**خبرگزاری مهر – گروه سلامت:** سرطانها در مراحل اولیه قابل شناسایی هستند و با انجام معاینات و غربالگریهای منظم میتوان از پیشرفت آنها به مراحل شدید و درمانهای پیچیده جلوگیری کرد. با توجه به نوع سرطان، روشهای مختلفی برای غربالگری وجود دارد؛ از جمله ماموگرافی برای سرطان پستان، کولونوسکوپی برای سرطان روده بزرگ و تست پاپ اسمیر برای سرطان دهانه رحم.
غربالگری سرطان با استفاده از آزمایشها و روشهای تشخیصی، امکانش را فراهم میکند تا سرطان در مراحل ابتدایی و پیش از ظهور علائم شناسایی شود. این فرآیند به پزشکان کمک میکند تا سرطان را در زمانی که درمان آن آسانتر و مؤثرتر است، تشخیص دهند. نوع روشهای غربالگری بر اساس نوع سرطان فرق میکند و بر همین اساس، افرادی که دارای عوامل خطر هستند، مانند سابقه خانوادگی سرطان، سن بالاتر یا سبک زندگی ناسالم، باید به صورت منظم غربالگری انجام دهند.
در این راستا، گفتگویی با کاظم زندهدل، متخصص اپیدمیولوژی سرطان و معاون پژوهشی پژوهشکده سرطان انیستیتوکانسر ایران دانشگاه علوم پزشکی تهران، انجام شده است.
**آیا غربالگری با تشخیص بیماری سرطان یکی است؟**
زندهدل در این باره توضیح داد: سرطانها به دو بخش تشخیص زودهنگام و غربالگری تقسیم میشوند. در برخی از موارد، فرد ممکن است با وجود داشتن تودهای در بدن، علائم بیماری را تجربه نکند. به عنوان مثال، فردی مدتها زخمی در پشت گوش خود داشته و با درمانهای خانگی سعی در بهبود آن داشت، اما در نهایت متوجه شد که این زخم علامتی از سرطان پوست بوده است.
تشخیص زودهنگام برای تمام انواع سرطانها مورد استفاده قرار میگیرد، اما غربالگری فقط برای چند نوع خاص انجام میشود. در فرآیند غربالگری، پزشکان قبل از ایجاد علائم در بیمار با انجام معاینات و آزمایشات به شناسایی بیماری میپردازند. متأسفانه بسیاری از افراد معمولاً از انجام غربالگری خودداری کرده و تنها زمانی که علامتهایی چون درد مزمن یا خونریزی مشاهده کنند، به پزشک مراجعه میکنند.
بهطور کلی، تغییرات ظاهری در اعضای بدن باید به عنوان هشدار برای تشخیص زودهنگام بیماری در نظر گرفته شوند. از آنجایی که بعضی سرطانها بیشتر در سنین خاصی شایع هستند، شروع درمان در زمان مناسب میتواند به فرد کمک کند تا عمری طبیعی داشته باشد.
**کدام سرطانها تست غربالگری دارند؟**
زندهدل همچنین به این موضوع اشاره کرد که در کشور ما فقط برای سه نوع سرطان، غربالگری انجام میشود: سرطان دهانه رحم، سرطان پستان و سرطان روده بزرگ. غربالگری سرطان پستان به زنان بالای ۵۰ سال توصیه میشود و آنان باید هر یک تا دو سال یکبار ماموگرافی انجام دهند. به دلیل هزینه بالای این آزمایش، جایگزینهایی مانند معاینات بالینی برای شناسایی مشکلات و ارجاع به ماموگرافی در نظر گرفته شده است.
**سن مناسب برای انجام غربالگری سرطان پستان چه زمانی است؟**
زندهدل اظهار کرد که بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، ماموگرافی باید از ۵۰ سالگی آغاز شود؛ اما برخی متخصصان پیشنهاد میدهند این غربالگری از سن ۴۰ یا ۴۵ سالگی شروع شود. در حال حاضر، دسترسی به ماموگرافی برای همه افراد یکسان نیست، اما برای بسیاری از زنان در برخی مناطق امکانپذیر است. انجام منظم غربالگری سرطان پستان، حداقل هر دو سال یکبار، ضروری است تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.**درمان سرطان چالشبرانگیز است و شرایط گذر آن به فرد بستگی دارد.** بررسی گزینههای درمانی برای این بیماری به دلیل تفاوتهای فردی در رشد تودهها، دشوار میباشد. به همین دلیل، تشخیص بیماری میتواند متغیر و پیچیده باشد.
وزارت بهداشت باید تحت برنامههای دولتی، غربالگری رایگان سرطان پستان را برای عموم فراهم کند. در عین حال، به دلیل تحریمها، دسترسی به تجهیزات ماموگرافی به طور جدی محدود شده و نیاز به راهکارهایی برای حل این مشکل احساس میشود.
**علائم سرطان روده بزرگ** به نواحی مختلف این عضو بستگی دارد. اگر بخش انتهایی روده بزرگ دچار سرطان شود، علائم به صورت زودتر و به دلیل خونریزی بروز میکند. گاهی اوقات سرطان در نواحی ابتداییتر روده ظهور پیدا میکند و علائمی مانند یبوست طولانی و مدفوع سیاه رنگ را به همراه دارد. اما باید توجه داشت که تنها تغییر رنگ مدفوع نشانه سرطان نیست.
برای افراد بالای ۴۵ سال توصیه میشود که هر دو سال یکبار تست مدفوع را انجام دهند. این تست میتواند بر اساس وضعیت مالی کشور متفاوت باشد و در صورت مثبت بودن نتیجه، باید آزمونهای تکمیلی نظیر آندوسکوپی و کلونوسکوپی انجام شود.
تعیین مثبت بودن تست مدفوع به معنای وجود سرطان نیست؛ بلکه ممکن است به تودههای خوشخیم یا پولیپها مربوط باشد. در صورت تشخیص سرطان، فرد باید مراحل تشخیص و درمان را ادامه دهد. افراد بالای ۵۰ سال میتوانند این تست را هر ده سال یکبار تکرار کنند.
**غربالگری سرطان دهانه رحم** باید از سن ۳۰ سالگی آغاز شود و زنان باید هر پنج سال یکبار تست پاپاسمیر انجام دهند. این نوع سرطان ارتباط نزدیکی با ویروس HPV دارد که از طریق روابط جنسی منتقل میشود. به خصوص افرادی که از سنین پایینتری به این ویروس آلوده میشوند، در معرض خطر بیشتری هستند.
اگرچه میزان ابتلا به ویروس HPV و سرطانهای مرتبط در ایران نسبت به کشورهای غربی پایینتر است، اما تغییرات اجتماعی و فرهنگی ممکن است تأثیرگذار باشد. در حال حاضر، آمار ابتلا به سرطان دهانه رحم در ایران نسبت به دیگر انواع سرطانها به طور قابل توجهی کمتر است.بنا بر گزارشهای جدید، سالانه حدود ۲ هزار نفر در ایران به سرطان دهانه رحم مبتلا میشوند. این در حالی است که آمار ابتلا به سرطان پستان و سرطان روده بزرگ به ترتیب به ۲۰ هزار نفر میرسد. این ارقام نشاندهنده این واقعیت هستند که اگر شرایط روابط جنسی در کشور مشابه کشورهای غربی بود، میزان ابتلا به این سرطانها میتوانست بسیار بیشتر باشد.
متخصصان بر این نکته تأکید دارند که با انجام غربالگری و تشخیص به موقع، میتوان از ابتلا به سرطان دهانه رحم جلوگیری کرد. اگرچه اکثریت مردم ایران از اهمیت مراجعه به پزشک آگاه هستند، اما هنوز حدود نیمی از زنان کشور از انجام تستهای غربالگری غافلند. بدین ترتیب، ضرورت دارد که برنامههای غربالگری، به ویژه برای سرطانهای قابل پیشگیری، فعالتر شوند.
در ارتباط با موضوع غربالگری، زندهدل یکی از متخصصان به مشکلات فرهنگی و اجتماعی اشاره کرده و بیان کرد که بسیاری از زنان به دلایل مختلف از انجام این تستها اجتناب میکنند. در حالی که سرطان دهانه رحم قابل پیشگیری است و در صورت تشخیص زودهنگام میتوان از عواقب وخیم آن جلوگیری کرد. تأخیر در مراجعه به پزشک به ویژه به دلیل عوامل فرهنگی میتواند خطرات جدی به همراه داشته باشد.
او بر لزوم رایگان شدن تستهای غربالگری و دسترسی بیشتر به آنها تأکید کرده و پیشنهاد کرده است که باید به آموزش عمومی در خصوص علائم هشدار دهنده، مانند خونریزی غیرعادی بعد از رابطه جنسی، توجه بیشتری شود.
زندهدل همچنین به محدودیتهای موجود در برنامههای غربالگری سرطان در کشور اشاره کرد و گفت که این برنامهها تا کنون تنها شامل سه نوع سرطان هستند که به صورت محدود در برخی مناطق اجرا میشود. برای کاهش آمار ابتلا، برنامههای غربالگری باید به صورت گستردهتری در دسترس عموم قرار گیرد و این مهم تنها با همکاری دولت و نهادهای بهداشتی و درمانی محقق خواهد شد. این در حالی است که مردم باید از خدمات موجود بهرهبرداری کرده و سلامت خود را در اولویت قرار دهند.
