**خبرگزاری خبرآنلاین – رسول سلیمی:** توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران در سالهای اخیر تحت تأثیر تحریمهای گسترده غرب و تلاشهای دولت برای ایجاد زیرساختهای دیجیتال مستقل قرار گرفته است. در این راستا، جمهوری خلق چین به عنوان یک شریک راهبردی، توانسته است نقصهای ناشی از تحریمها را جبران کند. گزارشها نشان میدهد که تجارت دیجیتال بین ایران و چین در سال گذشته به بیش از ۲ میلیارد دلار رسیده است.
این همکاریها بر اساس یک تفاهمنامه ۲۵ ساله که در سال ۱۴۰۰ به امضا رسید، شکل گرفته است. این سند زمینهساز همکاریهای قانونی در حوزههای مختلف از جمله فناوری اطلاعات و امنیت سایبری بوده و پروژه “شبکه ملی اطلاعات” به عنوان محور اصلی این فعالیتها شناخته میشود. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، پیشبینی میشود که تا پایان سال ۱۴۰۳، بیش از ۷۸ درصد خانوارها به اینترنت دسترسی داشته باشند و سهم خدمات دیجیتال در تولید ناخالص داخلی به ۶.۵ درصد برسد.
**معماری فنی شبکه ملی اطلاعات و نقش شرکتهای چینی**
شبکه ملی اطلاعات به عنوان اساس فضای مجازی کشور طراحی شده و هدف آن ایجاد زیرساختی امن و پایدار است. وزارت ارتباطات اعلام کرده که تا پایان سال ۱۴۰۳، حدود ۷۶ درصد از زیرساختهای فیبر نوری این شبکه تکمیل شده و پوشش آن به بیش از ۱۲۰۰ شهر و ۵۰ هزار روستا گسترش یافته است.
شرکتهای چینی مانند هواوی و ZTE در تأمین تجهیزات پیشرفته برای این شبکه نقش مهمی دارند. این تجهیزات شامل سیستمهای روتینگ پیشرفته و فناوریهای پردازش دادههای کلان بوده و رشد سهم فناوری چینی در توسعه زیرساختهای ارتباطی ایران در سالهای اخیر قابل توجه بوده است. استفاده از فناوری چینی هزینههای توسعه شبکه را کاهش داده و براساس محاسبات، تفاوت قابل توجهی را نسبت به گزینههای غربی نشان میدهد.
در زمینه امنیت ملی، این همکاری به کاهش وابستگی به فناوریهای غربی مساعدت کرده، اما برخی تحلیلگران همچنان نگران وابستگی به شرکتهای خارجی هستند. به همین منظور، تمامی سیستمهای نصب شده تحت نظارت کامل مرکز ملی فضای مجازی و با پروتکلهای امنیتی سختگیرانه مدیریت میشوند.
**ابعاد اقتصادی همکاری دیجیتال ایران و چین**
همکاری فناورانه بین ایران و چین تنها به سختافزار محدود نمیشود و شامل انتقال دانش فنی و سرمایهگذاری مشترک نیز میباشد. بر اساس آمار گمرک ایران، واردات تجهیزات فناوری اطلاعات از چین در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱.۲ میلیارد دلار رسیده که رشدی ۱۵۰ درصدی را نسبت به پنج سال گذشته نشان میدهد.
در حوزه سرمایهگذاری مشترک، شرکتهای ایرانی و چینی پروژههای بزرگی از جمله یک پروژه ۳۰۰ میلیون دلاری برای توسعه مراکز داده ابری را در دست اجرا دارند. این همکاری همچنین به توسعه سکوهای پرداخت الکترونیک مشترک در زمینه فینتک منجر شده که معاملات میان دو کشور را تسهیل میکند. حجم مبادلات از طریق این سکوها در شش ماهه اول سال ۱۴۰۴ به ۸۰۰ میلیون دلار افزایش یافته است.
این همکاریها به ایجاد اشتغال برای هزاران متخصص ایرانی نیز انجامیده و بهبود مهارتهای نیروی کار داخلی را به دنبال داشته است.**افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان در ایران**
به گزارش سازمان فناوری اطلاعات ایران، تعداد شرکتهای دانشبنیان فعال در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات از ۸۵۰ شرکت در سال ۱۳۹۸ به بیش از ۲۲۰۰ شرکت در سال ۱۴۰۳ رسیده است. بخشی از این رشد به کمک انتقال فناوری و دانش فنی از شرکای بینالمللی، از جمله چین، محقق شده است.
### **همکاری ایران و چین در زمینه امنیت سایبری**
آمارها نشان میدهد که ایران و چین در زمینه امنیت سایبری و تقویت قابلیتهای دفاعی در فضای مجازی همکاری نزدیکی دارند. دو کشور پروتکلهای مشترکی برای مقابله با تهدیدات سایبری و تبادل اطلاعات در مورد آسیبپذیریها تنظیم کردهاند. مرکز ملی فضای مجازی اعلام کرده که سهم ایران از بازار امنیت سایبری منطقه در سه سال اخیر از ۷ درصد به ۱۵ درصد افزایش یافته است.
توسعه توانمندیهای داخلی در این حوزه با اهداف متعددی دنبال میشود. این اهداف شامل حفاظت از زیرساختهای حیاتی کشور، ایجاد محیطی امن برای خدمات دیجیتال و تجارت الکترونیک، و صیانت از حریم خصوصی شهروندان است. چین به عنوان یک مدل موفق در مدیریت فضای مجازی مورد توجه کارشناسان ایرانی قرار دارد، اما مقامات تأکید دارند که الگوی ایرانی بر اساس ارزشها و شرایط خاص کشور طراحی شده است.
### **چالشها و افقهای آینده همکاری دیجیتال**
آینده همکاری دیجیتال ایران و چین با فرصتها و چالشهای متعددی روبهروست. از یک سو، این همکاری میتواند به اهداف کلان ایران در حوزه اقتصاد دیجیتال کمک کند. طبق سند چشمانداز ۱۴۱۴، هدف تبدیل ایران به یک قطب فناوری اطلاعات در منطقه و افزایش سهم این بخش به ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی مطرح شده است.
چالشها شامل نیاز به تنوع در شرکای فناوری، تقویت خودکفایی در تولید فناوریهای حیاتی و بهروزرسانی با تحولات جهانی است. آمارها نشان میدهد که ایران در شاخص نوآوری فناوری اطلاعات به رتبه ۷۲ در سال ۱۴۰۳ رسیده، اما هنوز با کشورهای پیشرفته فاصله دارد.
راهبرد ایران بر توسعه همکاریهای بینالمللی و تقویت توانمندیهای داخلی تمرکز دارد. هدف این است که تا سال ۱۴۱۰ سهم تولید داخلی تجهیزات فناوری اطلاعات به ۶۰ درصد برسد.
### **تحقق تعادل در همکاریهای بینالمللی و استقلال فناورانه**
همکاری دیجیتال با چین نشاندهنده یک استراتژی مؤثر در مواجهه با تحریمها است. این همکاری به توسعه زیرساختها و انتقال دانش فنی کمک کرده، اما هنوز نیاز به حفظ تعادل بین استفاده از فناوری خارجی و تقویت توانمندیهای داخلی حس میشود.
سالهای اخیر نشان داده که با سیاستگذاری مناسب، ایران توانسته است از همکاری با شرکای بینالمللی برای ارتقای توانمندیهای داخلی بهرهبرداری کند. رشد شرکتهای دانشبنیان و بهبود شاخصهای دیجیتال کشور، مؤید این موفقیتهای اخیر است. همچنین، سرمایهگذاری در نیروی انسانی متعهد و فناوریهای نوظهور برای آینده دیجیتال کشور امری ضروری است. ایران قصد دارد از یک مصرفکننده فناوری به تولیدکننده و صادرکننده تبدیل شود.
