**الهه جعفرزاده**: انتخاب واژهای به عنوان «کلمه سال» معمولاً نشاندهنده تحولات عمیق اجتماعی، فرهنگی و روانی یک دوره است. در همین راستا، انتخاب واژه «پاراسوشیال» به عنوان کلمه سال ۲۰۲۵ از سوی فرهنگنامه کمبریج، به نظر میرسد نمودی از تغییراتی بنیادین در شکلگیری روابط انسانی در دنیای کنونی باشد. به گفته محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان و پژوهشگر، این واژه به منزلهای فراتر از یک مفهوم رسانهای است و به تغییر شیوه زندگی اشاره دارد.
سیدناصری در گفتوگویی با خبرآنلاین بیان کرد: «انتخاب «پاراسوشیال» بیش از آنکه توصیف یک روند باشد، هشداری درباره آینده روابط انسانی است؛ هشداری از جهانی که در آن ارتباطات سادهتر شده، اما پیوندهای عمیقتر دشوارتر گردیده است.»
**پاراسوشیال؛ توصیفگر یک عصر**
این حقوقدان تصریح کرد که یک واژه میتواند تصویر شفافتری از وضعیت یک جامعه را به نمایش بگذارد: «انتخاب این واژه نشاندهنده تغییرات عمیق در نحوه زندگی، عشق و معنا بخشی به روابط انسانی است. این یافته، گزارشی فشرده درباره جهانی است که در آن افراد بهطور فزایندهای احساس تنهایی میکنند، نه به معنای سنتی آن، بلکه در میان انبوهی از تصویرها و روابط ظاهری.»
او توضیح داد که «پاراسوشیال» به نوعی از رابطه اشاره دارد که در آن یک طرف عاطفه، توجه و اعتماد عمیق را تجربه میکند، در حالی که طرف دیگر به وجود او آشنا نیست یا امکان پاسخگویی نخواهد داشت. این نوع روابط میتواند با افراد مشهور، خوانندگان، ورزشکاران و حتی سیستمهای هوشمند شکل بگیرد. نکته مهم این است که اینگونه روابط به طور معمول یکطرفه هستند، اما این یکطرفه بودن برای ذهن انسان بهطور مشخص پنهان میماند.
**تحسین تا تعلق عاطفی**
سیدناصری با اشاره به تاریخ فرهنگ عامه میگوید که علاقه به چهرههای مشهور پدیدهای جدید نیست، اما آنچه امروزه رخ میدهد تفاوتی بنیادین با تحسین ساده دارد. او واکنشهای شدید هواداران به حوادث شخصی این چهرهها را نشاندهنده تجربهای عمیقتر از تنوع سرگرمی میداند.
این کارشناس ادامه داد: «در چنین وضعیتی، مرز میان «من واقعی» و «دیگری رسانهای» کمرنگ میشود و مخاطب احساس موجه بودن برای دانستن و اظهار نظر دارد؛ احساسی که کموبیش به صورت عشق و وفاداری ابراز میشود، اما در دل خود نشاندهنده جابهجایی خطرناک میان روابط انسانی واقعی و روابط مبتنی بر تصویر و روایت است.»
**دلایل گسترش روابط پاراسوشیال**
سیدناصری به این نکته اشاره کرد که برای درک گسترش روابط پاراسوشیال، باید به زمینههای اجتماعی و سیاسی توجه داشت؛ روابطی که در دنیای امروزی شکل گرفتهاند و در آن، ارتباطات انسانی واقعی پرهزینه، ناامن و فرساینده به نظر میرسند. فشارهای اقتصادی و اجتماعی، از جمله کاهش اعتماد عمومی و تضعیف نهادهای جمعی، موجب شدهاند که بسیاری از افراد از ایجاد روابط عمیق انسانی باز بمانند.**رونق روابط پاراسوشیال: نگاهی به دلایل و پیامدها**
به تازگی، کارشناسان بر نقش جذابیت روابط پاراسوشیال تأکید کردهاند که به دلیل عدم خطر و مسئولیت متقابل، مورد توجه قرار گرفته است. این نوع ارتباطات شرایطی را فراهم میکند که افراد میتوانند بدون ترس از طرد شدن، کنترل کاملی بر تجربههای خود داشته باشند.
سیدناصری، کارشناس حوزه رسانه، به تأثیر رسانههای نوین در شکلگیری این نوع روابط اشاره داشته و میگوید: «نابودی مرز بین واقعیت و تخیل به دلیل نمایش مداوم زندگی مشهورها، سبب میشود مخاطبان حس کنند در زندگی واقعی آنها مشارکت دارند. به رغم اینکه تصاویر نمایشداده شده ممکن است ویرایششده و هدفمند باشند، ذهن انسان در مواقع تنهایی و فشار روانی این تمایز را نادیده میگیرد.» همچنین، شبکههای اجتماعی با فراهم آوردن ابزارهایی چون لایک و نظر، حس تعامل را افزایش میدهند و پاسخهای کوچک میتوانند پیوندهای عاطفی قابل توجهی در ذهن بینندگان ایجاد کنند.
در زمینه وضعیت اجتماعی ایران، سیدناصری تحلیل عمیقتری ارائه کرده است. به گفته او، پاراسوشیال به عنوان پاسخی به چالشها و فشارهای اجتماعی ظهور کرده که به نیاز روانی جامعه در شرایط بحرانی مبدل شده است. او معتقد است این روابط به عنوان پناهگاهی موقت عمل میکند و در واقع به شکلگیری سازگاری روانی در برابر شرایط دشوار کمک میکند.
او ابراز داشت که در شرایط بیثباتی اقتصادی و آسیبهای حاصل از آن، روابط انسانی ممکن است به امری پرهزینه و دشوار بدل شود و اینجاست که پاراسوشیال میتواند امنیت عاطفی را بدون سرمایهگذاری متقابل فراهم آورد. بحرانهای اجتماعی و فقدان فضای گفتوگوی عمومی نیز به دنبالکردن چهرههای مشهور به عنوان راهی برای ایجاد احساس تعلق در جامعه به ویژه بین جوانان، منجر شده است.
نهایتاً، سیدناصری به بحران اعتماد اجتماعی اشاره کرده و میگوید بسیاری از افراد به روابط پاراسوشیال پناه میبرند چراکه در آنها با طرف مقابل، حس امنیت و عدم تهدید را تجربه میکنند. این جابهجایی در معنا در فرهنگی که بر روابط جمعی تأکید دارد، جایگاه ویژهای دارد و نشان از تمایل عمیق افراد برای برقراری ارتباط مؤثر دارد.### افزایش اهمیت روابط پاراسوشیال در جامعهی ایران
در شرایط فعلی، روابط میان افراد دچار تغییرات عمیقی شده و تشنگی عاطفی در این روابط بهصورت ریشهای احساس میشود. به گفتههای سیدناصری، تلاش برای تخلیه عواطف به شیوهای طبیعی دچار مانع و اختلال شده است و این امر باعث ایجاد احساسات شدیدی در روابط میشود. او بیان میکند که دفاعهای هیجانی و همذاتپنداریهای افراطی بهویژه در مواجهه با کوچکترین تغییرات در زندگی افراد محبوب نمایان میشود.
### افزایش گفتوگو با سامانههای هوشمند
سیدناصری در ادامه به نقش فزاینده سامانههای هوشمند در ایجاد گفتوگوهای بیقضاوت اشاره کرده و میگوید: «برای برخی از کاربران ایرانی، این سامانهها نه تنها ابزاری برای تعامل، بلکه بهعنوان همصحبتهایی جذاب در نظر گرفته شدهاند. در جامعهای که بسیاری از افراد احساس میکنند صدایشان شنیده نمیشود، این نوع تعاملات میتواند تسلیبخش باشد، هرچند ممکن است به ایجاد عادتهای غیرمسئولانه منجر شود.»
او همچنین به انتقال نیازهای عاطفی از فضاهای عمومی و خصوصی به بسترهای نمادین و رسانهای اشاره میکند. این تغییر با وجود مزایای کوتاهمدت، میتواند در درازمدت به کاهش مهارتهای ارتباطی و تنشزا شدن روابط واقعی بیانجامد.
### تبعات اجتماعی و حقوقی روابط پاراسوشیال
بنا بر گفتههای سیدناصری، روابط پاراسوشیال اثراتی فراتر از سطح فردی دارند. این روابط ممکن است به کاهش تحمل تعارض و تضعیف مهارتهای گفتگو منجر شوند و از آن سو، گریز از مسئولیت عاطفی و افزایش انزوا را به همراه داشته باشند. از بُعد حقوقی، این پدیده با موضوعاتی نظیر حق سلامت روان و ضرورتهای روابط انسانی سالم پیوند خورده است و عدم توجه به آن میتواند به شکلگیری مشکلات ساختاری منجر شود.
او در پایان خاطرنشان میکند که انتخاب واژه “پاراسوشیال” بهعنوان کلمه سال، بیش از آنکه نشانی از یک روند باشد، هشداری جدی درباره آینده روابط انسانی است. این هشدار تصریح میکند که اگر این روند بدون نقد و توجه ادامه یابد، خطر از دست دادن قابلیت برقراری روابط واقعی و معنادار بهوجود خواهد آمد. در آیندهای نزدیک، ممکن است جهان ما مملو از تصاویر و شبیهسازیهایی باشد که جایگزین ارتباطات انسانی شوند.
