به گزارش خبردونی، تصویر سنتی از زندگی روزمره در تهران اواخر قاجار و اوایل پهلوی به نمایش بازارهای شلوغ، کالسکهسواران و عمارتهای مجلل محدود میشود. اما بخش قابل توجهی از زندگی شهری در فضاهای کمتر دیدهشدهای جریان داشت که تاریخ به آنها کمتر پرداخته است؛ «لولئینخانهها» یا آبریزگاههای عمومی مساجد و حمامها، به خوبی نمایانگر چالشها و تضادهای اجتماعی از جمله فقر، بهداشت عمومی و ساختار طبقاتی در تهران قدیم بودند.
جعفر شهری در کتاب موثق خود، «طهران قدیم»، به تفصیل به توصیف این فضاها میپردازد. لولئینخانهها عموماً محوطههای وسیعی بودند که متصدی آنها (لولئیندار) با استفاده از ابزاری خاص آب را به آفتابههای گلی (لولئین) منتقل میکرد و به مراجعان میداد. فضای این مکانها شامل نشیمنهای بدون حفاظ بود که بر روی انبارهایی پر از زباله ساخته شده بودند؛ فضایی پر از بوی بد و موجودات موذی که استفاده از آنها برای بسیاری سخت و دشوار بود.
بسیاری از افراد کمبضاعت که توان پرداخت «یک شاهی» برای استفاده از آفتابه را نداشتند، به استفاده از دیوارها و سکوهای مستراح روی میآوردند.
جالبترین نکته در این روایت، چرخه اقتصادی مرتبط با فضولات بود. پس از یک سال، محتویات این انبارها پیشفروش و بعد از خشک شدن به باغداران به عنوان کود عرضه میشد؛ فرایندی که موجب انتشار بوی unpleasant و بیماری در محلهها میگردید. در این بین، مشاغلی نظیر «کناس» (خلا پاککن) نیز فعال بودند که نه تنها چاهها را تخلیه میکردند، بلکه اشیای قیمتی که به داخل این انبارها سقوط کرده بودند را نیز نجات میدادند.
گردش مالی این مکانها به قدری بالای بود که سرقفلی لولئینخانه «مسجد شاه» با چهل دهانه مستراح، به رقمی بین ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان میرسید.
جهت مشاهده متن کامل گزارش، به منبع اصلی مراجعه کنید.
