### نشست خبری پیرامون عوامل مؤثر بر افزایش سرطان در ایران
نشست خبری با حضور کامران باقری لنکرانی، وزیر سابق بهداشت و متخصص گوارش و کبد، و سید موید علویان، رئیس انجمن مطالعات بیماریهای کبد ایران، در روز سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد.
#### افزایش موارد سرطان و علل آن
لنکرانی در این نشست به روند افزایشی سرطان در سطح جهانی اشاره کرد و گفت: یکی از دلایل این افزایش، پیر شدن جمعیت است که ایران هم از آن مستثنی نیست. او افزود: تغییرات اقلیمی و شیوههای زندگی نیز نقش مهمی در این مسئله ایفا میکنند. وی تاکید کرد که حدود ۶۰ درصد بزرگسالان در ایران با چاقی و اضافه وزن مواجه هستند که خود از عوامل خطر عمدهای برای ابتلا به سرطان به شمار میرود.
#### تأثیر سبک زندگی بر افزایش سرطان
این متخصص گوارش تصریح کرد که مصرف دخانیات و الکل احتمال ابتلا به سرطانها را تقویت میکند. همچنین وی به خطرات ناشی از مصرف مواد غذایی فرآوریشده مانند کنسروها و نوشابههای گازدار اشاره کرد و گفت که این موارد میتوانند خطر ابتلا به برخی سرطانها را افزایش دهند.
#### تحولات در سرطانهای گوارشی
لنکرانی همچنین به تغییرات در الگوی سرطانهای گوارشی پرداخت. به گفته وی، اکنون ۵۰ درصد از افراد در ایران به عفونت هلیکوباکتر پیلوری مبتلا هستند و کاهش این عفونت به معنای کاهش سرطانهای مرتبط با آن است، اگرچه در حال حاضر سرطانهای معدهای که با این عفونت ارتباط ندارند، در حال افزایشاند. در مورد سرطان روده بزرگ نیز او اذعان داشت که عوامل مؤثر در چاقی و تغذیه به همین شکل در ایجاد این نوع سرطان نقش دارند.
#### اهمیت پیشگیری و توجه به تغذیه
لنکرانی نسبت به افزایش سرطان کبد هشدار داد و اظهار امیدواری کرد که امکانات بهتری برای شناسایی و درمان این بیماری فراهم شود. در ۱۰ سال اخیر، افزایش ۵۹ درصدی در موارد سرطان روده گزارش شده که برخی ناشی از بهبود روشهای تشخیصی و برخی دیگر از افزایش واقعی بیماریهاست.
سید موید علویان در ادامه این نشست به نقش تغذیه در سلامت اشاره کرد و گفت: سلامت غذا فقط به مزارع محدود نمیشود و شیوههای تولید، نگهداری و پخت نیز بسیار مهم هستند. او تجربه خود در تهیه نانهای پروتئینی و مشکلات ناشی از کپکزدگی آنها را مثال آورد و تأکید کرد که این موارد تأثیر مستقیم بر سلامت انسان دارند.
علویان به عوامل مؤثر بر چاقی نیز پرداخت و عنوان کرد که کمتحرکی، تغذیه ناسالم و مواد غذایی خطرناک از جمله دلایل اصلی این معضل هستند. وی بر لزوم توجه بیشتر به کیفیت مواد غذایی تأکید کرد.
#### ارتباط میان روان و بیماریهای گوارشی
لنکرانی در پایان به تأثیر شرایط روانی بر بیماریهای گوارشی اشاره کرد و گفت که ارتباط بین اضطراب و برخی بیماریها همچون سندرم روده تحریکپذیر و سوءهاضمه مورد تایید است. این موضوع نشاندهنده اهمیت توجه به ابعاد روانی در درمان و پیشگیری از بیماریهای گوارشی است.### ادامه بررسیها درخصوص بیماریهای مزمن
تحقیقات علمی در زمینه بیماریهای مزمن همچنان در حال انجام است. یکی از موضوعات مهم مطرحشده، فرسودگی شغلی کارکنان حوزه سلامت است. در شرایط جنگی، علاوه بر توجه به سلامت روان جامعه، نیاز است که به سلامت روان کارکنان نظام سلامت نیز اهمیت داده شود تا از بروز مشکلاتی مانند فرسودگی شغلی و خروج نیروی انسانی جلوگیری شود.
به گفته لنکرانی، نتایج یک مطالعه چندمرکزی نشان میدهد که بیش از نیمی از پرستاران تمایل به تغییر شغل دارند. در مقابل، افرادی که کمتر دچار فرسودگی شدهاند، معمولاً معنای شغل خود در بهبود سلامت جامعه را درک کرده و احساس تقدیر از سوی محیط کار را دارند.
علویان در ادامه به ارتباط مستقیم خواب و بیماریهای متابولیک پرداخت و تأکید کرد که اختلالات خواب میتوانند زمینهساز بیماریهای گوارشی و کبدی باشند. وی افزود که ورزش و کنترل وزن نیز میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
#### افزایش بیماریهای التهابی روده
در خصوص افزایش بیماریهای التهابی روده، لنکرانی معتقد است که تغییر در الگوهای غذایی به شیوع این بیماریها دامن زده است. وی به گزارشاتی که نشاندهنده افزایش موارد بیماریهایی مانند کولیت اولسراتیو هستند اشاره کرد و افزود که در حال حاضر هر هفته در مرکز درمانی خود در شیراز، ۱۰ تا ۱۵ بیمار جدید مبتلا به این بیماریها مشاهده میشود.
این متخصص گوارش و کبد بیان کرد که استفاده از غذاهای فرآوری شده و تغییر از مصرف مواد غذایی تازه به سمت کنسروها، بر سلامت افراد تأثیر منفی گذاشته و میتواند سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این، شیوع بیماری رفلاکس معده نیز در برخی استانها بین ۱۵ تا ۴۵ درصد گزارش شده که ارتباط مستقیم با عادات غذایی دارد.
#### رابطه تغذیه و اختلالات روانی
در مورد ارتباط بین اختلالات روانی و تغذیه، لنکرانی توضیح داد که افسردگی میتواند به شکلهای مختلف بروز کند؛ برخی افراد دچار بیاشتهایی و برخی دیگر دچار پرخوری میشوند. وی بر ضرورت درمان ریشهای این مشکلات تأکید کرد و گفت که برای مقابله با اضطراب و افسردگی باید از روشهای غیردارویی مانند رواندرمانی استفاده کرد.
علویان در نهایت به سازوکار چاقی اشاره کرد و بیان کرد که دستگاه گوارش یک سیستم هورمونی است که احساس سیری را به مغز ارسال میکند. از این رو، اختلال در این سیستم میتواند فرد را به ادامه خوردن ترغیب کند. برخی داروهای جدید نیز به منظور تأثیرگذاری بر این سازوکار و تقویت احساس سیری طراحی شدهاند.در جدیدترین اظهارات رئیس انجمن مطالعات بیماریهای کبد ایران، توجه به سبک زندگی و عادات غذایی بهویژه در مسئله کبد چرب کودکان مورد تاکید قرار گرفت. وی اشاره کرد که در سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ مطالعهای بر روی تقریباً هزار کودک در سنین دبستان و راهنمایی انجام شد که نشان داد ۷.۲ درصد آنان به کبد چرب مبتلا بودند.
این متخصص اعلام کرد که مشکلات متابولیک اکنون از سنین پایین آغاز میشوند. به گفته او، کودکانی که در سن ۱۰ یا ۱۲ سالگی دچار کبد چرب میشوند، در آینده با خطرات بیشتری از جمله فشار خون بالا، بیماریهای قلبی و دیابت مواجه خواهند بود.
رئیس انجمن با اشاره به افزایش مصرف فستفودها و تغییرات تغذیهای، بر لزوم سرمایهگذاری در زمینه پیشگیری و کنترل این بیماریها تأکید کرد. او افزود: “این سرمایهگذاری شامل آمادگی فکری، برنامهریزی و زمانبندی میشود.”
علویان همچنین گفت که مواردی همچون کبد چرب، بیماریهای متابولیک و سیروز در حال افزایش هستند و راهکارهای کنونی کافی نیستند. او به توسعه داروهای جدید، به ویژه داروهای ضد فیبروز، اشاره کرد و اظهار داشت که اصولاً پیشگیری و اصلاح شیوه زندگی اهمیت بیشتری دارد.
وی در ارتباط با وضعیت هپاتیت B در ایران نیز اظهار نظر کرد. رئیس انجمن تصریح کرد که به لطف تلاشهای وزارت بهداشت، وضعیت کشور در زمینه هپاتیت B رضایتبخش است. برنامه واکسیناسیون در ابتدا برای کارکنان بهداشت و درمان و سپس برای گروههای دیگر مانند نوزادان و نیروهای نظامی اجرا شد. او افزود که نتایج یک مطالعه ۱۰ سال پس از این برنامه، کاهش شیوع هپاتیت B در نوجوانان واکسینهشده را تأیید کرد.
همچنین، او درباره وضعیت هپاتیت B در سیستان و بلوچستان اظهار کرد که شیوع این بیماری در گذشته بین ۵ تا ۷ درصد بوده که اکنون به حدود ۲.۵ درصد کاهش یافته است. با این حال، نشانههایی از شیوع بالاتر در کشورهای همسایه هنوز وجود دارد.
در پایان، علویان تأکید کرد که وضعیت بیماریها پایدار نیست و نیاز به بهروزرسانی برنامههای سلامت بر اساس شرایط اجتماعی و عوامل خطر جدید وجود دارد. او با اشاره به تغییر الگوهای انتقال بیماریها، بر ضرورت تطبیق سیاستهای بهداشتی با شرایط جدید و شواهد علمی تأکید نمود.
