### تغییرات عمده در رفتار خرید مصرفکنندگان ایرانی در سال ۱۴۰۴
گزارش سال ۱۴۰۴ دیجیکالا تغییرات قابل توجهی در رفتار مصرفکنندگان ایرانی را در سالی که با تورم و نوسانات اقتصادی مواجه بود، نشان میدهد. این سال شاهد افزایش متوسط قیمت کالاهای فروختهشده به میزان ۷۴ درصد بود. همزمان با این افزایش، فروش موبایل و لپتاپ از نظر تعداد کاهش یافت و در روزهای جنگ، تقاضا برای کالاهای غیرضروری به طور چشمگیری کاهش پیدا کرد. در مقابل، کالاهایی نظیر دارو، مکملها و لوازم جانبی الکترونیکی از جمله پاوربانک و شارژر مورد توجه بیشتری قرار گرفتند. افزون بر این، استفاده از هوش مصنوعی و خدمات اعتباری در تجارت آنلاین نیز افزایش یافت.
#### کاهش قدرت خرید و تغییر الگوهای مصرف
سال ۱۴۰۴ بهعنوان یکی از سالهای پرنوسان در بازار ایران شناخته میشود. طبق دادههای ارائه شده، متوسط قیمت کالاها بهویژه کالاهای سوپرمارکتی نسبت به سال گذشته ۷۴ درصد افزایش یافت. این افزایش شامل ۷۲ درصد برای کالاهای غیر سوپرمارکتی و ۵۵ درصد برای سوپرمارکتیها بود و ارزش کل فروش نیز ۹۱.۵ درصد رشد داشت. با این حال، این رشد ارزش به دلیل افزایش قیمتها، بازتاب دقیقی از رشد واقعی مصرف نیست.
در بازار کالاهای دیجیتال، فروش موبایلها ۲۱ درصد و لپتاپها ۱۳ درصد کاهش نشان میدهد، در حالی که ارزش ریالی فروش این دو گروه بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. این موارد حاکی از این است که مصرفکنندگان برای خرید تعداد کمتری کالا، هزینههای بیشتری را پرداخت کردهاند.
#### کاهش فروش در بخش موبایل
کاهش تقاضا در بازار موبایل بهطور یکنواخت در همه ردههای قیمتی اتفاق نیفتاده است. فروش گوشیهای اقتصادی و میانرده ۴۱ درصد و گوشیهای پرچمدار ۳۴ درصد کاهش داشته است. این تغییرات ممکن است به تغییر قدرت خرید مصرفکنندگان و تمایل آنها به تعویق خرید یا استفاده از گوشیهای قدیمیتر مرتبط باشد.
با وجود کاهش خرید، جستجوهای مرتبط با «گوشی» با ۲.۶ میلیون بار همچنان یکی از پرطرفدارترین جستجوها باقی ماند. این موضوع نشان میدهد که کاهش خرید به معنای نداشتن نیاز یا علاقه به کالا نیست، و فاصله میان جستجو و خرید میتواند نمایانگر فشار اقتصادی بر مصرفکننده باشد.
#### تاثیر جنگ بر رفتار خرید
بحران اقتصادی تنها به تورم محدود نمیشود. در زمان جنگ، بین ۹ اسفند تا ۱۸ فروردین، رفتار خرید آنلاین تغییرات محسوسی را تجربه کرد. میانگین سفارشهای روزانه تقریباً ۴۸.۷ درصد کاهش یافت و نرخ لغو سفارشها از ۲۱ به ۲۸ درصد رسید. با این حال، اندازه سبد خرید تقریباً ثابت ماند.
این تغییرات نشان میدهد که مردم بیشتر به خریدهای ضروری روی آوردند و برخی خریدهای غیرضروری را به زمان دیگری موکول کردند. پس از آتشبس، تعداد سفارشها با افزایشی معادل ۱۰۰.۵ درصد نسبت به دوران جنگ، حتی به بالاتر از سطح پیش از جنگ رسید.
#### افت شدید در برخی اقلام
در دوران جنگ، فروش بخشهایی از بازار به شدت تحت تأثیر قرار گرفت. فروش لوازم خانگی برقی ۶۱ درصد، مبلمان ۵۱ درصد و آیفون تا ۶۸ درصد کاهش یافت. این تغییرات در سبد خرید ایرانیها، نشاندهنده تأثیرات اقتصادی و اجتماعی بالای شرایط همزمان با جنگ میباشد.در تازهترین آمار منتشر شده، سهم دارو و مکملها به ۱۸.۶ درصد و سهم پاوربانک، شارژر و باتری به ۱۳ درصد رسیده است. این تغییرات نشاندهنده تغییر ذائقه مصرفکنندگان به سمت کالاهای ضروری در مواقع بحران است. اقلامی چون پاوربانک و باتری در شرایط اختلالات برقی و ارتباطی از اهمیت ویژهای برخوردارند و دارو نیز جزو نیازهای فوری محسوب میشود. به طور کلی، جستوجو در این زمینهها نیز تحت تأثیر شرایط جدید قرار گرفته است؛ برای مثال، جستوجوهای مربوط به «طلا» ۳۹ درصد افزایش یافته و کالاهایی مانند موتور برق، پنل خورشیدی، برنج هندی و سیمکارت نیز در بین جستوجوهای پرتکرار قرار دارند.
تحلیلهای موجود نشان میدهد که کاربران در دوره افزایش تنشها، علیرغم میل به جستوجوی طلا، خرید واقعی این محصول کاهش یافته است. بهطوری که در حالی که جستوجوهای «طلا» ۳۹ درصد افزایش یافته، سهم سکهها از خریدها با کاهشی ۶۲ درصدی روبرو شده است. این وضعیت نشان میدهد که افزایش علاقه به یک دارایی لزوماً به افزایش خرید آن نمیانجامد و وضعیت اقتصادی خانوار نقش زیادی در این زمینه ایفا میکند.
در بازار آنلاین طلا، ثبت سفارشها به حدی رسیده که گرانترین مورد در سال ۱۴۰۴، یک کیلوگرم طلای آب شده ۲۴ عیار به ارزش ۷۱ میلیارد تومان بوده است.
تحلیلها همچنین حاکی از فشار بر توان خرید خانوارهاست که در نوع پرداختهای آنلاین نیز مشهود است. گرچه پرداخت اینترنتی با سهم ۵۴ درصدی همچنان روش غالب است، اما ۱۸ درصد خریدها بهطور اعتباری و ۷ درصد با وام مالی انجام شده است. با احتساب اعتبار یکماهه، تقریباً از هر پنج خرید، یک خرید بهصورت اعتباری صورت گرفته است.
به علاوه، در بخش خدمات مالی، اعتبار و وامهای در دسترس کاربران با ۱۹۵ درصد افزایش مواجه شده و مجموع خرید اعتباری ۲۲۱ درصد رشد داشته است. همینطور، تعداد مشتریان خرید اعتباری ۱۲۴ درصد افزایش یافته است. این آمار نشاندهنده روند رو به رشد استفاده از پرداختهای اقساطی به عنوان یک راهحل مهم برای تأمین هزینههای خرید در شرایط اقتصادی دشوار است.
بهنظر میرسد که تحولات اقتصادی و اجتماعی بیشتری در تجارت آنلاین ایران در حال وقوع است. با افزایش تورم، ارزش ریالی فروش افزایش یافته، اما در برخی بازارها تعداد خریدها کاهش یافته است. این تغییرات بهخصوص در شرایط جنگ، منجر به تغییر سبد خرید مصرفکنندگان از محصولات غیرضروری به کالاهای ضروری شده است.
