**تظاهرات گسترده در تهران و شهرستانها در ایام محرم ۱۳۴۲**
به گزارش خبردونی، در تاریخهای ۱۳ تا ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، همزمان با ایام عزاداری محرم، مراسم سوگواری در تهران و برخی از شهرستانها به تظاهرات وسیع علیه حکومت تبدیل شد. این اعتراضات که ابتدا در بستر مراسم مذهبی شکل گرفته بود، به تدریج با شعارهایی علیه اصلاحات ارضی و همچنین دستگیری امام خمینی، جنبههای سیاسی به خود گرفت. در تهران، درگیریهایی میان معترضان و نیروهای انتظامی در نقاط مختلف شهر رخ داد که به اعلان حکومت نظامی از سوی دولت انجامید.
در واکنش به این وضعیت، شهربانی کل کشور در روز چهارشنبه ۱۵ خرداد، اعلامیهای صادر کرد که دو بار از رادیو قرائت شد. در متن این اعلامیه آمده است: «شهربانی در چند روز اخیر به عزاداران آزادی کامل برای برگزاری مراسم سوگواری داده بود، اما متأسفانه تعدادی از افراد به دنبال سوءاستفاده از این مراسم بودند و شعارهای سیاسی علیه اصلاحات ارضی سر دادهاند. از این پس، شهربانی اجازه برگزاری چنین تظاهراتی را نخواهد داد و مسببین را به شدت سرکوب خواهد کرد.»
همزمان، خبرگزاری آسوشیتدپرس با انتشار گزارشی از تهران، از تلفات بالای این درگیریها خبر داد و به آمار غیررسمی اشاره کرد که در جریان تظاهرات، تعداد زیادی کشته و حدود هزار نفر مجروح شدهاند. سرلشکر پاکروان، معاون نخستوزیر و رئیس وقت ساواک، تصریح کرد که هنوز آمار دقیق تلفات مشخص نیست. بر اساس اطلاعات موجود، پلیس سعی داشت با تیراندازی هوایی و استفاده از گاز اشکآور، معترضان را متفرق کند، در حالی که تعدادی از دانشجویان و دانشآموزان نیز به تظاهرکنندگان پیوستند.
در ادامه، چند ساختمان، از جمله زورخانه شعبان جعفری، مورد حمله قرار گرفت و تنشها در شهر به اوج رسید.سخنگوی سفارت آمریکا اعلام کرد که شورشیان به مرکز ایران و آمریکا نزدیک دانشگاه حمله کردهاند. این سخنگو توضیح داد که افراد مذکور وارد مرکز شده و به انهدام اثاثیه و تخریب کتابخانه پرداختند. بر اساس گفتههای مقامات بیمارستان، در نخستین ساعت تیراندازی بیش از ۲۰ نفر جان باختهاند، هرچند دولت هنوز آمار رسمی ارائه نکرده است. به گفته منابع، از شب گذشته تانکهای سنگین برای تقویت نیروی نظامی در خیابانها به شهر اعزام شدهاند.
تظاهرات اخیر که به تاریخ ۱۴ خرداد ۴۲ برگزار شد، به عنوان شدیدترین اعتراض ضد دولتی از سال ۱۹۵۳ به ثبت رسیده است. این نخستین بار است که پس از سال ۱۹۵۳، دولت اقدام به اعلام حکومت نظامی میکند. در پی اغتشاشات، فضای شهر به گاز اشکآور آلوده شد و آمبولانسها به جابجایی زخمیها پرداختند. خسارتهای مالی ناشی از این تظاهرات به چند میلیون دلار برآورد میشود.
در این میان، اسدالله علم، نخستوزیر وقت، روز پنجشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۴۲ در جمع خبرنگاران سعی کرد تا دیدگاه دولت را نسبت به حوادث مطرح کند. او تأکید کرد که این اغتشاشات با هدف ارعاب مردم و ایجاد نتایج سیاسی صورت گرفته است. علم افزود که اطلاعات موجود نشان میدهد اگر دولت اقدام نمیکرد، وضعیت به مراتب بدتر میشد.
این مقام همچنین اشاره کرد که افرادی که باعث ناآرامی و آسیب به جامعه میشوند، به شدت مورد پیگرد قرار خواهند گرفت. علم تأکید کرد که در حال حاضر اوضاع تحت کنترل است و نیازی به شدت عمل اضافه نیست. همچنین اعلام شد که توطئهای علیه امنیت کشور کشف شده و سردسته خرابکاران دستگیر شدهاند. دولت با جدیت تعهد دارد که اقدامات ضروری برای حفظ امنیت و سرکوب عملیات مخرب را انجام دهد.
