**خبرنگار: الهه جعفرزاده**: انتشار دعوت رسمی حسن هاشمی، وزیر بهداشت سابق، از رئیسجمهوری جهت مناظره درباره «طرح تحول سلامت»، این برنامه پرحاشیه را دوباره به کانون توجهات عمومی و رسانهها آورد. هاشمی در پاسخ به اظهارات اخیر پزشکیان که این طرح را با عبارتی تند «طرح تهوع» نامیده بود، پرسش مهمی را مطرح کرد: آیا کسی در مقام ریاستجمهوری سزاوار است درباره یکی از بزرگترین برنامههای ملی سلامت، با چنین رویکردی سخن بگوید؟
طرح تحول سلامت که از سال ۱۳۹۳ آغاز شد، برای کاهش هزینههای درمانی و بهبود زیرساختهای بیمارستانی طراحی شده بود و به عنوان نقطه عطفی در سیاستهای اجتماعی کشور شناخته میشود. اما در سالهای اخیر و در سایه فشارهای اقتصادی، این طرح با چالشهای جدی در تأمین منابع مالی و مدیریت رو به رو شده است. این وضعیت باعث شده است که نظرات درباره آن متفاوت باشد: برای برخی، این طرح نجاتبخش بود و برای برخی دیگر، تجربهای ناکام.
با شدت گرفتن مباحث سیاسی و اقتصادی درباره این طرح، بازخوانی تجربیات گذشته و نظر کارشناسان حوزه سلامت اهمیت پیدا کرده است. دکتر محسن عظیمینژاد، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در گفتوگو با خبرآنلاین ابعاد مختلف این طرح، دستاوردها و چالشها را از زاویهای متفاوت بررسی کرده است.
عظیمینژاد اظهار داشته است: «طرح تحول سلامت در ابتدا رویکردی درمانمحور داشت و به تدریج به حوزه بهداشت نیز گسترش یافت. در دوران قبل از طرح، برخی مراکز درمانی حتی پزشک نداشتند، اما پس از اجرای طرح، این مراکز به تعداد دو یا سه پزشک دست یافتند و دسترسی به خدمات بهداشتی در مناطق روستایی افزایش یافت. با ادامه این طرح، نقاط ضعف موجود هم میتوانست برطرف شود، اما متأسفانه چنین فرصتی مهیا نشد. برخی معتقدند این طرح شکست خورده، اما به نظر من این طرح به دلیل عدم مدیریت صحیح به بنبست رسید.»
به منظور مرور ماهیت این طرح، شایان ذکر است که در آغاز اجرای آن تغییرات ملموسی در وضعیت بیمارستانها و هزینههای مردم به وجود آمد و جامعه به طور کلی از آن احساس رضایت داشت. پیش از اجرای طرح، هزینههای بالای درمان برای بسیاری از مردم منجر به فقر مالی میشد و بیمارستانها با مشکلات جدی مواجه بودند.
طرح تحول، شرایط را به گونهای تغییر داد که بیمارستانهای دولتی دوباره جان گرفتند و میزان پرداختی مردم از جیب کاهش چشمگیری داشته است. با این حال، موانع تأمین مالی و نبود منابع پایدار باعث شد که ادامه موفق این طرح با دشواریهایی مواجه شود. به عبارت دیگر، داستان پیچیدهتری در پس این طرح وجود دارد که نمیتوان به سادگی آن را شکست یا موفقیت نامید.### بحران در طرح تحول سلامت؛ کارشناسان: طرح به شکست کشیده شد
به تازگی برخی از کارشناسان نظام پزشکی کشور بر این باورند که طرح تحول سلامت به دلیل عدم استمرار و مدیریت صحیح به شکست انجامیده است. در این فضای بحث برانگیز، یکی از کارشناسان میگوید که این طرح به خودی خود شکست نخورده و عوامل خاصی باعث بروز مشکلات و نواقص در آن شدهاند. او تاکید میکند که دلایل این ناکامی بیشتر نیاز به بررسی دقیق دارد و افراد در سطح مدیریتی مانند آقای دکتر هاشمی باید پاسخگو باشند.
بنا بر اظهارات این کارشناس، «نظام ارجاع» از نقاط قوت این طرح محسوب میشود که هنوز قابلیت احیاء دارد. او بیان میکند که با وجود آن که این نظام میتوانست به بهبود فرایند درمان بیماران کمک کند، اکنون بیماران به سرعت تنها با گرفتن کد ارجاع از پزشک عمومی، به متخصصین مراجعه میکنند و این روند نیاز به اصلاح و پیادهسازی مجدد دارد.
کارشناس یادآور میشود که طرح تحول سلامت در زمینه زیرساختها هم دستاوردهای قابل توجهی داشته است. به گفته او، اگر این طرح وجود نمیداشت، آمار مرگومیر ناشی از کرونا بسیار بیشتر میشد. او به احیاء آیسییوها و گسترش تختهای بیمارستانی اشاره میکند و میگوید که این زیرساختها در دوران کرونا به خوبی خدماترسانی کردند.
وی همچنین به چالشهای مالی و مدیریتی اشاره کرده و میگوید که منابع مالی مورد نیاز این طرح باید بطور پیوسته تأمین میشد. او یادآور میشود که اقدامات متولیان بخش سلامت باید به گونهای در نظر گرفته میشد که مدیریت واحدی در وزارت بهداشت برقرار گردد و تنوع بیمهها با در نظر گرفتن وحدت در پرداختها ساماندهی شود.
در نهایت، کارشناس به تاثیرات منفی تغییرات اقتصادی چون افزایش نرخ ارز و بدهیهای بیمارستانها در توقف یا کُند شدن طرح تحول سلامت اشاره کرد و بیان داشت که اگرچه منابع مالی در پی افزایش هزینهها کاهش یافته، اما همچنان فشار اقتصادی میتوانست به تأمین منابع ادامه دهد. او تخمین میزند که مبلغ مورد نیاز برای اجرای کامل طرح نمیتواند بیشتر از 100 هزار میلیارد تومان باشد و این هزینه در برابر سایر مخارج چندان زیاد نیست.
