**تاکید بر خطر زلزله بزرگ در تهران و نیاز به اقدامات فوری**
تهران به عنوان شهری که بر روی گسلهای فعال و پرخطر واقع شده، سالهاست که در معرض هشدارهای متعددی درباره احتمال وقوع یک زلزله بزرگ قرار دارد. در این راستا، دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی، در گفتوگو با خبرآنلاین به ارزیابی سناریوهای احتمالی زلزلهای با بزرگای بیش از ۷ در تهران پرداخته است.
زارع به تلفات انسانی بالا و آسیبپذیری زیرساختها در صورت وقوع چنین زلزلهای اشاره کرده و بر لزوم یک برنامه منسجم و ضربالاجل برای افزایش تابآوری تهران تأکید کرد.
### **چشمانداز از زلزله ۷ ریشتری در تهران**
این استاد زلزلهشناسی اچارات میکند که شبیهسازیها نشان میدهد در یک زلزله بزرگ با بزرگای ۷، تعداد تلفات ممکن است به چند صد هزار نفر برسد. او خاطرنشان کرد که زلزلههای شبانه به دلیل بیشترین حضور مردم در ساختمانها خطرناکتر هستند.
با وجود الزامات تازه در آییننامههای ساخت و ساز، زارع با اشاره به حوادث اخیر از جمله زلزله ترکیه، تاکید کرد که این الزامات همواره رعایت نمیشوند و برخی سازندگان از مصالح بیکیفیت برای کاهش هزینهها استفاده میکنند.
### **تهران؛ نقطه پرخطر زلزله در ایران**
زارع همچنین به این نکته اشاره کرد که تعریف «خطرناکترین مکانها» در ایران فراتر از بزرگای زلزله است و به تعداد افراد و ساختمانهای موجود در مسیر زلزله وابسته است. بر اساس ارزیابیها، تهران به دلیل آسیبپذیری بالای زیرساختها و تراکم جمعیت، به عنوان خطرناکترین نقطه از منظر زلزله شناخته میشود.
جمعیت روزانه تهران بیش از ۱۳ میلیون نفر تخمین زده میشود و آثار زلزلهای با بزرگای بیش از ۷.۰، به دلیل تراکم بالای ساختمانها و بافت فرسوده، میتواند موجب تلفات بالایی شود.
### **یادگیری از گذشته؛ نیاز به آمادگی**
زارع به اهمیت یادگیری از سوانح گذشته اشاره کرده و میگوید که شدت آسیبهای زلزله بستگی به عوامل مختلفی از جمله عمق زلزله و نوع خاک دارد. او تاکید کرد که خاک نرم تأثیرات لرزش را تشدید میکند، که میتواند تأثیرات مخربتری را در پی داشته باشد.
در نتیجه، تعامل میان برنامهریزیهای شهری و آمادگیهای انسانی برای کاهش اثرات زلزلههای ویرانکننده، امری حیاتی به شمار میآید.در یادآوری زلزله بم، مهدی زارع به عنوان کارشناس این حوزه بیان میکند: «زلزله سال 1382 در بم با بزرگای 6.0 تا 6.9 رخ داد و به دلیل عمق کم کانون آن، که در نزدیکی یک شهر 100 هزار نفری قرار داشت، یکسوم جمعیت این شهر جان خود را از دست دادند.»
زارع در ادامه به خطرات زلزلههای بزرگتر از 7 اشاره میکند و میافزاید: «زلزلههای با بزرگای 7 تا 7.5 میتوانند به ساختمانهای مدرن نیز آسیب برسانند و بناهای قدیمی به طور کلی دچار فروپاشی شوند. آسیبهایی که به زیرساختها وارد میشود، معمولاً آثار مخربی به مراتب بیشتری از خود زلزله بر جای میگذارد، به ویژه با بروز آتشسوزیهای ناشی از انفجار خطهای گاز و قطع شدن برق.»
وی همچنین به پدیده روانگرایی اشاره کرد و ادامه داد: «زلزلهها در شهرهای ساحلی و مناطق رودخانهای میتوانند خاک را به حالت روان درآورند و در نتیجه ساختمانها و جادهها دچار آسیب شوند. این وضعیت میتواند منجر به قفل شدن آسانسورها و از کار افتادن چراغهای راهنمایی و امدادی شود.»
زارع تأکید میکند که خطرات پس از زلزله اصلی همچنان ادامه دارد و افراد در چنین شرایطی ممکن است به زمین پرتاب شوند و ساختمانهای آسیبدیده بیشتر در معرض فروپاشی قرار میگیرند؛ مثلاً هتل بایرام در وان ترکیه که 10 روز بعد از زلزله اول دچار فروریختن شد و 40 کشته را به همراه داشت.
این استاد دانشگاه در مورد وضعیت ارتباطات و امدادرسانی میگوید: «معمولاً تا یک ساعت بعد از وقوع زلزله، شبکههای موبایل به دلیل حجم تماسها از کار میافتند و امدادگران در 72 ساعت اول به جستجو و نجات بازماندگان میپردازند.»
زارع در پایان به مدیران شهری توصیه میکند که با توجه به خطرات بالا، یک برنامه عملیاتی برای افزایش تابآوری تهران ظرف 5 سال آینده تدوین و اجرا کنند و به ویژه بر روی تشکیل ستاد فرماندهی واحد تابآوری تأکید دارد. این ستاد باید اختیارات مالی و اجرایی کافی داشته باشد و به بالاترین مقامات کشور پاسخگو باشد.
اولویتهای پیشنهادی شامل تقویت سیستم هشدار سریع و ایجاد شبکه حسگرهای لرزهای به منظور کاهش تلفات انسانی و هشدار قبل از وقوع زلزله است.### پایش و مقاومسازی ساختمانهای حیاتی در تهران
در راستای افزایش ایمنی در زمان بحران، برنامه پایش و مقاومسازی فوری ساختمانهای حیاتی تصویب شده است. این برنامه شامل ارزیابی سریع لرزهای بیمارستانها، مراکز آتشنشانی و اورژانس بوده که هدف آن مقاومسازی حداقل 50 درصد از این مراکز در سال اول است.
علاوه بر این، شناسایی و آمادهسازی سریع مکانهای نظیر سالنهای ورزشی، مدارس و پارکینگهای عمومی به عنوان مراکز امدادی نیز در دستور کار قرار گرفته است.
### ایمنسازی شبکه گاز و جلوگیری از آتشسوزی پس از زلزله
نصب شیرهای قطع خودکار گاز در ورودی ساختمانها و نقاط حساس شبکه به عنوان اقدامی برای جلوگیری از آتشسوزی پس از زلزله، مورد تاکید قرار گرفته است. آتشسوزی در این مواقع یکی از عوامل اصلی تخریب محسوب میشود.
### اولویت دوم: مقاومسازی زیرساختهای حیاتی
در این بخش، ایمنسازی خطوط اصلی انتقال آب و ایجاد منابع آب جایگزین از جمله چاههای اضطراری و سامانههای تصفیه موبایل مورد توجه قرار دارد. همچنین، تقویت شبکه برق و ایجاد سیستمهای تولید پراکنده برای بیمارستانها از دیگر اقدامات ذکر شده است.
در حوزه ارتباطات، ایجاد یک شبکه ارتباطی مستقل برای نیروهای امداد و مدیریت بحران نیز در نظر گرفته شده است.
### مدیریت و دسترسی
برنامهریزی برای تخلیه و افزایش دسترسی اضطراری نیز بخشی از این برنامه است که شامل شناسایی گلوگاههای ترافیکی و تعریف نقشههای تخلیه محلات است.
### اولویت سوم: مدیریت ساختمانهای مسکونی
در این راستا، ایجاد یک سامانه نقشهبرداری ریسک ساختمانها، بر اساس سن و نوع سازه، مطرح شده که به آگاهی مردم و اولویتبندی مقاومسازی کمک میکند.
علاوه بر این، سیاستهای تشویقی و اجباری برای مقاومسازی ساختمانها تعریف شده که شامل تسهیلات کمبهره و معافیتهای مالیاتی است. همچنین، تخریب و بازسازی ساختمانهای بسیار خطرناک لحاظ شده است.
### توانمندسازی جامعه و مدیریت بحران
این برنامه با هدف آموزش همگانی و سازماندهی داوطلبان محلهای طراحی شده است. ایجاد تیمهای اولیه پاسخدهی در هر محله تحت نظارت نهادهای مختلف، از جمله هلال احمر، از جمله اقدامات مهم است.
### تأمین مالی و حکمرانی
ایجاد یک صندوق ویژه تابآوری تهران با منابع پایدار و تفویض اختیار به شهرداریها برای برنامهریزی محلی، از جمله طرحهای مالی این برنامه است. همچنین، گزارشدهی مستمر و شفاف به شورای شهر و مردم مورد تأکید است.
در پایان، بهمنظور دستیابی به تابآوری در شرایط بحرانی، لازم است که برنامهای منسجم و با بودجه کلان به اجرا درآید. هرگونه تأخیر در این زمینه ممکن است تبعات جدی و غیرقابل جبرانی به همراه داشته باشد.
