کرد، به طوری که شرکت ایرانسل ۸۵ درصد از درآمد خود و همراه اول ۵۰ درصد را در یک بازه ۱۰ روزه از دست دادهاند. همچنین، پلتفرمهای بزرگ مانند دیجیکالا نیز با افت ۵۰ درصدی فعالیت مواجه شدند. در بخش لجستیک، شرکت ملی پست نیز از کاهش ۴۰ درصدی ترافیک مرسولات و افت درآمد ۵۰۰ میلیارد تومانی خبر داده است.
این اختلالات برآوری از سال گذشته دارند و همواره در اثر قطعیهای اینترنتی آسیبهایی به وجود آمده است.فیلترینگ شبکههای اجتماعی در بازه زمانی مهر تا آذر ۱۴۰۱ به معیشت نزدیک به ۹ میلیون خانوار ایرانی آسیب وارد کرده است. طبق گزارشها، عدم اطمینان در دسترسی به اینترنت و خدمات مرتبط، صنعت ICT را به بحران رسانده است. فعالان صنعت لوازم خانگی خاطرنشان کردهاند که قطعی و کندی اینترنت به افزایش هزینههای ارتباطی و اختلال در تأمین و سفارشات این بخش منجر شده است.
مرکز توسعه تجارت الکترونیکی وزارت صمت نیز در گزارش سالانه خود بیان کرده که حجم کل گردش مالی الکترونیکی کشور در سال ۱۴۰۲ به حدود ۱۸۳۳ هزار میلیارد تومان رسیده که به معنای روزانه ۵۰۲۲ میلیارد تومان است. با این حال، در مهرماه ۱۴۰۱، گردش مالی خرید اینترنتی نسبت به همین ماه در سال قبل ۳۹ درصد کاهش یافته که تقلیل حدود ۱۹۷۵ میلیارد تومانی را در بر داشته است. این نشاندهنده خسارتی تقریبی برابر با ۵۸ میلیون دلار در مدت یادشده است.
همچنین، پیشبینیها حاکی از آن است که خسارت در سال ۱۴۰۴ با افزایش نرخ دلار به بیش از ۸۷۶۰ میلیارد تومان میرسد. این ارقام به وضوح نشان میدهد که استناد برخی منابع به اشتباه بودن خسارت اعلام شده از سوی وزیر ارتباطات نادرست است و باید به حسابهای رسمی توجه کرد.
رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، رضا الفت نسبت، اخیراً در گفتوگویی اشاره کرده که از ۱۸ دی ماه وضعیت اینترنت و ارتباطات در کشور به شکل غیرمعمولی تغییر کرده، به طوری که فروش کسبوکارهای بزرگ تا ۸۰ درصد کاهش یافته است. او همچنین تأکید کرد که بخش خدمات که حدود ۵۵ درصد اقتصاد کشور را تشکیل میدهد، به سمت فناوریهای نوین گرایش پیدا کردهاند.
تولید ناخالص داخلی ایران به صورت میانگین روزانه حدود صد هزار میلیارد تومان برآورد میشود. از آنجا که سهم اقتصاد دیجیتال به طور تقریبی حدود ۵ درصد تخمین زده شده، قطع اینترنت خسارتی حدود ۵ هزار میلیارد تومان به اقتصاد کشور وارد کرده است.
شایان ذکر است که با توجه به قطع اینترنت و توقف تجارت خارجی، این خسارتها به مرور زمان افزایش خواهد یافت. از سوی دیگر، با توجه به تعداد بالای آنلاین شاپها و مشکلاتی که در تجارت خارجی به وجود آمده، خسارات ناشی از دموراژ کشتیها و سایر مسائل نیز قابل توجه خواهد بود.
به همین ترتیب، اظهارات وزیر ارتباطات که خسارت روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان به هسته اقتصاد دیجیتال را ارزیابی کرده است، به نظر میرسد صحیح باشد و نیاز است که منتقدان با بررسی دادههای علمی و مستند به ارزیابی این ارقام بپردازند.
