**انتشار کتاب جدید «ایرانیترین غیرایرانیها» در زمینه خلقیات اجتماعی ایرانیان**
به گزارش خبردونی به نقل از ایبنا، کتاب جدیدی تحت عنوان «ایرانیترین غیرایرانیها» با موضوع خلقیات ایرانیان از منظر بیگانهها، تألیف محمدرضا جوادی یگانه، به تازگی توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات منتشر شده است.
تحلیل وضعیت اخلاقی اجتماعی در ایران از جمله موضوعات مهمی است که نویسنده در این اثر به آن پرداخته و به بررسی علل و تاریخچه آن میپردازد. جوادی یگانه بر این باور است که دورههای طولانی ناامنی و استبداد، تأثیرات زیادی بر شکلگیری خلقیات اجتماعی در ایران گذاشته است و این وضعیتها به طور نسبی پایدار ماندهاند. در این راستا، مفهوم «خلقیات» به عنوان رفتارهایی نهادینهشده در جامعه در نظر گرفته شده است.
در تعریفی که دهخدا از خُلق ارائه داده، این واژه به معنای طبیعت و طبع انسانها تعریف شده و به اهمیت ابعاد روانشناختی شخصیت اشاره میکند. در ادبیات علوم اجتماعی، این مفهوم با عناوینی چون «منش» و «شخصیت ملی» نزدیک شده است.
در مقدمه کتاب، نویسنده بر این نکته تأکید میکند که درباره وضعیت خلقیات ایرانیان و تاریخ اجتماعی مفاهیم روشنی وجود ندارد، جز اینکه تاریخنویسی کلاسیک بیشتر بر وقایع سیاسی تمرکز دارد. از این رو، مراجعه به منابع جایگزین و به ویژه سفرنامهها اهمیت بیشتری پیدا میکند. این سفرنامهها، از 550 سال پیش تا وقوع وقایع سال 1388، تجارب فرنگیانی را معرفی میکنند که به بررسی جامعه ایران پرداختهاند و تعداد آنها از هزار مورد نیز بیشتر است.
این کتاب شامل یک مقدمه و هفت فصل است که موضوعاتی همچون «استقبال ایرانی از حاجی بابای ایرانیشده»، «زندگی اجتماعی ایرانیان»، و «مدیریت ایرانی در دوره قاجار» را مورد بررسی قرار داده است.
نویسنده در آغاز بحث به اثر جیمز موریه و شخصیت حاجی بابا اشاره دارد که چگونه این شخصیت به نمادی از هویت ایرانی تبدیل شده است. او به تابوهای اجتماعی و حاکمیتهای مختلف در ایران و دیدگاههای منفی به ایرانیان نیز پرداخته است.### انتقادات سفرنامهنویسان اروپایی درباره خلقوخوی ایرانیها
محمدرضا جوادی یگانه در بررسی نظرات سفرنامهنویسان اروپایی از جمله آرمینوس وامبری، نقدهای فراوانی بر رفتارهای اجتماعی ایرانیان مطرح کرده است. وامبری در سفرنامه خود ایرانیان را به عنوان افرادی ترسو، متقلب، پولپرست و دروغگو توصیف کرده و ویژگیهای منفی دیگری نیز به آنها نسبت داده است. هرچند او در مقایسه با ترکهای عثمانی و کشورهای آسیای میانه، برخی از برتریهای ایرانیان را نیز مورد اشاره قرار میدهد، اما نگاه غالبش به جامعه ایرانی انتقادی است.
نویسنده کتاب «ایرانیترین غیرایرانیها» در تحلیل خود، به زندگی سیاحان قبل از بررسی نظراتشان میپردازد تا زمینهای برای درک بهتر دیدگاه آنها فراهم کند. در مطالعه «اندیشه ایرانی و گوبینو» اشاره شده است که عموماً افرادی که از خارج به ایران نگریستهاند، از جمله سیاحان، بازرگانان و سیاسیون، به خاطر رویکردهای نظری، نظرات متفاوتی ارائه میدهند. گوبینو به عنوان یکی از استثنائات این دسته معرفی شده و نگرش مثبت او به فرهنگ و مردم ایران، باعث ارائه تحلیلهایی دقیقتر از واقعیات جامعه ایرانی شده است.
آثار گوبینو به پنج دسته اصلی شامل تاریخ ایران، ادیان و فلسفههای آسیای مرکزی، سفرنامهها، داستانها و نامهها تقسیمبندی شده و تلاش شده تا کتابشناسی جامعی از آثار او ارائه گردد.
جوادی یگانه به انتقادات گوبینو درباره تربیت اخلاقی ایرانیها اشاره میکند. او در این زمینه به ضعفهای موجود در تربیت ایرانیان اشاره کرده و برخی رفتارهای منفی همچون دروغ و فریب را به وضوح مورد انتقاد قرار میدهد. گوبینو به وجود دزدی در جامعه اشاره کرده و نهایتاً این خصایص منفی را در کل آسیا مشترک اما در ایران شدیدتر دانسته است. وی به این نکته نیز اشاره میکند که برخلاف دیدگاههای مرسوم، ایرانیان کمتر اقدام به دزدی میکنند و بیشتر درگیر مسائل رشوه و سوءاستفاده هستند.
این انتقادات و تحلیلها در کنار نگاههای مثبت گوبینو به فرهنگ ایرانی، میتواند منبعی برای فهم بهتر پیچیدگیهای اجتماعی و فرهنگی ایران در دوران قاجار باشد.کتاب جدیدی با عنوان «ایرانیترین غیرایرانیها» به قلم محمدرضا جوادی یگانه منتشر شده است که به تحلیل خصایص فرهنگی و اخلاقی ایرانیان از دیدگاه سیاحان و خارجیانی میپردازد که در تاریخ با ایرانیان ارتباط نزدیکی داشتهاند. این اثر شامل مجموعهای از نوشتهها است که از بیش از پانصد سفرنامه، نامه، گزارش و سند مرتبط با ایران گردآوری شده است.
جوادی یگانه در مقدمه کتاب به این نکته اشاره میکند که این متون، لزوماً معروفترین نوشتهها نیستند، بلکه گزینشهایی شخصی از مشاهدات و تجربیات سیاحانی هستند که توانستهاند به درک دقیقتری از جامعه ایرانی دست یابند. وی همچنین بر این باور است که مدیریتکنندگان در ایران با جنبههایی از جامعه ایرانی آشنا شدهاند که بسیاری از دیگران موفق به مشاهده آنها نشدهاند.
در بررسی کتاب، به نقل از گوبینو اشاره میشود که نادرستیهای ایرانیان به موارد خاصی محدود است و بزرگترین هنر آنان را «ادب» میداند، که در آن حفظ ظاهر عاملی کلیدی است. وی میگوید که نه تنها همه ایرانیان از رعیت تا شاهزاده، با رفتار مناسب آشنا هستند، بلکه تخطی از این ملاحظه بسیار نادر به نظر میرسد.
کتاب «ایرانیترین غیرایرانیها» با ۲۹۸ صفحه و شمارگان ۵۰۰ نسخه به قیمت ۲۹۴ هزار تومان از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به چاپ رسیده است. همچنین در انتهای کتاب فهرستی از منابع و نمایهای برای تسهیل دسترسی به اطلاعات در اختیار خوانندگان قرار داده شده است.
