به گزارش خبردونی به نقل از فرادید، هویت واقعی «مردمان دریا» با گذشت بیش از صد سال از پژوهشهای متعدد همچنان موضوعی مبهم باقی مانده است. برخی این گروه را مهاجران آواره میدانند که به دلیل بحرانهای اقلیمی مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شدهاند، در حالی که عدهای دیگر آنها را به عنوان دزدان دریایی و جنگجویانی میشناسند که از بینظمی سیاسی برای غارت استفاده کردهاند.
پرسش اساسی این است که آیا این اقوام عامل اصلی فروپاشی عصر برنز بودند یا خود نتیجه یک بحران بزرگتر در منطقه مدیترانه محسوب میشوند؟
### مردمان دریا چه کسانی بودند؟
بیشتر محققان بر این باورند که مردمان دریا یک ملت یا امپراتوری واحد نبودند، بلکه ائتلافی از قبایل و گروههای گوناگون ساکن در مدیترانه بودند. برخی از این گروهها شامل شِکِلِش از سیسیل، شاردانا از ساردنی، لوکا و دِنیِن از آناتولی و همچنین پِلِسِت و چِکِر از سواحل جنوبی شام میباشند.
بر اساس یکی از نظریات رایج، این اقوام در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد و پس از یک دوره طولانی خشکسالی در غرب مدیترانه شکل گرفتند. این شرایط باعث نابودی محصولات کشاورزی و بروز قحطی شد، که در نتیجه آن جمعیت زیادی به نواحی حاصلخیزتر مانند مصر، قبرس، کرت و سرزمین شام مهاجرت کردند.
اما پذیرش این جمعیت در این نواحی ممکن نبود و با افزایش دزدان دریایی و مهاجمان، بسیاری از مهاجران درمانده نیز به آنها پیوستند. به نظر میرسد اقوام دریا بیشتر مهاجران و جنگجویانی بودند که با هدف دستیابی به منابع غذایی به سواحل آناتولی، قبرس، سوریه و مصر حمله کردهاند. یکی از مشهورترین قربانیان این حملات، شهر بازرگانی اوگاریت در سوریه بود که در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد نابود شد. این یورشهای دریایی تقریباً یک قرن، از حدود ۱۲۷۶ تا ۱۱۷۸ پیش از میلاد، ادامه داشت.
### شکست مردمان دریا
مصریان از جمله تمدنهایی بودند که توانستند به خوبی در برابر این تهدیدات مقاومت کنند. نخستین رویارویی مهم در اوایل دهه ۱۲۷۰ پیش از میلاد و در زمان فرعون رامسس دوم اتفاق افتاد. او با استقرار نیروهای نظامی در دلتای نیل موفق به دفع این حملات دریایی شد.
چند دهه بعد، در سال ۱۲۰۸ پیش از میلاد، فرعون مرنپتاح در نبرد «پِریر» به مصاف اقوام دریا رفت و با تکیه بر مهارت کمانداران و ارابههای جنگی خود پیروز شد. این پیروزی در کتیبه بزرگ معبد کارناک در الاقصر ثبت شده است.
سرنوشتسازترین نبرد در حدود سال ۱۱۷۷ پیش از میلاد و در زمان رامسس سوم رخ داد. اقوام دریا پس از ویران کردن چندین پادشاهی به سوی مصر پیشروی کردند، اما نظامیان مصری توانستند آنها را در خشکی متوقف کرده و ضربهای سنگین بر آنها وارد کنند.
پس از این شکست، بخشی از بازماندگان در ارتش مصر جذب شدند و تعدادی دیگر در کنعان و دیگر مناطق شام سکونت گزیدند.
### نقش اقوام دریا در فروپاشی عصر برنز
امروزه بر این باورند که اقوام دریا در فروپاشی عصر برنز تأثیرگذار بودند، اما احتمالاً تنها عامل این بحران نبودند. قبل از حملات آنها، بسیاری از تمدنهای منطقه با مشکلات جدی مانند خشکسالی، قحطی، کاهش تولید کشاورزی و ضعف اقتصادی دست و پنجه نرم میکردند، که این مسائل موجب تضعیف حکومتها شده بود.حملات اقوام دریایی به عنوان یک عامل تعیینکننده در فروپاشی تمدنهای عصر برنز شناخته میشود. یورش به شهرهای ساحلی و اختلال در امنیت مسیرهای دریایی به تجارت مدیترانه آسیب جدی وارد کرد. این وضعیت منجر به کمبود دو فلز حیاتی قلع و مس شد که برای تولید آلیاژ برنز ضروری بودند. به تدریج، فلزکاران به استفاده از آهن، که هم از نظر هزینه مقرون به صرفهتر و هم مستحکمتر بود، روی آوردند. این تغییر مواد اولیه، به آرامی زمینهساز آغاز عصر آهن شد.
امروزه، بسیاری از مورخان بر این باورند که سقوط عصر برنز ناشی از ترکیبی از عوامل مختلف بوده است. این عوامل شامل تغییرات اقلیمی، مشکلات اقتصادی، جنگها و مهاجرتهای وسیع میشود. به طور خاص، حملات اقوام دریایی نه تنها به عنوان علت اصلی بحران، بلکه به عنوان یکی از عوامل کلیدی که موجب تسریع در سقوط تمدنهای عصر برنز گردید، مطرح است.
