**بازگشایی دانشگاهها و تجمعات اعتراضی در تهران**
به گزارش خبردونی و به نقل از روزنامه شرق، در تاریخ دوم اسفندماه، همزمان با بازگشایی دانشگاههای سراسر کشور، برخی از دانشگاههای تهران از جمله دانشگاههای صنعتی شریف، امیرکبیر و دانشگاه تهران میزبان مراسم چهلم کشتهشدگان حوادث دیماه بودند. این اعتراضها به ویژه از جنبههای مختلفی حائز اهمیت هستند و به تحلیلگران پیشنهاد میشود تا آنها را به دقت مورد بررسی قرار دهند.
خبرگزاری فارس در گزارشی درباره تجمعات دانشگاه شریف نوشت که گروهی از دانشجویان معترض اقدام به سر دادن شعارهایی با مضامین سلطنتطلبانه کردند. این تغییرات در فضای سیاسی دانشگاهها، پس از دهههای متمادی، به نوعی دگردیسی در افکار عمومی و جوانان دانشگاهی به شمار میآید. از زمان دهه ۲۰ خورشیدی، با نفوذ افکار مارکسیستی و پس از اشغال ایران در شهریور ۲۰، دانشگاههای کشور به محلی برای فعالیتهای سیاسی مختلف تبدیل شدند.
با آغاز نهضت ملی نفت، فعالیتهای سیاسی گروههای ملیگرا و مصدقی نیز به دانشگاهها کشیده شد. از سال ۱۳۳۲ شاهد ایجاد سازمانهای دانشجویی ملیگرا و مارکسیستی فعال در دانشگاهها بودیم و در دهه ۴۰، مبارزات مذهبی نیز به سطح جدیدی دست یافت. در نتیجه، فضای دانشگاهها به سه جریان مذهبی، ملی و مارکسیستی تقسیم شد.
از نیمه دوم دهه ۴۰، سازمانهای ملیگرا تحت تأثیر دو جریان مارکسیستی یا اسلامی قرار گرفتند و به یکی از این دو متمایل شدند. در این دوران، بسیاری از سازمانهای مبارزاتی شکل گرفتند که برخی از آنها به مبارزه مسلحانه علیه رژیم وقت پیوستند. سازمان چریکهای فدایی خلق و مجاهدین خلق از جمله گروههای اصلی بودند که توجه زیادی به جذب دانشجویان داشتند.
تحقیقات نشان میدهد که از میان ۲۴۰ نفر کشتهشده سازمان چریکهای فدایی خلق، حدود ۱۶۴ نفر، یعنی بیش از ۶۸ درصد، دانشجو یا دارای تحصیلات دانشگاهی بودند. در مجموع، ۹۲ درصد از کشتهشدگان مبارزات چریکی به نحوی با دانشگاهها مرتبط بودند. دانشگاه صنعتی شریف نیز در این زمینه قرار داشت و ۴۵ دانشجوی آن در این مبارزات جان باختند. بنابراین، جذب دانشجویان به عنوان چریک از سوی این سازمانها از اهمیت ویژهای برخوردار بود.**سازمانهای دانشجویی ایرانیان در خارج و تأثیر آنها بر جنبشهای مارکسیستی**
کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور به عنوان مهمترین نهاد دانشجویی، اقداماتی همدلانه با سازمانهای مسلح مارکسیستی در ایران همچون «جنبش دانشجویی و وظایف آن در قبال جنبش انقلابی مسلحانه خلق» انجام میدهد. این اقدامات به تقویت جریانهای چپ و مارکسیستی در کشور کمک شایانی کرده است.
در طول چهار دهه گذشته، سازمانهای دانشجویی از قبیل گروههای مذهبی، ملی و مارکسیستی نقش ارزندهای در تزریق رادیکالیسم به جامعه و مبارزه با نظام حاکم ایفا کردهاند. این سازمانها و دانشگاهیان، سهم بسزایی در تحولات سیاسی و تغییر رژیم در ایران داشتهاند.
پس از انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، دانشگاههای کشور همچنان مکانی برای فعالیت و رقابت میان گروههای مختلف از جمله چریکهای فدایی و مجاهدین خلق باقی ماندند. با وقوع انقلاب فرهنگی، این سازمانها از دانشگاهها حذف شدند اما با همان ساختار اصلی، به مبارزه و جنگ مسلحانه علیه جمهوری اسلامی ادامه دادند.
بیشتر تشکلهای دانشجویی، از جمله دفتر تحکیم وحدت و انجمنهای اسلامی، به یکی از نهادهای اصلی دانشگاهها تبدیل شدند. در دوران ریاستجمهوری هاشمی رفسنجانی، این نهادها به تدریج به پایگاه اصلاحطلبان تبدیل شدند و در انتخابات مجلس ششم در سال ۱۳۷۸ سه نماینده از فهرست اصلاحطلبان به فهرست تحکیم وحدت اختصاص یافت. با گذشت زمان، و به ویژه با ناکامی اصلاحطلبان، انسدادی بر فعالیتهای دانشجویی حاکم شد.
پس از درگذشت خانم مهسا امینی در سال ۱۴۰۱، موج جدیدی از اعتراضات دانشجویی در دانشگاههای کشور به ویژه دانشگاه شریف شکل گرفت. این اعتراضات، خصوصاً در پی وقایع خونین دیماه، اهمیت خاصی یافته و نیازمند بررسی و تحلیل است. همچنین تغییر رویکردهای دانشجویی به گونهای مشهود است که فاصله گرفتن آنها از چپ و اصلاحطلبی را نشان میدهد.
سؤالهای کلیدی از جمله چگونگی رسیدن دانشگاه به این نقطه و تأثیر سیاستهای رسمی کشور بر این تحولات مطرح است. در نهایت، این رویدادها باید به عنوان یک تحول وسیعتر از صرفاً یک استثنا در نظر گرفته شوند یا خیر.
