**خبرگزاری: چهار سال از آغاز جنگ اوکراین و چالشهای پیچیده آن**
چهار سال از آغاز جنگ اوکراین میگذرد. از سال 2022 که جهان شاهد پیشروی تانکهای روسی به سمت کییف بود، اوضاع به گونهای تغییر کرده که این درگیری اکنون به یکی از بزرگترین و هزینهبرترین جنگهای اروپا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل شده است. در حالی که بر سر میدان نبرد تنشها ادامه دارد، مشکلات جدیتری در پشت صحنه شامل اختلافات در ناتو درباره هزینهها، فشارهای دونالد ترامپ به متحدان اروپایی و میلیونها نفر که در مواجهه با ویرانی و سرما هستند، به چشم میخورد.
**آمار تلخ، واقعیتهای نگرانکننده**
آخرین گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نشاندهنده وضعیتی نگرانکننده است. حدود ۳.۷ میلیون نفر در داخل اوکراین آواره شدهاند و نزدیک به ۵.۹ میلیون نفر به کشورهای همسایه نظیر لهستان، آلمان و جمهوری چک پناه بردهاند. بهطور کلی، حدود ۱۰.۸ میلیون نفر، معادل یکچهارم جمعیت پیش از جنگ، به مساعدتهای انسانی وابسته هستند. فیلیپو گراندی، رئیس UNHCR، نسبت به تأمین نشدن بودجه برای کمک به این افراد هشدار داده و از خطر بروز یک فاجعه انسانی سخن گفته است.
آمار بازگشت به خانه نیز ناامیدکننده است. اگرچه حدود ۴.۴ میلیون نفر به خانههای خود بازگشتهاند، بسیاری از آنها با خرابیهای چشمگیری مواجه شدهاند. بر اساس گزارشهای سازمان بینالمللی مهاجرت، بیش از ۵۵ هزار خانه تخریب یا آسیب دیدهاند و بازسازی این واحدها به بودجهای قابل توجه نیاز دارد که هنوز فراهم نشده است. در حالی که امسال زمستان سختی را تجربه میکنیم و دما در برخی مناطق به منفی بیست درجه رسیده، هزاران خانواده بیسرپناه با مشکلات جدی روبهرو هستند.
**فشار ترامپ بر ناتو: بحرانی تازه در روابط قدیمی**
دونالد ترامپ به انتقاد از همپیمانان اروپایی ناتو و سهم ناچیز آنها در هزینههای دفاعی ادامه میدهد. او به تازگی با لحن قاطعی اعلام کرده که اروپا باید هزینه جنگ اوکراین و بازسازی این کشور را تأمین کند. در غیر این صورت، آمریکا ممکن است راهحلهای دیگری در نظر بگیرد. او به ابزارهایی نظیر تهدید به تعرفههای تجاری جدید برای وارد کردن فشار به متحدان اشاره کرده است.
واکنشهای اروپا به این بیانیه، اما یکدست نبوده است. مارک روته، دبیرکل ناتو، از افزایش بودجه دفاعی کشورهای عضو به بیش از ۲ درصد تولید ناخالص داخلی استقبال کرده، اما در عین حال بر لزوم حفظ وحدت در برابر تهدید روسیه تأکید دارد. در بین دیپلماتهای اروپایی، نگرانیها از آنکه آمریکا دیگر نمیتواند تضمینکننده امنیت ناتو باشد، به وضوح حس میشود و برخی از آنها به فکر تأمین امنیت خود بدون وابستگی به آمریکا هستند.
**بازسازی اوکراین: چالشی بزرگ در سایه اختلافات**
موضوع بازسازی اوکراین یکی از بزرگترین پروژههای عمرانی پس از جنگ خواهد بود. طبق برآورد بانک جهانی، هزینه این کار بالغ بر ۴۰۰ میلیارد دلار تخمین زده شده است. اما سؤال اصلی این است که چه کسی باید این هزینه را تأمین کند؟
آلمان و فرانسه پیشنهادی مبنی بر استفاده از داراییهای بلوکهشده روسیه برای تأمین هزینههای بازسازی مطرح کردهاند. هرچند این ایده از نظر اخلاقی قابل توجه به نظر میرسد، اما با موانع حقوقی جدی روبروست. روسیه صریحاً تهدید کرده که در صورت استفاده از داراییهایش، واکنشهای جدی نشان خواهد داد.### تنشهای جدید در سیاست خارجی آمریکا و اروپا
آمریکا به محض مواجهه با واکنشهای متقابل در صحنه جهانی اقداماتی انجام خواهد داد که ممکن است به ایجاد تنشهای جدید منجر شود. در این میان، دونالد ترامپ تأکید کرده است که کشورهای اروپایی باید هزینههای بازسازی اوکراین را تقبل کنند و آمریکا نقشی در این فرآیند نخواهد داشت. این رویکرد، خشم مقامات اروپایی را برانگیخته است. یکی از دیپلماتهای برجسته اتحادیه اروپا در یک نشست خصوصی تصریح کرده است: «اگر آمریکا در بازسازی اوکراین مشارکت نکند، نفوذ خود را در این کشور از دست خواهد داد.»
### بحران پناهندگان اوکراینی در اروپا
در ابتدای جنگ، اروپا به طور گستردهای از پناهندگان اوکراینی استقبال کرد و کشورهای نظیر لهستان، آلمان و جمهوری چک میلیونها نفر را پذیرفته و امکانات لازم را فراهم کردند. اما اکنون، با گذشت چهار سال، خستگی ناشی از پذیرش پناهندگان در اروپا احساس میشود. نظرسنجیها در لهستان نشان میدهد که حمایت عمومی از کمک به پناهندگان کاهش یافته و عوامل مختلفی مثل افزایش هزینههای زندگی و نگرانیهای اقتصادی به این تغییر دامن زده است. در آلمان نیز، شهرداران به افزایش هزینههای مالی مرتبط با این بحران شکایت کرده و دولت فدرال را به کمکاری متهم میکنند.
### تحولات ناتو و بحران اوکراین
تحولات اخیر در ناتو و بحران اوکراین به وضوح قابل پیشبینی بود. تهدید مشترک روسیه همچنان موجود است، اما شکلی مزمن به خود گرفته است که موجب بازنگری در محاسبات هزینه-فایده کشورها شده است. آمریکا در دوران رهبری ترامپ، هزینههای نظامی در اروپا را بیشتر از منافع آن میبیند و از نظر واشنگتن، کشورهای اروپایی باید از خود دفاع کنند.
اروپا، با اینکه در مقابل تهدید واقعی روسیه قرار دارد، در تنگنای سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است. این قاره به خوبی درک میکند که اگر هزینهای برای حمایت از اوکراین متقبل نشود، ممکن است در آینده خودش هدف قرار گیرد. در حالی که ناتو در طول تاریخ خود بحرانهای متعددی را پشت سر گذاشته، چالش امروز با گذشت ۷۰ سال، احتمالاً بهطور قابل توجهی انسجام داخلی آن را زیر سوال میبرد.
بنابراین، تنشهای داخلی و تهدید به قطع حمایتهای آمریکا، موجب کاهش اعتماد در ناتو میشود. اروپا اکنون با دو انتخاب مواجه است: پذیرش شرایط آمریکا و افزایش هزینههای دفاعی یا تلاش برای استقلال راهبردی و ایجاد ساختارهای دفاعی خود. هر یک از این گزینهها هزینههای خاص خود را به دنبال دارد و تأثیرات عمیق اجتماعی و سیاسی نیز خواهد داشت.
در نهایت، در این میان انسانهایی وجود دارند که بر اساس این بحران متضرر شدهاند؛ ۱۰.۸ میلیون نفر در اوکراین به کمک احتیاج دارند و ۵.۹ میلیون نفر در کشورهای دیگر زندگی میکنند، بیآنکه از آینده خود خبر داشته باشند. این واقعیتها هیچگاه نباید فراموش شوند.
