**افزایش شکاف دستمزد و هزینه زندگی در ایران**
**به گزارش امیرعباس آذرموند**: دستمزدها در ایران به مدت قابل توجهی از نیازهای واقعی زندگی عقب ماندهاند و این شکاف هر سال عمیقتر میشود. بررسیها نشان میدهد که اگر قانون کار مبنای تعیین حداقل دستمزد باشد، به الزامات آن در سالهای اخیر کمتر توجه شده است. بر اساس ماده ۴۱ این قانون، تعیین دستمزد باید بر اساس دو عامل اصلی شامل نرخ تورم و حداقل هزینههای زندگی خانوارهای کارگری صورت گیرد.
در بند دوم همین ماده تأکید شده است که حداقل دستمزد باید توانایی تأمین معیشت یک خانواده در ابعاد متوسط را داشته باشد، اما این معیار به طور مستمر نادیده گرفته شده است. شورای عالی کار در سال گذشته حداقل هزینه زندگی را ۲۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان اعلام کرد، اما حداقل دستمزد تصویب شده حدود ۱۰ میلیون تومان کمتر از این رقم بود. این کاهش نشاندهنده عدم تطابق سیاستگذاری دستمزد با واقعیتهای اقتصادی است.
در سالهای اخیر، دولت دوازدهم حتی از تعیین رسمی حداقل هزینههای زندگی اجتناب کرده است و محاسبات کمیته دستمزد نیز در تصمیمات نهایی لحاظ نمیشوند، در نتیجه شکاف میان دستمزد و هزینههای زندگی هر سال گستردهتر شده است. در حالی که هر ساله دستمزد اسمی افزایش مییابد، تورم بالا موجب کاهش قدرت خرید واقعی شده است. به عنوان مثال، حداقل دستمزد سال ۱۳۹۰ معادل ۳۳۰ هزار و ۳۰۰ تومان بود، اما قدرت خرید آن از نظر دلار و طلا بیشتر از امروز بود.
این در حالی است که وقتی حداقل دستمزد ۱۴۰۴ به ریال بیش از ۴۰ برابر سال ۱۳۹۰ است، قدرت واقعی آن با کاهش جدی مواجه شده است. به طور مشخص، حداقل دستمزد ۱۳۹۰ معادل ۷.۲ گرم طلا بود، در حالی که امروز این رقم به ۰.۷۳ گرم رسیده است.
تورم مستمر حتی در یک سال نیز قدرت خرید را به شدت کاهش میدهد. به عنوان مثال، در ابتدای سال و با قیمت ۷ میلیون تومان برای هر گرم طلا، قدرت خرید حداقل دستمزد ۱۳ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان معادل ۱.۷ گرم طلا برآورد میشد. اما با افزایش قیمتها، این قدرت خرید به شدت کاهش یافت و در مقاطعی حداقل دستمزد حتی به ۰.۶۷ گرم طلا رسید.
نمودار موجود نشان دهنده کاهش مداوم ارزش دستمزد نسبت به طلا از سال ۱۳۹۴ تا کنون است. در سال جاری، ارزش دستمزد به کمتر از یک گرم طلا سقوط کرده است.
این سقوط تاریخی در قدرت خرید دستمزد به دلایل متعددی بازمیگردد، از جمله تورم فزاینده در اقتصاد ایران و افزایش جهانی قیمت طلا. به طور مثال، قیمت هر اونس طلا در ابتدای فروردین به حدود ۳ هزار دلار رسید.**تحلیل جدید نشاندهنده کاهش شدید قدرت خرید کارگران است**
بر اساس گزارشهای اخیر، قیمت طلا به حدود **۵ هزار دلار** رسیده و در مقطعی به **۵۶۰۰ دلار** نزدیک شده است. این افزایش قیمت نشاندهنده **افزایش قابل توجه** نسبت به **قدرت خرید حداقل دستمزد** به ازای گرم طلای **۱۸ عیار** است که در سال **۱۳۹۴** بیش از **۱۰.۴ برابر** قدرت خرید کنونی بوده است. این آمار نشاندهنده **فرسایش جدی** در **مزد واقعی** کارگران است.
از سوی دیگر، بررسی قدرت خرید دلاری مزد نیز حاکی از **کاهش ۳.۵ برابری** قدرت خرید برای مزدبگیران است. این تغییرات به وضوح تأثیرات **جهش قیمت طلا** در سال گذشته و بازگشت **دونالد ترامپ** به قدرت در ایالات متحده را منعکس میکند. قیمت دلار در ایران تحت تأثیر سیاستهای داخلی قرار دارد و اگرچه تحولات خارجی تأثیرگذار هستند، اما **نقش سیاستهای داخلی** در تضعیف پول ملی بارزتر است.
در سال **۱۳۹۰**، حداقل دستمزد **۳۳۰ هزار تومان** برابر با حدود **۳۰۵ دلار** بود. در حال حاضر، حداقل دستمزد **۱۳ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان** تنها حدود **۸۴ دلار** ارزشی دارد؛ چراکه قیمت هر دلار به حدود **۱۶۰ هزار تومان** رسیده است. حتی با کاهش نرخ دلار به **۸۰ هزار تومان** در اوایل سال جاری، قدرت خرید دلاری حداقل دستمزد به **۱۶۸ دلار** برسید، اما حذف **ارز ترجیحی** و حرکت به سمت **تکنرخی شدن ارز** موجب تضعیف بیشتر قدرت خرید مزدبگیران شد.
علاوه بر این، در **سال ۱۳۹۰** یارانه نقدی که به خانوارها پرداخت میشد، ارزشی در حدود **۴۰ دلار** داشت که قدرت خرید طبقه کارگر را تقویت میکرد. نتایج این بررسیها نشان میدهد که **تورم بالا** و **سیاستهای تورمزا** مهمترین عوامل فرسایش قدرت خرید دستمزد بودهاند. تا زمانی که سیاستگذاران به اقداماتی که به تشدید تورم منجر میشوند، ادامه دهند، افزایشهای سالانه حداقل دستمزد تأثیر قابل توجهی بر بهبود وضعیت معیشتی کارگران نخواهد داشت.
