**حاجی واشنگتن، نخستین سفیر ایران در آمریکا**
به نقل از منابع خبری، حسینقلیخان معتمدالوزاره، معروف به حاجی واشنگتن، نخستین سفیر ایران در ایالات متحده بین سالهای ۱۸۸۸ تا ۱۸۸۹ میلادی بود. وی آخرین پسر میرزا آقاخان نوری، صدراعظم متهم به فساد، از تهران متولد شده و در سال ۱۲۶۵ هجری قمری به دنیا آمد. به دلیل اوضاع خانوادگی، دوران نوجوانی وی در تبعید و دور از پایتخت سپری شد و پس از فوت پدرش، خانوادهاش اجازه بازگشت به تهران را یافتند.
حسینقلی فعالیت اداری خود را در وزارت خارجه آغاز کرده و به تدریج به سمتهای بالاتر رسید. در سال ۱۲۹۲ قمری، به ریاست مجلس تنظیمات حسنه در اصفهان منصوب شد و در ۱۲۹۵ قمری به سفر حج رفت و از آن پس به لقب حاجی مشهور شد. در سال ۱۳۰۲ قمری، به عنوان معتمدالوزاره شناخته شده و به کنسولگری ایران در بمبئی منصوب گردید.
در سال ۱۳۰۵ قمری، ناصرالدینشاه وی را به عنوان نخستین سفیر ایران در واشنگتن منصوب کرد. حاجی واشنگتان با هیأتی سهنفره به سفر به نیویورک پرداخت و در ۳۰ سپتامبر ۱۸۸۸ وارد این شهر شد. وی پس از ورود به واشنگتن، در ۳ اکتبر نامه استوارنامه خود را به رئیسجمهور وقت، گروور کلیولند، تقدیم کرد.
مدت زمان مأموریت وی در ایالات متحده کمتر از یکسال بود و علت این اختتام زودهنگام هنوز روشن نیست. اسناد موجود از وزارت امور خارجه نشاندهنده دلایل برکناری وی نیست و انتقادات معتمدالوزاره به احساسات شخصی بیشتری شباهت دارد.
حاجی واشنگتن با ارائه اطلاعات دقیق از نظام سیاسی و اجتماعی آمریکا، تصویر متفاوتی از جامعه آنجا به تصویر کشید. او به نکات مثبتی از جمله خدمات عمومی مقامات آمریکایی اشاره کرد و حتی بیان داشت که جوهر دین اسلام در ایالات متحده وجود دارد.
پس از بازگشت به ایران، حاجی واشنگتن با لقب تقدیرآمیز «صدرالسلطنه» شناخته شد و به ریاست وزارت فوائد عامه منصوب گردید. با وجود شخصیت خاص وی، او یکی از دیوانسالاران حرفهای دوره قاجار بود و به جنبش مشروطه پیوست.تعهدات تجلییافته در اقدامات او به وضوح نمایانگر این است که نقش او بهعنوان کارگزار اداری در دولت، بر اساس اهداف پیشرفت و توسعه ایران بوده است.
**کتابنامه**
بامداد، *رجال*، جلد ۱، صفحات ۴۶۰-۴۵۹.
عباس اقبال، “نخستین روابط سیاسی بین ایران و آمریکا: نگاهی به زندگی میرزا سعیدخان وزیر خارجه”، در *مجموعه مقالات عباس اقبال آشتیانی*، به کوشش س. م. دبیرسیاقی، ۱۹۹۹، صفحات ۴۲۷-۴۰۹.
اعتمادالسلطنه، *روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه*، به کوشش ایرج افشار، چاپ سوم، تهران، ۱۳۵۶ش / ۱۹۷۷.
م. ر. قانونپرور، “ایرانیان در آمریکا در قرن نوزدهم”، در: التون ال. دنیل (ویرایشگر)، *جامعه و فرهنگ در ایران قاجار*، کالیفرنیا، ۲۰۰۲، صفحات ۲۴۸-۲۳۹.
علی حاتمی، *حاجی واشنگتن* (فیلم سینمایی)، تهران، ۱۹۹۱.
ع. موجانی، *بررسی مناسبات ایران و آمریکا: ۱۹۲۵-۱۸۵۱*، تهران، ۱۳۷۵ ش.
همان، *گزیده اسناد روابط ایران و آمریکا، ۱۸۵۱–۱۹۲۵*، تهران، ۱۳۷۵ش.
آلن نِینز و یوناه الکساندر (ویرایستاران)، *ایالات متحده و ایران: تاریخ مستند*، مریلند، ۱۹۸۰.
*اسناد مربوط به روابط خارجی ایالات متحده*، تقدیمشده به کنگره به همراه پیام سالانه رئیسجمهور، ۳ دسامبر ۱۸۸۸، بخش دوم، نیویورک، ۱۹۶۸ (اصل: واشنگتن، چاپخانه دولتی، ۱۸۸۹)، شماره ۲۶۲۷.
شرف، شماره ۶۰، رجب ۱۳۰۵ / مارس–آوریل ۱۸۸۸، ص. ۱.
آبراهام یسلِسون، *روابط دیپلماتیک ایالات متحده و ایران، ۱۹۲۱-۱۸۸۳*، نیوجرسی، ۱۹۵۶.
**منبع**
www.iranicaonline.org
