**تینا مزدکی_** دانشمندان مدتهاست که اطلاعات زیادی درباره سطح برخی سیارات دیگر دارند، اما درباره آنچه که در زیر لایه یخی ضخیم قطب جنوب مخفی است، اطلاعات کمی در دسترس بود. اکنون، رویکرد جدیدی در نقشهبرداری میتواند این وضعیت را بهبود بخشد.
پژوهشی تازه منتشر شده است که نقشهای منحصر به فرد از اراضی زیر یخچالی قطب جنوب را ارائه میدهد. این نقشه که بر اساس تصاویر ماهوارهای و شبیهسازیهای کامپیوتری ایجاد شده، به کشف هزاران عارضه زمینی ناشناخته، شامل کوهها، درهها و دشتها پرداخته است.
هلن اوکندن، زمینشناس در دانشگاه گرنوبل آلپ فرانسه و یکی از نویسندگان این مطالعه، اظهار داشت: «این مانند داشتن یک دوربین قدیمی با کیفیت پایین است، حال آنکه اکنون یک تصویر نمایان از واقعیت در دست داریم.»
روشهای پیشین برای نقشهبرداری از این مناطق به ابزارهای راداری وابسته بودند که بر روی خودروها و هواپیماها نصب میشدند. این ابزارها امواج رادیویی را به زیر لایه یخ ارسال میکردند، که بازتاب آنها به سطح برمیگشت، اما این روش معمولاً قادر به پوشش کلیه مناطق نبود و شکافهای زیادی را در نقشهبرداری باقی میگذاشت.
رابرت بینگهام، یخشناس دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند، به چالشهای نقشهبرداری اشاره کرده و گفت: «اگر تصور کنید که ارتفاعات اسکاتلند یا آلپ زیر یخ پنهان شدهاند و تنها با پروازهای نادر میتوان به آنها پی برد، بسیاری از جزئیات مانند کوهها و درهها از نظر دور خواهند ماند.»
برای تولید این نقشه جدید، محققان تصاویر ماهوارهای را با اصول فیزیک حرکت یخ ترکیب کردند. این شبیهسازیها به آنها کمک کرد تا توپوگرافی زیریخچالی را تخمین بزنند. جریان یخ به شکل زمین زیرش پاسخ میدهد و به همین دلیل ترجیحات زمینی تأثیرگذار است. نتایج با نقشههای راداری موجود بررسی و تأیید شد.
این پروژه، تعداد زیادی ویژگی ناشناخته را فاش کرده است، از جمله وجود بیش از ۳۰,۰۰۰ تپه و یک کانال با دیوارههای شیبدار که به عمق ۴۸ متر، عرض ۶ کیلومتر و طول ۴۰۰ کیلومتر میرسد.
قطب جنوب، با بزرگترین لایه یخی جهان به مساحت حدود ۱۴ میلیون کیلومتر مربع، اهمیت زیادی در تغییرات اقلیمی دارد. برای مقایسه، مساحت کل ایران حدود ۱.۶ میلیون کیلومتر مربع است.
با این حال، روش مورد استفاده توسط محققان محدودیتهایی دارد. دانکن یانگ، یخشناس در دانشگاه تگزاس، این روش را به پیشبینی ویژگیهای زیر یک پتوی ضخیم تشبیه میکند. او به این نکته نیز اشاره کرد که رادار قادر به شناسایی جزئیات دقیقتر است.
با این وجود، بینگهام تأکید میکند که وجود یک نقشه دقیق و پیوسته از زمینهای زیر یخ در قطب جنوب «بسیار حیاتی» است؛ زیرا شناخت بهتر بستر سنگی به محققان کمک میکند تا سرعت جریان یخها به سمت اقیانوس و تأثیر آنها بر سطح آب دریاها را بهتر درک کنند.
