**خبرگزاری مهر – گروه سلامت:** انتشار اخبار و اطلاعات نادرست به عنوان یکی از ابزارهای اثرگذار در جنگهای روانی، به خصوص در مواقع بحران شناخته میشود. رسانههای خارجی به منظور افزایش احساسات منفی در میان افکار عمومی، با ارائه دادههای غیرمعتبر و ایجاد هیجانهای منفی، تلاش میکنند. این اقدام میتواند منجر به بروز ناامیدی، خشم و اضطراب در مردم گردد و در نهایت به بحرانهای روانی منتهی شود. از جمله راهکارهای مقابله با این نوع جنگ، تقویت سواد رسانهای در جامعه است.
در این زمینه، گفتگویی با **مریم سلمانیان**، متخصص روانشناسی بالینی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران، انجام شده است.
**تأثیر اخبار منفی بر افراد**
سلمانیان در این گفتگو بیان کرد که با افزایش اخبار اضطرابآور و انتشار دائمی اطلاعات از منابع گوناگون، بسیاری از افراد علائمی از جمله تپش قلب، بیقراری، اختلال در خواب و کاهش تمرکز را تجربه میکنند. در شرایطی که جامعه با تهدید جنگ مواجه است، مواجهه با اضطراب امری طبیعی محسوب میشود. این نوع نگرانی واکنشی عادی به موقعیتهای تهدیدآمیز است. از نظر علمی، به این حالت “اضطراب پیشنگر” گفته میشود که زمانی رخ میدهد که فرد با خطری واقعی بدون مشخص بودن زمان رویارویی است.
**عملکرد سیستم هشدار بدن در مقابل اضطراب**
سلمانیان توضیح داد که بدن انسان به گونهای طراحی شده است که هنگام مواجهه با تهدید، سیستم هشدار داخلی فعال میشود. این بخشها در مغز مسئول شناسایی خطرات هستند و پس از شناسایی تهدید، کل بدن را در حالت “آمادهباش” قرار میدهند. به این ترتیب، فرد میتواند علائمی را تجربه کند که در شرایط عادی به وجود نمیآید.
**علائم اضطراب پیشنگر**
سلمانیان اظهار داشت که فعال شدن این سیستم هشدار ممکن است با نشانههایی چون افزایش ضربان قلب، بیقراری، اختلال خواب، کاهش تمرکز و افکار نگرانکننده همراه باشد. این علائم به دلیل تغییراتی در سیستم فیزیولوژیک بدن به وجود میآید و نشاندهنده واکنش طبیعی بدن به تهدید است، نه ضعف فردی.
**خطرات طولانی مدت اضطراب**
سلمانیان به خطرات ناشی از فعال ماندن طولانیمدت سیستم هشدار مغز اشاره کرد و گفت که احساس بیقطعیتی به شدت اضطراب میافزاید و میتواند منجر به فرسودگی روانی شود. با تداوم اخبار تهدیدآمیز، جامعه با وجود خطر واقعی و فضای هشدار روانی دوچندان مواجه میشود. کارشناسان سلامت روان بر این باورند که مشکل نه تنها وجود تهدید است، بلکه استمرار فعال شدن روزافزون سیستم هشدار مغز است.
سیستم عصبی انسان برای پاسخ به تهدیدات کوتاهمدت طراحی شده و در شرایط بحرانی، بدن را در حالت آمادهباش قرار میدهد. اما در شرایطی که تهدید طولانیمدت باشد، بدن به وضعیت فرسودگی وارد میشود که میتواند منجر به مشکلات روانی گردد.
**نقش اطلاعات نادرست****تحلیل تأثیر عدم قطعیت بر اضطراب روانی**
به گزارش سلمانیان، یکی از عوامل کلیدی در افزایش اضطراب، عدم قطعیت است. افراد معمولاً با خطرات قابل پیشبینی بهتر سازگار میشوند. زمانی که فرد قادر به پیشبینی زمان یا نحوه رخداد رویدادها نباشد، احساس کنترل خود را از دست میدهد.
فقدان این حس کنترل میتواند به شدت اضطراب دامن بزند. اگر شخصی تصور کند که هیچ کنترلی بر شرایط ندارد، نگرانیهای وی به طور چشمگیری افزایش مییابد. این بیقطعیتی به شدت واکنشهای اضطرابی را تشدید میکند.
در جوامع که تجارب تلخ همچون جنگ را پشت سر گذاشتهاند، یک پدیده دیگر نیز ممکن است شاهد باشیم: «بازفعالسازی خاطرات تروماتیک». در این شرایط، صداها، تحلیلها، یا اخبار میتوانند خاطرات اضطرابزا را دوباره زنده کنند و احساس خطر را به فرد منتقل کنند. این تجارب گذشته دوباره به ذهن فرد بازمیگردد و افزون بر آن، حال روانی او را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
**آیا میتوان اضطراب را به طور کامل از بین برد؟**
سلمانیان در این خصوص میگوید که هدف از میان برداشتن اضطراب نیست. این احساس واکنشی طبیعی و حتی محافظتی به شمار میرود که به انسان کمک میکند نسبت به خطرات هوشیار باقی بماند. با وجود تهدیدات واقعی، تجربه اضطراب اجتنابناپذیر است. اما در صورت عدم مدیریت، میتواند به فرسودگی روانی منجر شود. بنابراین، کلید اصلی در مدیریت اضطراب، تنظیم آن به گونهای است که فعالیتهای روزمره دچار اختلال نشود.
**راهکارهای مدیریت اضطراب در بحرانها**
سلمانیان به اهمیت کمک به سیستم عصبی جوامع دچار بحران تأکید میکند. هدف این است که اضطراب به طور مؤثری تنظیم شود و از ماندگاری طولانیمدت حالت هشدار جلوگیری گردد. یکی از مؤثرترین تکنیکها، «تنفس عمیق و آرام» است؛ روشی که شامل دم از طریق بینی به مدت ۴ ثانیه، بعدها نگهداشتن نفس به مدت ۴ ثانیه و نهایتاً بازدم آرام به مدت ۶ ثانیه است.
این نوع تنفس پیامهای مثبتی به مغز منتقل کرده و به کاهش سطح برانگیختگی سیستم عصبی کمک میکند، که در نتیجه میتواند اضطراب را کاهش دهد. از آنجا که مواجهه مکرر با اخبار جنگ، سیستم هشدار مغز را فعال نگه میدارد، تعیین زمان خاص برای پیگیری اخبار و استفاده از منابع معتبر اهمیت بسیاری دارد.
حفظ فعالیتهای روزمره نیز در کاهش اضطراب مؤثر است. ادامه امور عادی و تعامل با خانواده میتواند احساس ثبات را تقویت کرده و به کاهش اضطراب کمک کند. قطع کامل فعالیتها میتواند موجب تشدید احساس بحران شود.
همچنین، برقراری ارتباطات اجتماعی یکی از عوامل مؤثر در کاهش استرس است. گفتگو با افراد مورد اعتماد و حمایت اجتماعی از سوی خانواده میتواند به کاهش فشار روانی منجر شود. اهمیت دارد که این مکالمات فراتر از موضوعات اضطرابآور باشد و فضای گفتگو تنوع داشته باشد.
**خطرات ناشی از ماندن در حالت هشدار طولانیمدت**
سلمانیان هشدار میدهد که بزرگترین آسیب ممکن است نه خود بحران، بلکه زندگی پیوسته در حالت انتظار و هشدار باشد. این وضعیت میتواند به آسیبهای جدی فیزیولوژیک و روانی منجر گردد. در این راستا، چگونگی مواجهه خانوادها با اخبار اضطرابآور نقش مهمی به عهده دارد.### تأثیر اخبار بحرانی بر کودکان و نوجوانان
تحقیقات نشان میدهد که ورود مداوم به وضعیت آمادهباش میتواند تأثیرات منفی بر سیستم عصبی افراد داشته باشد. این شرایط میتواند به مشکلاتی نظیر اختلال در خواب، تمرکز و تعادل عاطفی منجر شود و سلامت روانی را به خطر اندازد. از این رو، مسئله مدیریت اضطراب و جلوگیری از تثبیت وضعیت هشدار در بدن به عنوان موضوعی حیاتی مطرح میشود.
#### چگونه از قرار گرفتن کودکان در معرض اخبار بحرانی جلوگیری کنیم؟
به گفته متخصصان، در شرایط بحرانی، ایجاد فضای روانی آرام در منزل اهمیت ویژهای پیدا میکند. توصیه میشود خانوادهها تا حد امکان فرزندان خود را از اخبار بحران دور نگهدارند. نمایش مداوم اخبار یا برقراری گفتوگوهای مکرر در این زمینه، کودکان را در معرض اضطراب قرار میدهد. در حالی که کودکان به دلیل عدم توانایی در تحلیل دقیق شرایط، ممکن است خطرات را بیش از حد جدی تصور کنند.
کودکان نیاز به آگاهی از جزئیات این وضعیت ندارند؛ بزرگسالان ممکن است اطلاعات را دنبال کنند، اما انتقال این نگرانی به کودکان نتایج مطلوبی ندارد و میتواند به افزایش اضطراب آنها بینجامد. علاوه بر این، مواجهه کودکان با اخبار تهدیدآمیز میتواند منجر به حس ناامنی و نگرانی از دست رفتن عزیزان شود. در جوامع دارای تجربه جنگ، برخی کودکان با یادآوری خاطرات تلخ به ویژه در شرایط مشابه مواجه میشوند.
#### مدیریت اضطراب در شرایط بحرانی
متخصصان تأکید دارند که اضطراب، واکنشی طبیعی به شرایط تهدیدآمیز است و نمیتوان آن را به طور کامل نادیده گرفت. از این رو، تنظیم و کنترل آن برای جلوگیری از فرسودگی روانی ضروری است. یکی از راهکارهای مؤثر، مشغول نگهداشتن ذهن از طریق فعالیتهای روزمره است. فعالیتهای آرامشبخش مانند دوخت و بافندگی، مطالعه، پیادهروی یا وقتگذرانیدن با نزدیکان میتواند کمککننده باشد.
#### اهمیت حفظ فعالیتهای روزمره در بحران
ادامه زندگی عادی، حفظ برنامه روزانه و ارتباط با افراد مورد اعتماد از مؤثرترین راههای مقابله با اضطراب به شمار میآید. گفتوگو درباره موضوعات غیرتنشزا و دوری از اخبار میتواند به کاهش استرس کمک کند. مهمتر از خود بحران، زندگی طولانی در وضعیت انتظار و هشدار است که میتواند آسیب جدی به سلامت روان بزند. از این رو، تنظیم سیستم عصبی، محدود کردن اخبار و حفظ روال عادی زندگی از جمله اقدامات کلیدی برای عبور موفق از این شرایط محسوب میشود.
