**تحلیل احتمال کودتا در روزهای پایانی انقلاب ۵۷**
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، با نزدیک شدن به بهمن ۱۳۵۷، نگرانیها درباره وقوع کودتا در ایران افزایش یافت. احمد خلیلی، خواهرزاده آیتالله کاشانی که در آن زمان در پاریس بود، در خاطرات خود به بررسی احتمال کودتا علیه انقلاب و گزارش محرمانهای که برای امام خمینی تهیه کرده، پرداخت.
او بیان کرد: «زمانی که بحث کودتا به میان آمد، به امام مراجعه کردم و در جلسهای خصوصی با ایشان در مورد تغییرات اجتماعی، اقتصادی و نظامی ایران در ۱۴ یا ۱۵ سال گذشته صحبت کردم. با توجه به اخبار مربوط به احتمال کودتا، پیشنهاد کردم که تحقیقات خود را آغاز کنم.»
احمد خلیلی افزود: «امام نگران بودند که سفر من به ایران ممکن است مشکلاتی به همراه داشته باشد. اما من اعلام کردم که هرچند با مشکل مواجه شوم، برای تهیه گزارش به ایران خواهم رفت.» وی از طریق یکی از اقوام نظامیاش مطلع شد که نامش در لیست ممنوعالورود نیست و سپس به ایران سفر کرد.
خلیلی افزود که وقتی به تهران رسید، به خانه برادرش رفته و با تظاهرات مردم در خیابان انقلاب روبرو شد. او و نزدیکانش از طریق ارتباطات خانوادگی با افسران ارتش وضعیت نیروهای نظامی را مورد بررسی قرار دادند. نتیجه تحقیقاتش نشان داد که ارتش ایران یک نیروی نظاموظیفه است که عمدتاً از جوانان شهرستانها تشکیل شده و از شرایط خود نارضایتی دارند.
او همچنین بیان کرد که دلایل عدم وقوع کودتا از دید او به دو عامل برمیگردد: اولین اینکه اعتقادات مذهبی نیروها مانع از اقدام علیه انقلاب میشود و دوم اینکه ارتش به لحاظ آمادگی و سازماندهی در وضعیت مطلوبی نیست. خلیلی به کودتای ۲۸ مرداد اشاره کرد و افزود: «ارتشی برای براندازی حکومت وجود ندارد.»
برای ادامه تحقیقاتش، خلیلی به قزوین سفر کرد و با سربازان گفتگو کرد. یکی از موضوعات طبیعی در آن زمان، حضور نیروهای آمریکایی و تأثیر آن بر روحیه خدمتگزاران بود. او همچنین با دکتر امینی که از دوستان قدیمیاش بود، صحبت کرد و درباره نیاز به راهحلهایی برای دولت شاه تبادل نظر کردند.
این روایتها بیانگر تنشها و چالشهای موجود در روزهای پایانی انقلاب بوده و نقش محوری نیروهای مذهبی و نظامی در شکلگیری تاریخ ایران را روشن میسازد.در یک گفتوگو، یکی از شخصیتها ابراز کرد که به او گفتهاند شاه دید مثبتی نسبت به او ندارد. وی توضیح داد که به ایران آمده تا در مورد امکان کودتای آمریکاییها در این کشور با یک مقام نظامی صحبت کند. او اشاره کرد که به دلیل روابط گسترده این مقام با آمریکاییها، ممکن است اطلاعاتی در این زمینه داشته باشد و از او خواسته است تا در این خصوص پاسخ دهد. مقام نظامی با خنده به این سوال واکنش نشان داد و گفت که احتمال دخالت آمریکاییها بسیار کم است و آنها نیازی به چنین دستوری ندارند.
این گفتوگوی طولانی منجر به تهیه یک گزارش ده تا دوازده صفحهای شد که در آن استدلال شده بود کودتا در ایران ممکن نیست. این گزارش به امام خمینی ارائه شد، هرچند که دکتر یزدی تلاش داشت که این گزارش را از طریق خود به امام برساند.
همچنین، در این برهه تاریخی، برخی از شخصیتها مانند دکتر سنجابی و مهندس بازرگان پس از گفتگو با امام خمینی از او خارج شدند و اعلام کردند که باید فرصتی برای شکلگیری یک دولت مناسب فراهم شود. امام نیز با صراحت آنها را از جلسه خارج کرد و گفت که دیگر نیازی به ادامه گفتگو نیست. ابراهیم یزدی پس از این اتفاق، اعلامیهای صادر کرد که در آن تأکید شده بود نهضت آزادی خارج از کشور ارتباط نزدیکی با نهضت داخلی ایران ندارد و اعلام کرد که مستقل عمل میکند.
