**خبرگزاری مهر – گروه سلامت:** بدن انسان شامل چهار عنصر اصلی است که به صورت مجزا در طبیعت وجود ندارند و تمایل به ترکیب دارند. این عناصر دارای کیفیتهای گرم، سرد، خشک و تر هستند و اساس طب سنتی ایران بر همین کیفیتها استوار است.
طب سنتی ایرانی معتقد است که چهار عنصر طبیعی شامل آب، هوا، آتش و خاک بر نوع مزاجهای افراد تأثیرگذارند. شناخت طبع بدن اهمیت بالایی دارد، چرا که بسیاری از بیماریها و اختلالات به بیتوجهی به مزاج مربوط میشوند.
مزاجشناسی ابزار مهمی برای تشخیص و درمان مشکلات جسمی و روحی است، زیرا تمام جنبههای زندگی ما تحت تأثیر طبیعت بدنمان قرار دارد. بهطور کلی مزاجها به دو دسته گرم و سرد تقسیم میشوند. مزاجهای گرم شامل صفراوی و دموی و مزاجهای سرد شامل بلغمی و سوداوی هستند.
در این راستا، **تبسم ارشادی فر**، متخصص طب ایرانی، به تحلیل موضوع تشخیص مزاج پرداخته است.
**چگونه مزاج سرد و گرم تشخیص داده میشود؟**
ارشادی فر اشاره کرد که افراد نباید فقط بر اساس تصورات و توصیههای غیرعلمی در مورد «سردی و گرمی» مواد غذایی تصمیمگیری کنند. بسیاری از افراد به روال خود از مواد خوراکی استفاده میکنند و بدون توجه به خواص آنها، به مصرف ادامه میدهند.
برخی بهاشتباه فکر میکنند که اگر پس از مصرف یک ماده غذایی احساس سردی یا گرمی کردند، آن ماده را «سرد» یا «گرم» بدانند. به عنوان مثال، افرادی که به آنها گفته شده «مزاج بلغمی» دارند، ممکن است بهطور خودسرانه به مصرف ادویهها و دمنوشها روی آورند، در حالی که این کار میتواند عوارضی به همراه داشته باشد.
تشخیص دقیق مزاج نیازمند بررسیهای گستردهای است و نمیتوان تنها بر اساس احساسات سطحی مانند سرد بودن پاها یا گرمی بدن پس از یک خوراکی نتیجهگیری کرد. علائمی چون وضعیت پوست و تبادل انرژی با محیط میتوانند بر احساس فرد تأثیر بگذارند و تشخیص را دشوار کنند. بنابراین مراجعه به متخصصان معتبر برای تشخیص و نوع تغذیه مناسب ضروری است.
**عوارض مصرف خودسرانه ادویهجات**
ارشادی فر به برداشتهای نادرست درباره سردی و گرمی بدن اشاره کرد و تأکید کرد که بررسیهای متعدد برای تشخیص مزاج لازم است. برخی افراد با لمس پوست خود یا حسهای لحظهای درباره مزاج تصمیمگیری میکنند که این روشها فاقد اعتبار علمی هستند. گاهی دمای سطحی پوست سرد است، در حالیکه دمای درونی بدن گرم است.
تشخیص نوع مزاج نیازمند دقت و بررسیهای متعدد است و نمیتوان با مشاهده یک نشانه، نتیجهگیری کرد. پس از تشخیص اولیه، برخی افراد بیدرنگ به مصرف ادویههای گرم میپردازند، در حالی که مصرف ادویهجات باید بر اساس نیاز باشد.
بهطور مثال، مصرف زنجبیل ممکن است برای مشکلات معده مفید باشد، اما باید با موادی مانند لیموترش همراه شود. خوراکیهایی مانند عسل و خرما نیز باید بر اساس شرایط فرد مصرف شوند. اشتباهات عمومی در خصوص نوع گوشتها نیز وجود دارد؛ در حالی که برخی فکر میکنند مرغ سرد است، این گوشت در واقع گرمی دارد، که این باور غلط باعث میشود افراد بهطور غیرضروری ادویه زیاد به آن اضافه کنند.
کاهش سردی مواد غذایی با طبخ؛ آیا واقعیت دارد؟
ارشادی فر: بر اساس بررسیهای اخیر، سرما و گرمی خوراکیهای مختلف با حرارت دادن آنها کاهش مییابد. همچنین، برنج معمولا به همراه خورشتها و سبزیجات سرو میشود. افراط در تقسیمبندی خوراکیها به سرد و گرم موجب بروز سردرگمی در جامعه میشود.
این سردرگمی ناشی از فعالیت برخی افراد خودخوانده در حوزه طب ایرانی است که بدون داشتن اطلاعات کافی، توصیههای نادرست به مردم ارائه میدهند. این گونه مشاورهها، مصرف excessive ادویهجات را تشویق میکند؛ در حالی که مصرف طولانیمدت موادی مانند سیر خام ممکن است منجر به افزایش حرارت کبد و بروز مشکلات جدی شود. این متخصص هشدار داد که گرمای بیش از حد کبد میتواند به تولید سودا، که نوعی مزاج سرد است، منجر شود و اختلالات بیشتری ایجاد کند.
در فصول پاییز و زمستان، توصیه میشود که افراد از خوراکیهای مناسب فصل استفاده کنند و از افراط در مصرف مواد خیلی گرم یا سرد بپرهیزند. میوههای فصل زمستان مانند پرتقال و نارنج قابلیت سردی دارند، اما مصرف منطقی آنها مشکلی ایجاد نمیکند. همچنین، مواد ترش بهطور کلی دارای مزاج سرد هستند، اما بهرهگیری متعادل از آنها در رژیم غذایی طبیعی بدون مشکل است.
بهترین شیوه این است که ماست به عنوان میانوعده مصرف شود و نه همراه غذا. در مقابل، خوراکیهایی از قبیل کاهو که باعث رطوبت مناسب میشوند، میتوانند در فصل پاییز که معمولاً خشک است، سودمند واقع شوند.
تشخیص خوراکیهای گرم و سرد
ارشادی فر: توصیه میشود مردم از وسواس نسبت به تقسیمبندی خوراکیها به سرد و گرم بپرهیزند و بر تعادل غذایی تمرکز کنند. برخی افراد فکر میکنند اگر مزاج آنها بلغمی است، باید تنها خوراکیهای گرم مصرف کنند؛ در حالی که خوراکیهای گرم تنها به ادویهها محدود نمیشوند. خوراکیهایی مانند خرما و عسل در مقادیر محدود میتوانند مفید واقع شوند، اما اصل در تغذیه، حفظ تعادل است.
مصرف کاهو در فصلهای پاییز و زمستان بلامانع است، اما افراد دارای رطوبت معده بالا، به ویژه آنهایی که آب دهانشان بهطور مکرر ترشح میشود، باید در این زمینه احتیاط کنند. در صورتی که مصرف کاهو باعث افزایش رطوبت معده شود، باید از مکملها استفاده شود؛ مانند افزودن شوید یا گلپر به کاهو.
بهترین شیوه تغذیه، استفاده از میوهها و خوراکیهای فصلی است. در این راستا پیشنهاد میشود در فصلهای پاییز و زمستان، خورشتهای غذایی مناسب این فصول بهصورت هفتگی در برنامه غذایی گنجانده شوند، چه با سینه مرغ و چه با گوشت. همچنین، مصرف انار در این فصول به دلیل داشتن مزاج متفاوت توصیه میشود؛ انار ترش سردتر و انار شیرین گرمتر است.
مردم باید از خوراکیهای فصلی استفاده کنند و نباید بیش از حد نسبت به سردی و گرمی خوراکیها حساسیت داشته باشند. هیچگاه به مردم توصیه نمیشود که برخی خوراکیها را در زمستان مصرف نکنند و هر فرد میتواند در هر فصلی خوراکیهای مختلف را مصرف کند، به شرطی که افراط نکند.
