**غزال زیاری-** در دنیای امروز، اینترنت فراتر از یک ابزار ارتباطی یا سرگرمی عمل میکند و به عنوان یک زیرساخت حیاتی برای فعالیتهای شناختی، عاطفی و اقتصادی انسان مدرن مطرح شده است. هرگاه این ارتباط ساختاری به طور ناگهانی قطع شود، پدیدهای به نام «استرس انزوای دیجیتال» یا «اضطراب قطع اتصال» بروز میکند.
این حالت تنها یک اختلال کوچک در زندگی روزمره نیست، بلکه به عنوان یک بحران روانی عمیق توصیف میشود که میتواند علائم افسردگی شدید، اضطراب فراگیر و تروماهای جمعی را به دنبال داشته باشد.
### روانشناختی استرس انزوای دیجیتال
استرس ناشی از فاصلهگیری از فضای دیجیتال در جوامعی که به «فرهنگ همیشه متصل» عادت کردهاند، شباهتهای زیادی به اعتیاد به مواد مخدر دارد. گزارشهای علمی نشان میدهند که قطع ناگهانی دسترسی به اینترنت میتواند باعث بروز واکنشهای بیولوژیکی و روانی شود، تا جایی که فرد احساس کند که قسمتی از هویت یا تواناییهایش را از دست داده است.
برای درک عمق این نوع استرس، توجه به عواملی که انسان را به اینترنت وابسته میکند ضروری است. مدل ACE توضیح میدهد که چرا افراد در فضای مجازی به دنبال آرامش میگردند و زمانی که این مسیر مسدود میشود، با واقعیتی دردناک مواجه میشوند که میتواند منجر به تحریکپذیری و ناتوانی در تنظیم هیجانات شود.
یک مطالعه در بریتانیا نشان داده است که «نوموفوبیا» یا ترس از نبود تلفن همراه در ۶۶ درصد از کاربران وجود دارد. این اضطراب در زمان قطع اینترنت به «فشار دیجیتال» تبدیل میشود که با کاهش توانایی تفکر تحلیلی و افزایش احساس درماندگی همراه است.
در مقالات علمی، قطع اینترنت به «درد عضو خیالی» در مجروحان جنگی تشبیه شده است. دانشجویانی که از فناوری دور میشوند، بهطور ناخودآگاه به سمت جیبهای خود میروند یا لرزشهای خیالی تلفن را حس میکنند. این عادت عصبی باعث میشود تا مغز هنوز برای دریافت دوپامین حاصل از تعامل دیجیتال تلاش کند، و در صورت ناکامی، فرد دچار سرخوردگی و خشم خواهد شد.
### پیامدهای قطع اینترنت برای گروههای مختلف
استرس ناشی از انزوای دیجیتال در حال حاضر بر اقشار مختلف جامعه تأثیر گذاشته است.
#### ایرانیان خارج از کشور
جالب اینجاست که این استرس نه تنها مختص ساکنین ایران است، بلکه به ایرانیان در کشورهای دیگر نیز آسیب میزند. عدم دسترسی به اعضای خانواده در ایران میتواند منجر به بیخوابی و اضطراب در میان ایرانیان خارج از کشور شود، که به گفته روانشناسان، فراتر از ظرفیت تحمل روان انسان است.
#### محصلان و دانشجویان
انسداد اینترنت تأثیر منفی بر نهادهای آموزشی و توسعه شناختی جوانان دارد. بر اساس گزارشی از تایمز، قطع اطلاعات در زمانهای حساس مانند امتحانات میتواند «سایکوز تحصیلی» ایجاد کند و ترس از شکست را افزایش دهد.
در واقع، قطع اینترنت به بهانه جلوگیری از تقلب میتواند به افزایش اضطراب دانشجویان و اختلال در عملکرد شناختی آنها منجر شود. این شرایط در حالی به وجود میآید که دانشجویان برای تحقیق و هماهنگی به اینترنت نیاز دارند.### بنبست اطلاعاتی و استرس مفرط
کاربران دائماً با حجم وسیعی از اطلاعات روبرو هستند که ممکن است به ناگهان دچار احساس ناتوانی و استرس زیاد شوند. این موضوع به عنوان یک چالش روانشناختی شناخته میشود که میتواند منجر به بروز احساس سرخوردگی پایدار شود.
### فشار دیجیتال و کاهش قضاوت انتقادی
تحقیقات نشان میدهد که استفاده طولانیمدت از اینترنت، به ویژه همراه با دورههای کوتاه منقطع، میتواند به «تکنواسترس» و افت مهارتهای تفکر انتقادی منجر شود. وجود فشار همیشگی برای آنلاین بودن میتواند منجر به استرس مزمن شود و در زمان قطع اتصال، احساس ترس از دست دادن و ناتوانی در تمرکز بر وظایف عادی را ایجاد کند.
### ارزیابی سطوح استرس
یک نظرسنجی در بنگلادش از بیش از ۲۰۰۰ نفر نشان داد که سطوح استرس در زمان قطع اینترنت، به شدت افزایش مییابد. بر اساس تحلیلهای پیشرفته، توانایی پیشبینی شدت اضطراب و افسردگی با دقت بالا مورد تایید قرار گرفت. این یافتهها بر اهمیت شناسایی زودهنگام مشکلات بهداشت روان تاکید دارد.
### راهکارهایی برای مقابله با فشار روانی
متخصصان بهداشت روان به افرادی که تحت تأثیر انزوای دیجیتال قرار دارند پیشنهاد میکنند که به «انضباط دیجیتال» توجه کنند. برخی از موارد توصیه شده شامل:
– **ایجاد مرزها**: تعیین زمانهای خاص برای استفاده از فناوری و به حداقل رساندن ارتباطات آنلاین.
– **ذهنآگاهی**: استفاده از روشهایی چون تنفس عمیق و مدیتیشن برای کاهش استرس.
– **تعاملات واقعی**: تقویت ارتباطات رو در رو و ورزش به عنوان راهکارهایی برای مقابله با اضطراب ناشی از دنیای دیجیتال.
این اقدامات میتوانند به بهبود حال عمومی و کاهش عوارض انزوای دیجیتال کمک کنند.
