**برگزاری نخستین کنگره بینالمللی مقابله با آپارتاید علمی**
به گزارش خبردونی، نخستین کنگره بینالمللی با محوریت مقابله با آپارتاید علمی صبح دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ در زمینه دیپلماسی علم و فناوری برگزار شد.
غلامرضا فرنوش، دانشیار مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله و دانشگاه تهران، به تشریح وضعیت کنونی علم و چالشهای موجود در این حوزه پرداخت. وی تأکید کرد که امروزه موضوعاتی چون تبعیض، تحریم و ترور بیشتر از گذشته مطرح شده است. فرنوش اظهار داشت که این مسائل میتوانند به عنوان «تروریسم علمی» و «نسلکشی علمی» تلقی شوند.
دبیر کنگره آپارتاید علمی با اشاره به مفاهیم مرتبط با آپارتاید، گفت که این واژه به پنج مؤلفه اصلی شامل تفکیک نژادی، سلب حقوق، خشونت، بردهداری و سرکوب اشاره دارد. وی افزود: این موارد در حوزه علم نیز جاری است و در سالهای اخیر مفهوم «آپارتاید علمی» به طور خاص در ایران بسط یافته است.
فرنوش ادامه داد که در دانشگاه علوم پزشکی بقیهالله تلاش شده تعریفی از «آپارتاید علمی» ارائه شود و به مصادیق آن از جمله تبعیضهای نژادی، جنسیتی و سیاسی اشاره کرد.
وی همچنین به تاریخچه تخریب علمی اشاره کرد و فاجعههایی مانند سوزاندن کتابخانهها و کشتن دانشمندان را در این زمینه یادآور شد. دبیر کنگره اعتبار محدودیتهای موجود در دسترسی به منابع علمی را بررسی کرد و گفت: تحریمها مانع بزرگی در این راستا هستند، چرا که دسترسی به منابع علمی و ایندکس مقالات را تحت تأثیر قرار میدهند.
فرنوش افزود: تحریمها از سالها قبل وجود داشته، اما محدودیتها اخیراً تشدید شده است. وی به محدودیتهای همکاریهای علمی، بازداشت و ترور دانشمندان و بمباران زیرساختهای آموزشی نیز اشاره کرد.
وی همچنین به مقالهای در مجله معتبر «لنست» اشاره کرد که در آن به شبهات و تهمتهایی علیه جامعه پزشکی و مسئولان ایرانی پرداخته شده بود. فرنوش اظهار کرد که ارسال مقالهای از ایران به این مجله واکنشی به این کامنت بوده، اما با عدم انتشار پاسخ در آن مجله، مصداقی از آپارتاید علمی به شمار میرود.در خبری جدید، فرنوش دبیر کنگره آپارتاید علمی، به مواردی از قبیل مقالهای که توسط آقای مهرز یکی از پزشکان دانشگاه بقیهالله نوشته شده، اشاره کرد. طبق اظهارات وی، این مقاله که به یک مجله آمریکایی ارسال شده بود، ابتدا مورد پذیرش قرار گرفت، اما پس از یک ماه بدون ارائه توضیحات، رد شد. جالب است که این اتفاق همزمان با اهدای «پیجر طلایی» نتانیاهو به ترامپ رخ داد.
فرنوش همچنین به پدیدهای به نام «ترور علمی» اشاره کرد و گفت که این موضوع تنها به تئوریهای فیزیکی محدود نمیشود و در دانشگاههای آمریکا نیز مشاهده میشود. در ادامه، وی یادآور شد که یونسکو در نوامبر ۲۰۰۱ روز جهانی علم را با عنوان «علم در خدمت صلح و توسعه» نامگذاری کرد و پرسید که آیا حقیقتاً علم امروزه در خدمت این اهداف است.
دبیر کنگره افزود که مرکز اخلاق در نشر تأکید دارد که تصمیمات ویراستاری نباید تحت تأثیر ملیت یا عقاید نویسندگان باشد. وی خاطرنشان کرد که برای مقابله با آپارتاید علمی، ابتدا بیشتر از اصطلاحات خاص استفاده میکردند، اما هدف اصلی این است که راهکارهای مناسب را شناسایی و ظرفیتهای علمی و دیپلماسی علمی را تقویت کنند.
محورهای اصلی این کنگره شامل دیپلماسی علم و فناوری بوده که فرنوش بر ضرورت تقویت جایگاه علمی تأکید کرد. وی به امکان راهاندازی یک ناشر بینالمللی اشاره کرد و افزود که این کنگره در تاریخ ۲۹ و ۳۰ اردیبهشت برنامهریزی شده بود، اما به دلیل شرایط بحرانی اخیر به تعویق افتاده است.
دبیر کنگره گفت که رویداد دو روزه شامل پنلهای علمی، کارگاهها و جشنواره فرهنگی خواهد بود و رسانهها میتوانند در این زمینه مساعدت کنند. همچنین وی از اقدامات صورت گرفته برای برگزاری کنگره، از جمله برگزاری برنامههای تلویزیونی و پذیرش مقالات خبر داد.
فرنوش در نهایت بر اهمیت همکاریهای بینالمللی و جذب دانشجویان خارجی تأکید کرده و یادآور شد که باید با استفاده از هوش مصنوعی و بسترسازی مناسب، جایگاه علمی ایران را در عرصه جهانی تقویت کرد. وی همچنین به برگزاری کنفرانسهای علمی در سالهای گذشته اشاره کرد و تأکید کرد که هدف آنها، ارائه مقالات و جمعآوری اطلاعات از پژوهشگران و استادان است.
