به نقل از فرادید، در صبح روز ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۵ (۲۵ تیر ۱۳۲۴)، در مکان دورافتادهای در بیابان نیومکزیکو، پروژهای تاریخی رقم خورد که تأثیر عمیقی بر تاریخ گذاشت. بلافاصله پس از وقوع انفجار عظیم، موجی از انرژی با صدای غرش به سمت حاضران حرکت کرد. این رویداد به عنوان نخستین آزمایش هستهای جهان با نام «ترینیتی» شناخته شد.
در حالی که داستان پروژه منهتن و تولید نخستین بمب اتمی معروف است، پشت این انفجار، یک تلاش علمی عظیم وجود دارد که کمتر به آن توجه شده است. امیلی سیل، نویسنده کتاب «ترینیتی: تاریخ مصور نخستین آزمایش اتمی جهان»، با استفاده از تصاویری که پیشتر منتشر نشدهاند، به بررسی کوششهای دانشمندان برای اندازهگیری و ثبت نتایج این انفجار پرداخته است. سوال محوری این است که بعد از انفجار، چه تغییراتی رخ داده و میزان انرژی آزاد شده چقدر بود.
آزمایش ترینیتی خود بهعنوان یک پروژه علمی پیچیده شناخته میشود. در واقع، موفقیت این آزمایش به این بستگی داشت که آیا دستگاه اتمی، معروف به «گجت»، واقعاً یک انفجار هستهای را تولید میکند یا خیر. دانشمندان در طی این آزمایش، قصد داشتند چندین آزمایش کوچک و متنوع انجام دهند.
در بیابان، جمع زیادی از دانشمندان و کارکنان پروژه با مجموعهای وسیع از تجهیزات الکترونیکی و مکانیکی به ثبت لحظات انفجار از زوایای مختلف مشغول بودند. این تجهیزات، که بهظاهر ساده و مقاوم بودند، در حقیقت از پیشرفتهترین فناوریهای زمان خود بهره میبردند و برخی از آنها برای نخستین بار ساخته میشدند.
پس از دو سال تلاش سخت در زمینه فیزیک هستهای و توسعه یک سلاح عملیاتی، دانشمندان ایدههای آزمایشی بیشتری را مطرح کردند. این امر باعث نگرانی کنت بینبریج، مدیریت پروژه، شد و در دسامبر ۱۹۴۴ کمیتهای برای بررسی و اولویتبندی پیشنهادها شکل گرفت.
این کمیته، فرایندی مشخص برای هر آزمایش تعریف کرده و از دانشمندان خواسته بود که نیازهای نیروی انسانی و منابع مورد نیاز را دقیقاً توضیح دهند. آزمایشهای پیشنهادی به سه گروه تقسیم شدند: گروه اول شامل آزمایشهای ضروری، گروه دوم آزمایشهای مطلوب و گروه سوم آزمایشهای غیرضروری بود. با این حال، توسعه و تکمیل دستگاه اتمی همواره در اولویت باقی ماند.### آزمایشگاه در تیررس آزمایش هستهای
بخش عمدهای از آزمایشگاه بهمنظور آمادهسازی برای اولین آزمایش هستهای جهان با تمام توان فعالیت میکرد. از ماه مارس، گروهی متشکل از فیزیکدانان، عکاسان، شیمیدانان، مهندسان و متخصصان دیگر در حال رفتوآمد بین لوس آلاموس و محل آزمایش بودند.
این تیم، صبح تا شب مشغول آمادهسازی دوربینها و ابزارهای اندازهگیری بودند تا بتوانند تمام مراحل انفجار، از لحظه انفجار تا اثرات آن را ضبط کنند.
#### نگرانی اصلی: قدرت انفجار
یکی از بزرگترین سوالات پیشرو این بود که سلاح جدید چه مقدار انرژی آزاد خواهد کرد. این موضوع که تحت عنوان «بازده انفجار» شناخته میشود، کاملاً به مقدار پلوتونیومی بستگی داشت که در واکنش شکافت هستهای به کار میرفت. هدف دانشمندان به حداکثر رساندن این انرژی بود.
برای ارزیابی موفقیت یا شکست این آزمایش، تیم علمی تصمیم به بررسی سه نوع اصلی انرژی آزاد شده گرفت: میزان تابشهای نوترونی و پرتوهای گاما، فشار و سرعت موجهای ضربهای در هوا و زمین، و اندازه و دمای گوی آتشین که بیانگر میزان انرژی حرارتی آزاد شده بود.
با این حال، اندازهگیری چنین پدیدههایی به آسانی امکانپذیر نبود. تجهیزات باید بهاندازه کافی نزدیک به محل انفجار قرار میگرفتند تا اثرات آن را ثبت کنند، اما در عین حال باید در فاصلهای امن قرار میگرفتند تا از بین نروند.
#### آزمایشگاه در بیابان
با وجود عدم قطعیتهای فراوان، دانشمندان به شیوههای خلاقانهای برای انتقال دقت آزمایشگاهی به بیابان دست زدند. برخی از تجهیزات اطلاعات را از طریق خطوط ارتباطی به دستگاههای ثبتکننده در پناهگاهها منتقل میکردند. برخی دیگر به گونهای طراحی شده بودند که بتوانند علائم دیداری ایجاد کنند و این علائم توسط دوربینهایی که در فاصلهای امن قرار داشتند، ثبت شوند.
گروهی از تجهیزات ساختاری مکانیکی داشتند و در فاصلهای خطرناک از محل انفجار قرار میگرفتند، اما با مواد مقاوم طراحی شده یا زیر زمین دفن میشدند. هدف این بود که آنها پس از انفجار پیدا و دادههای ثبت شده استخراج شوند.
با عدم آگاهی از موفقیت هر روش، دانشمندان بهجای تکیه بر یک شیوه، از چندین روش همزمان استفاده کردند تا در صورت از کار افتادن یک روش، دیگر روشها همچنان بتوانند اطلاعات موردنیاز را جمعآوری کنند.
#### ثبت تاریخی در لحظهای جنجالی
در نهایت، دوربینها و تجهیزات اندازهگیری عملکردهای متفاوتی داشتند. برخی از آنها بهتر از انتظار عمل کردند و برخی دیگر ضعیفتر. با این حال، برنامه آزمایشی ترینیتی موفق به تولید مجموعهای از دادههای علمی و آرشیوی کمنظیر از نخستین انفجار هستهای جهان شد.
