**توافقنامه دفاعی جدید در مکه: تحولی در روابط بینالمللی**
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، به دعوت محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به مکه سفر کرده است تا توافقنامه دفاعی بین عربستان، پاکستان و ترکیه را در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ امضا کند. این توافقنامه بهطور غیرمنتظرهای برای سرویسهای اطلاعاتی امارات و اسرائیل مطرح شد و آنها تنها دو هفته پیش از این قرارداد از آن مطلع شدند.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، به موضعگیریهای خود در قبال نسلکشی اسرائیل در غزه ادامه میدهد، هرچند با چالشهایی روبهروست. در سوی دیگر، محمد بن سلمان بهطور هوشمندانه برنامهها را پیش برد و اقداماتی انجام داد که برای هر یک از طرفهای درگیر در جنگ با ایران به نفع خود محسوب میشد.
در همین حال، پس از امضای توافق همکاری هستهای توسط شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان در واشنگتن، دونالد ترامپ بهدنبال عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل بود. حملات هوایی عربستان و آمریکا، اما، بر مواضع شبهنظامیان تحت حمایت ایران در جنوب عراق متمرکز شده است. گزارشها نشان میدهد که عربستان از قصد آنها برای انجام حملات به کویت آگاه شده است.
تغییرات اساسی در ائتلاف کشورهای همپیمان آمریکا و اسرائیل در حال شکلگیری است، به ویژه که بن سلمان بهتدریج به سمت این ائتلاف متمایل شده است. با این وجود، او همچنان با چالشهای مختلفی روبهروست و پیوستن به کارزار نظامی علیه ایران، بهطور کلی از دیدگاه او دور به نظر میرسد.
بهعلاوه، عدم موفقیت در جنگهای جاری علیه ایران و غزه، به نفع سعودیها نیست و آنها تحلیلگران سیاست خارجی را به بررسی مجدد مواضع خود واداشته است. دکتر احمد التویجری، عضو سابق مجلس شورای سعودی، به اهمیت این توافقنامه دفاعی اشاره کرد و گفت که این توافق امیدها را بازمیگرداند و به نفع کل منطقه خواهد بود.**تغییر دینامیکهای منطقهای: گسترش توافقات عربی-اسلامی**
توافقهای اخیر در خاورمیانه فراتر از سه کشور آغازکننده این طرح، در حال شکلدهی به تغییرات عمدهای در منطقه هستند. افزایش پیوستن کشورهای عربی و اسلامی به این توافقها نشاندهنده روندی مستمر در این راستا است.
دولت ترامپ در این میان با چالشهای جدی مواجه شده و برخی متحدان پیشین خود را به خاطر ناکامی در تحقق اهداف جنگی خود مورد انتقاد قرار داده است. او به جای شروع جنگ برای تغییر رژیم، در دام بنبست و ناکامی باقی مانده است.
مذاکرهکنندگان ایرانی نیز به دنبال کشاندن بنبست کنونی در تنگه هرمز تا انتخابات میاندورهای ایالات متحده هستند تا بر این اساس، به امید کاهش نفوذ ترامپ و بازگشت او به میز مذاکره در وضعیتی ضعیفتر اقدام کنند.
این توافق جدید برای سه کشور بنیانگذار آن مزایای زیادی به همراه دارد. دکتر التویجری معتقد است این توافق به پاکستان در مناقشه با هند کمک میکند و همچنین به ترکیه که احساس میکند عضویتاش در ناتو در برابر تهدیدهای اسرائیل ناکافی است، و عربستان سعودی که میتواند از توان نظامی و اطلاعاتی این کشورها بهرهبرداری کند، کمک خواهد کرد.
**ائتلاف نظامی به رهبری اسرائیل**
استراتژیستهای نظامی اسرائیل هدف خود را ایجاد ائتلافی علیه پیمان سنیهای مسلمان قرار دادهاند؛ این همکاری نظامی با امارات متحده عربی محور اصلی این طرح است. عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران به خروج این ائتلاف از سایه منجر شده است.
عربستان سعودی به عنوان کانون اصلی جهان اسلام شناخته میشود، در حالی که اسرائیل و متحدانش به عنوان بازیگرانی جدید و غربی در صحنه امنیتی خاورمیانه ظاهر میشوند. سفرهای اخیر بنیامین نتانیاهو به ابوظبی نشاندهنده آشکار شدن این همکاری است، تا حدی که توافق ابراهیم تحت آزمایشهای جدی قرار گرفته است.
اسرائیل در اقدامی منحصر به فرد، پیشرفتهترین تجهیزات نظامی خود را به ابوظبی اعزام کرد در حالی که این کشور با حملات موشکی و پهپادی ایرانی مواجه بود. همچنین نهادهای دفاعی اسرائیل در ابوظبی مستقر شدند که این شیوه همکاری herald از آغاز یک استراتژی بزرگتر در این منطقه است.
این ائتلاف با هدفی جامع شامل قالبسازی قدرت در خاورمیانه و محوریت اسرائیل در روابط بینالمللی و تجاری شکل گرفته است، به طوری که انتظار میرود قدرتهای سنتی عربی همچون مصر و سوریه با چالشهای جدی در آیندهای نه چندان دور مواجه شوند.
امارات و اسرائیل به دنبال تشدید تنشها در نقاط مختلف، از جمله یمن و لیبی، برای گسترش نفوذ خود و ایجاد پایگاههای نظامی جدید هستند. این تحرکات بهعنوان وزنهای در برابر طرحهای آینده این ائتلاف عمل میکند.### تعمیق رقابتهای استراتژیک در خلیج فارس
رقابتهای استراتژیک میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی به نظر میرسد در حال افزایش است. این وضعیت به ویژه با نظارت بر رسانههای اجتماعی که تحت کنترل شدید هر دو کشور قرار دارند، قابل مشاهده است. تأثیرگذاران این دو کشور عمدتاً با تأیید دولتی عمل میکنند و محتوای آنها نشاندهنده مواضع رسمی است.
### اختلافات یمن و پیامدها
دکتر عبدالخالق عبدالله، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه امارات، پس از خروج نیروهای اماراتی از یمن در دسامبر گذشته، اعلام کرد که اختلافات میان دو کشور تا حدی به سطح بالاتری رسیده و به تجزیه متحدان منجر شده است. با این حال، او بعدها اشاره کرد که شکاف میان عربستان و امارات عمیقتر از آن است که در یمن احساس میشود.
### ابراز نگرانی وزیر خارجه عربستان
فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان، در ژانویه خاطرنشان کرد که آینده روابط دو کشور به احترام متقابل حاکمیت و امنیت ملی بستگی دارد. این اختلافات فزاینده بعد از به پایان رسیدن ممنوعیت حسابهای العربیه در ایکس و خروج امارات از اوپک تشدید شد.
### کاهش تنشها
با این حال، تنشها به تازگی کمی کاهش یافته است. ترکی آل شیخ، مشاور دیوان پادشاهی عربستان، تصویری از آغوشگرفتن خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، و شیخ منصور بن زاید، معاون رئیسجمهور امارات، منتشر کرد و این رویداد به عنوان نشانهای از روابط برادرانه توصیف شد.
### نگاه انتقادی به توافقات جدید
اما برخی از تحلیلگران مانند عبدالله از توافق مکه انتقاد کردند و سوالاتی را در مورد توانایی این توافق در تقویت همکاریهای دفاعی شورای همکاری خلیج فارس مطرح کردند. او به عدم توجه به چالشهای امنیتی در منطقه اشاره کرد و بر این نکته تأکید کرد که ایجاد ائتلافهای جدید ممکن است به همکاریهای موجود آسیب بزند.
### حق حاکمیت در تصمیمگیریها
در پاسخ به انتقادات، شاهزاده عبدالرحمن بن مساعد به حق هر کشور برای توافق با دیگر کشورها اشاره کرد و آن را مسئلهای حاکمیتی دانست. دکتر احمد السانیه نیز به عدم تصور دخالت امارات در عمق استراتژیک عربستان اشاره کرد و به نظر میرسد که در حال حاضر سعودیها انتظار دارند که امارات زندگی را برای آنها در دیگر نقاط مانند یمن و سودان دشوار کند.یک تحلیلگر ناشناس به تازگی هشدار داد که روابط میان عربستان سعودی و امارات به سمت وخامت خواهد رفت. او اظهار داشت که امارات با هدف پیچیدهتر کردن وضعیت در یمن و سودان، ممکن است مصر را تحت فشار قرار دهد تا مواضع جدیتری علیه سعودیها اتخاذ کند.
این تحلیلگر همچنین اشاره کرد که در صورت تشدید تنشها، عربستان ممکن است به تغییر رژیم در ابوظبی فکر کند، زیرا این گزینه سادهترین راه برای حل نزاعهای محلی به نظر میرسد.
عربستان سعودی در حاشیه این بحران، از حمایتکنندگانی در امارات برخوردار است که هرچند به نظر میرسد سکوت کردهاند، اما نسبت به رویکردهای امارات به شدت انتقاد دارند. آنها بهویژه نسبت به ارتباط امارات با اسرائیل و نتانیاهو معترض هستند.
سعودیها جدی هستند در بستن دستان خود بر تصمیمگیریهای استراتژیک، و به همین دلیل با گنجاندن مصر در توافق مکه مخالف هستند. دو دلیل عمده برای این مخالفت وجود دارد: نگرانی از احتمال درز اطلاعات به اسرائیل یا آمریکا و تردید در مورد ارزش نظامی که ارتش مصر میتواند به ائتلاف ارائه دهد.
هاکان فیدان، مقام ترکیهای، هفته گذشته در سفر به مصر ابراز امیدواری کرد که این کشور به توافق مکه بپیوندد و به همکاری با عربستان و پاکستان ادامه دهد.
در واشنگتن، دو ائتلاف نظامی به عنوان ائتلافهای رقیب با ویژگیهای متفاوت توصیف میشوند. تئودور سینگر، افسر پیشین اطلاعاتی ایالات متحده، گفت که در نگاه اول، بلوک امارات و اسرائیل مزایای ملموستری برای طرفین به همراه دارد، اما پیمان مکه ممکن است اثرات گستردهتری داشته باشد.
از منظر مشروعیت، توافق مکه برتری قاطعی دارد، چراکه بسیاری عربستان را به عنوان محور اصلی جهان اسلام میبینند، در حالی که اسرائیل به عنوان ورودی جدید به صحنه امنیتی منطقه محسوب میشود.
اگرچه اسرائیل به واسطه حمایتهای آمریکا تسلط نظامی دارد، اما در حوزه مشروعیت منطقهای دارای ضعف است. نتایج این تنشها به اهداف نظامی مطلوب دست نیافته و سیاستهای ترامپ و نتانیاهو باعث تشدید بحرانها شده است.
دکتر التویجری تأکید کرد که ترامپ در تنگنا قرار دارد و هر تصمیمی که اتخاذ کند، عواقب سیاسی در پی خواهد داشت. در عین حال، اسرائیل در حال افزایش زیرساختها در غزه و لبنان است و به نظر میرسد که عقبنشینی در هیچ یک از جبههها دور از تصور نیست.
در چنین شرایطی، به نظر میرسد که جهان عرب به طور فزایندهای به دنبال حمایت از ائتلاف مکه خواهد بود تا بتواند توانمندیهای کافی برای مقابله با بحرانهای موجود را به دست آورد و به چالشی برای ماجراجوییهای غیرمعقول بپردازد.
