به گزارش خبرگزاری ایبنا، کتاب «خروش تنگستان» نوشته ویلم فلور بهتازگی با ترجمه الناز بلوری فرد از سوی انتشارات نگاه منتشر شد. این اثر به بررسی قیام مردم تنگستان میپردازد که در یکی از دورانهای سرنوشتساز ایران، بین سالهای ۱۹۱۴ تا ۱۹۲۱ شکل گرفت. این قیام در بحبوحه جنگ جهانی اول و تحولات ناشی از آن در کشور به وقوع پیوست و هدف آن مقابله با اشغال ایران توسط نیروهای بیگانه بود.
در دوران قاجار، با شکلگیری شهرهای مدرن، این شهرها نقشهای سیاسی و اجتماعی مهمی را در تحولات کشور ایفا کردند. تحرکات سیاسی در ابتدا بهعنوان واکنش به استبداد پادشاهان قاجار آغاز شد و شهرهای اصفهان و گیلان به مرکز فعالیتهای آزادیخواهان تبدیل شدند. بازرگانان و تجار در این شهرها، بهعنوان گروههای تاثیرگذار، پیوندهای اقتصادی با کشورهای دیگر برقرار کردند و به آگاهیهای سیاسی دست یافتند که به تشکیل جنبشهای سیاسی کمک کرد.
با این حال، مشکلاتی همچون مرکزگریزی فئودالی، فساد اجتماعی و وجود نظام عوارض مانع از توسعه تجارت و ایجاد بازار یکسان داخلی شدند. با وجود این، جایگاه شهرها و فعالان سیاسی در آنها تحتالشعاع این مشکلات قرار نگرفت. از سوی دیگر، با فروپاشی مشروطه و آغاز جنگ جهانی اول، قیامهایی از سوی شهرها علیه کشورهای بیگانه آغاز شد که قیام تنگستان یکی از مهمترین آنهاست.
تنگستانیها تاریخ بلندی از مبارزه با نیروهای انگلیسی دارند. در سال ۱۲۷۳ هجری قمری، زمانی که انگلیس بوشهر را اشغال کرد، برای جلوگیری از اقدامات تهاجمی تنگستانیها، تلاش کردند با باقرخان تنگستانی توافق کنند و به او پول پرداخت کنند، اما باقرخان این پیشنهاد را رد کرد و در فرآیند نبرد، پسرش احمدخان جان خود را از دست داد.
در متون تاریخنگاری فارسی، مبارزین تنگستان و دشتی بهعنوان افراد شجاعی شناخته میشوند که در برابر ظلم و فساد ایستادگی کردند. هرچند گاهی در شرایط خاص همکاریهایی با دولت ستمگر داشتهاند، اما در بسیاری از ترانهها و اشعار بهعنوان مخالفان بیعدالتی یاد میشوند. این تصویر نشاندهنده ابعاد اسطورهای است که قدری با واقعیت متفاوت است. به نقل از هابسبام، برخی از این مبارزان را میتوان «شورشیان اجتماعی» نامید، کسانی که توسط مردم بهعنوان قهرمانان حقوق خود به حساب میآیند و از ظلم و ستم دولت گریختهاند.
فعالیتهای شورشیان تنگستان و دشتی تنها محدود به اعتراض علیه بیعدالتی نیست، بلکه نشاندهنده نارضایتی نخبگان محلی است که از سوی ارتش و نیروهای نظامی مورد سرکوب قرار میگرفتند و به دلیل این مقاومتها در فرهنگ عامه مورد تحسین قرار میگرفتند.**شورشیان دشتی و تنگستان: بررسی تحولات اجتماعی و سیاسی**
شورشیان در مناطق دشتی و تنگستان به دلیل آسیبهای اقتصادی و خشونتهایی که مرتکب شدند، گاهی با نفرین و ترس مواجه میشدند. این شورشها بیشتر توسط مالکان و رؤسای ثروتمند محلی صورت میگرفت، نه دهقانان یا کارگران بیزمین، که بهخلاف دیدگاههای هابسبام، نارضایتی خود را از کنترلهای دولت مرکزی ابراز میکردند.
از سوی دیگر، استفاده از مفهوم «راهزنی اجتماعی» در این زمینه به عنوان ابزار تحلیلی مفید نیست، زیرا این مفهوم گروههایی مانند راهزنان شهری و مهاجمان قبیلهای را در نظر نمیگیرد. شورشها در این مناطق توسط مالکان انجام میشد و چنین افرادی طبق تعریف هابسبام «راهزنان اجتماعی» تلقی نمیشوند. همچنین، حمایت سیاستمداران محلی و برخورد سریع با شورشیانی که این حمایتها را نداشتند، از دیگر عوامل موثر در تحولات این مناطق بود.
شورشیان در دشتی، دشتستان و تنگستان تلاش کردند تا به کمک یکدیگر با نیروهای دولتی مقابله کنند و در عین حال به مقامات دولتی نیز پول پرداخت کردند تا به نوعی مصالحه کنند. این برخورد دوگانه گاهی موجب حمایت آنها از سرکوب دیگر شورشیان میشد. موفقترین رهبران، مانند رئیسعلی چاهپیری و رئیسغلام رزمی، توانستند به حفظ نظم و قانون در این نواحی بپردازند، بدون اینکه مخالفان نتوانند به راحتی بر آنها اعتراض کنند.
در نهایت، شورشیان در این مناطق به جای اینکه «راهزنان اجتماعی» باشند، در واقع «مبارزان سیاسی» بودند که بدنبال حفظ نظم اقتصادی و سیاسی و موقعیت خود بودند. آنها به عنوان مالکان و رؤسای محلی برای حفظ حقوق خود و فرار از پرداخت مالیات مبارزه کردند و در تلاش بودند تا به سنتهای خود ادامه دهند.
کتاب «خروش تنگستان» نوشته ویلم فلور، که توسط الناز بلوری فرد ترجمه شده، در ۳۰۰ صفحه و با قیمت ۶۳۵ هزار تومان از سوی انتشارات نگاه به چاپ رسیده است.
