**یارانه بنزین؛ چالشی بزرگ برای اقتصاد ایران**
به گزارش خبردونی، موضوع یارانه بنزین سالهاست به عنوان یکی از چالشبرانگیزترین و پرهزینهترین مباحث اقتصادی در ایران مطرح شده است. قیمت پایین این سوخت که به منظور حمایت از مصرفکنندگان تعیین شده، فاصله معناداری با هزینه واقعی تأمین آن ایجاد کرده است. این شکاف نه تنها منابع عمومی را تحت فشار قرار داده بلکه مسئله یارانه انرژی را به یکی از نکات کلیدی در مباحث مربوط به بودجه، ناترازی انرژی و حفظ ثروت بین نسلی تبدیل کرده است.
تحقیقات اقتصادی در این زمینه نشان میدهد که هزینه واقعی تولید و توزیع بنزین بسیار بیشتر از قیمت فعلی آن در بازار است. با فرض قیمت نفت 66 دلاری و نرخ تسعیر 140 هزار تومانی، هزینه تأمین هر لیتر بنزین حدود 58 هزار تومان براورد میشود. با احتساب کارمزد جایگاهها و هزینه حملونقل، این قیمت به تقریباً 59 هزار تومان میرسد و انتظار میرود که این نرخها بهروزرسانی شوند.
**نرخ فروش بنزین در ایران**
در حال حاضر، بنزین در ایران با سه نرخ مختلف به فروش میرسد؛ 40 درصد با قیمت 1,500 تومان، 22 درصد با 3,000 تومان و 38 درصد با قیمت 5,000 تومان. این ترکیب قیمت، متوسط وزنی فروش را به حدود 3,160 تومان در هر لیتر میرساند.
اختلاف بین هزینه تولید 59 هزار تومانی و قیمت فروش 3,160 تومانی، یارانهای به میزان 55,840 تومان به ازای هر لیتر را ایجاد میکند. با توجه به مصرف روزانه 130 میلیون لیتر، حجم یارانه پرداختی تقریباً به 7,300 میلیارد تومان، معادل 7.3 همت در روز میرسد. این برآورد به عنوان «یارانه آشکار» شناخته میشود.
علاوه بر این، مدلی وجود دارد که به هزینههای مستقیم بودجهای میپردازد. طبق این سناریو، روزانه 10 میلیون لیتر بنزین وارداتی با هزینه 100 هزار تومان تأمین میشود، که هزینهای معادل هزار میلیارد تومان در روز خواهد داشت. همچنین حدود 120 میلیارد تومان بابت کارمزد و هزینههای دیگر نیز پرداخت میشود، که در مجموع به 1,120 میلیارد تومان در روز میرسد.
با این حال، مجموع درآمد حاصل از فروش روزانه بنزین براساس نرخهای فعلی فقط 410 میلیارد تومان برآورد میشود. به این ترتیب، دولت روزانه حدود 710 میلیارد تومان یارانه مستقیم از منابع خود پرداخت میکند.
**یارانه پرداختی برای هر لیتر بنزین**
با تقسیم این رقم بر مصرف روزانه 130 میلیون لیتر، مشخص میشود که دولت به ازای هر لیتر بنزین حدود 8,620 تومان هزینه میکند، در حالی که متوسط دریافتی آن از فروش هر لیتر فقط 3,160 تومان است. این محاسبه نشاندهنده فاصله معنادار هزینه و درآمد دولت در بازار بنزین است.
در تحلیل این ارقام، تفاوت بین «یارانه آشکار» و «یارانه پنهان» اهمیت دارد. یارانه آشکار به تفاوت بین هزینه واقعی و قیمت فروش اشاره دارد، در حالی که یارانه پنهان به هزینه فرصت مربوط میشود، یعنی اگر این انرژی بر اساس قیمتهای جهانی عرضه میشد، چه میزان درآمد نصیب کشور میگردید. شواهد نشان میدهد که یارانه تخصیص یافته به بنزین در سال 1403 به حدود 21 میلیارد دلار میرسد و این رقم به تنهایی 17 درصد از کل یارانههای پرداختی کشور را تشکیل میدهد.**یارانه بنزین به عنوان یکی از بزرگترین اقلام یارانه انرژی در اقتصاد ایران**
یارانه بنزین به عنوان یکی از مهمترین و بزرگترین اقلام یارانه انرژی در اقتصاد ایران شناخته میشود. روند مصرف بالای بنزین تنها به پرداخت یارانه محدود نمیماند. کارشناسان اذعان دارند که این روند منجر به افزایش نیاز به واردات در زمانهای اوج مصرف، محدود شدن منابع قابل سرمایهگذاری برای توسعه پالایشگاهها، نوسازی ناوگان حملونقل عمومی و عدم اجرای طرحهای بهینهسازی مصرف انرژی خواهد شد.
در همین حال، تخصیص بخش عمدهای از منابع به یارانه سوخت، امکان بهرهبرداری از این منابع برای توسعه زیرساختها و حفظ ثروت بیننسلی را نیز کاهش میدهد. این موضوع به وضوح نشان میدهد که بروز اختلاف میان دو برآورد ۷.۳ همت و ۷۱۰ میلیارد تومان یارانه مستقیم، به دلیل دو روش محاسباتی مختلف است که یکی به هزینه واقعی اقتصادی و دیگری به هزینه مستقیم بودجهای دولت میپردازد.
هر دو روش محاسبه به یک نتیجه مشترک اشاره دارند؛ شکاف موجود بین هزینه تأمین بنزین و قیمت فروش آن به یکی از چالشهای جدی و ساختاری اقتصاد ایران تبدیل شده و ادامه این وضعیت، بدون اصلاح الگوی مصرف و تغییر در شیوه تخصیص یارانهها، میتواند فشار بیشتری بر روی بودجه و منابع انرژی کشور ایجاد کند.
