**بررسی چالشهای نظام رفاه و تأمین اجتماعی در ایران**
به گزارش خبرگزاریها، امیرحسین قاضیزاده هاشمی، معاون رئیسجمهور و رئیس سابق بنیاد شهید و امور ایثارگران، در نشست تخصصی با عنوان «رفاه و تأمین اجتماعی از منظر قانون اساسی» به کمبود یک نظریه بومی و منسجم در حوزه تأمین اجتماعی در کشور اشاره کرد. وی تصریح کرد که اقدامات انجامشده در این زمینه عمدتاً به الگوهای جهانی وابسته بوده و بدون ایجاد یک نظریه محلی، ارزیابی عملکرد نهادها به صورت مؤثر امکانپذیر نخواهد بود.
قاضیزاده هاشمی رفاه اجتماعی را عنصر اساسی حکمرانی جمهوری اسلامی و جزء مهمی از مشروعیت نظام سیاسی معرفی کرد. وی افزود که ناکارآمدی در این بخش تأثیر مستقیمی بر سرمایه اجتماعی و مشروعیت نظام دارد.
**مرکزیت کرامت انسانی در نظام رفاه**
وی اصلیترین محور نظام رفاه مطلوب را کرامت انسانی دانست و تأکید کرد که همه سیاستهای رفاهی باید به حفظ عزت و توانمندی شهروندان اختصاص یابد. قاضیزاده هاشمی بر این نکته تأکید کرد که نظام رفاه باید به گونهای طراحی شود که در زمانهایی چون بیماری و فقر، شأن اجتماعی فرد حفظ شود.
او شش رکن کلیدی این نظام را شامل «اشتغال مولد»، «خانوادهمحوری»، «تأمین اجتماعی فراگیر»، «عدالت اجتماعی»، «مشارکت مردمی» و «پایداری بیننسلی» بیان کرد و افزود که برای تقویت هر یک از این ارکان، توجه به سایرین نیز لازم است.
**اهمیت اشتغال مولد**
قاضیزاده هاشمی اشتغال را نقطه آغاز رفاه دانست و تصریح کرد که سیاستهای حمایتی نباید به جای اشتغال قرار گیرند. وی تأکید کرد که کاهش فقر در صورتی پایدار خواهد بود که بر اساس اشتغال واقعی صورت گیرد و نه صرفاً یارانهها.
او همچنین به تفاوت نرخ مشارکت اقتصادی در ایران و کشورهای توسعهیافته اشاره کرد و گفت که بخش بزرگی از نیروی کار در مشاغل غیررسمی و فاقد امنیت شغلی فعالیت میکنند.
**چالشهای مالی صندوقهای بازنشستگی**
این مقام مسئول پایداری مالی صندوقهای بازنشستگی را ضروری برای استمرار نظام رفاه دانست و اضافه کرد که بسیاری از این صندوقها به بودجه عمومی وابستهاند و با کسریهای سنگین مواجهاند. وی هشدار داد که افزایش بدهی و خلق تورم، رفاه نسلهای آینده را به خطر میاندازد.
**تورم و اثرات آن بر دهکهای پایین**
قاضیزاده هاشمی تورم را مالیاتی پنهان بر دهکهای پایین درآمدی دانست و گفت که این موضوع فشار زیادی بر این اقشار وارد میکند و اثرات سیاستهای حمایتی را تضعیف میکند. او تأکید کرد که اصلاح ساختارهای اقتصادی برای کاهش فقر ضروری است.
**عدم توازن در نظام نهادهای حمایتی**
وی با اشاره به مشکلات سیستم حمایتی کشور، از پراکندگی و تفاوت در سطح خدمات به جامعه انتقاد کرد. قاضیزاده هاشمی متذکر شد که برخی گروهها از حمایتهای گسترده و برخی دیگر از چتر حمایتی خارج هستند که این موضوع با عدالت اجتماعی مخالف است.در یک گزارش تازه، مشکلات نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی در حوزه رفاه و تأمین اجتماعی کشور مورد بررسی قرار گرفت. این معضلات در حالی مطرح میشوند که برخی از شهروندان در کلانشهرها به راحتی به خدمات و تجهیزات پیشرفته دسترسی دارند، در حالی که دیگران در مناطق کمتر توسعهیافته ممکن است هفتهها یا ماهها منتظر دریافت همان خدمات باشند.
**نگرانی درباره سلامت کودکان و کاهش باروری**
در این گزارش به آمارهای نگرانکننده مربوط به وضعیت سلامت کودکان اشاره شده است. نرخ کوتاهقدی، کموزنی و لاغری در میان کودکان به عنوان زنگ خطر برای آینده کشور مطرح شده است. همچنین، کاهش تغذیه انحصاری با شیر مادر نیز از دیگر نگرانیهایی است که مورد تأکید قرار گرفته و تأثیر بلندمدتی بر توانمندی جامعه خواهد داشت. یکی از دغدغههای اساسی مطرح شده، کاهش نرخ باروری به حدود ۱.۶ تا ۱.۷ فرزند برای هر زن به دنبال تغییرات سبک زندگی و فشارهای اقتصادی است.
**چالش نابرابری آموزشی و بازتولید فقر**
کیفیت نابرابر آموزش در مناطق مختلف کشور نیز به عنوان عاملی برای بازتولید نابرابریهای اجتماعی شناخته شده است. در این زمینه، اختلافات آموزشی میان مناطق میتواند به کاهش فرصتهای شغلی و درآمدی نسلهای آینده منجر شود و چرخه فقر را تداوم بخشد.
**خانواده به عنوان شبکه حمایت اجتماعی**
سخنگوی این نشست، خانواده را به عنوان نخستین شبکه حمایت اجتماعی معرفی کرد و بر لزوم تقویت ظرفیتهای خانوادگی تأکید نمود. او خاطرنشان کرد که هدف از این تأکید بازگشت به ساختارهای سنتی نیست، بلکه باید سیاستهای رفاهی به گونهای طراحی شوند که خانوادهها دوباره نقش محوری خود را ایفا کنند.
**مشارکت مردمی و ظرفیتهای نادیدهگرفتهشده**
در ادامه، به فعالیتها و مشارکتهای مردمی در قالب وقف، خیریهها و سازمانهای مردمنهاد اشاره شد. این ظرفیتها هنوز جایگاهی مشخص در نظام رفاه ندارند و نیاز است به صورت رسمی در ساختار تأمین اجتماعی گنجانده شوند.
**تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار**
سخنگو درباره تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل گفت: این فناوری ممکن است برخی مشاغل را حذف کند، اما همچنین فرصتهای جدیدی برای اشتغال ایجاد خواهد کرد. او جابهجایی مشاغل را مهمتر از حذف آنها دانست و به آمار تغییر شغلها در کشورهای توسعهیافته اشاره کرد.
**ضرورت عدالت تقنینی**
عدالت تقنینی نیز به عنوان حلقه مفقوده نظام حکمرانی تشخیص داده شد. لازم است سیاستها و برنامهها پیش از تصویب، از منظر اقتصادی و اجتماعی مورد ارزیابی قرار گیرند. ایجاد نهادی مستقل برای پایش آثار اجتماعی و اقتصادی قوانین نیز از الزامات مطرح شده است.
**معیار موفقیت: کاهش آسیبهای اجتماعی**
در پایان، معیار موفقیت نظام رفاه نه هزینههای دولت و نه تعداد افراد تحت پوشش، بلکه خروج شهروندان از وضعیت آسیبپذیری و تبدیل آنان به انسانهایی توانمند و برخوردار از فرصتهای عادلانه عنوان شد. نشست تخصصی «رفاه و تأمین اجتماعی از منظر قانون اساسی» به همت شبکه نوآوری همافزایی اندیشکدههای استادان برگزار گردید و جمعی از مدیران و کارشناسان در آن شرکت کردند.
