**مهاجرت متخصصان IT؛ چالشهای جدی از دل ناپایداری اینترنت در ایران**
در دو دهه اخیر، شرایط اقتصادی در ایران به شدت بر معادلات مهاجرت متخصصان فناوری اطلاعات تأثیر گذاشته است. افزایش تورم، کاهش قدرت خرید و افت ارزش ریال، سبب شده تا بسیاری از برنامهنویسان و کارشناسان هوش مصنوعی در دو راهی دشواری قرار گیرند: ادامه فعالیت در داخل کشور با مدل دورکاری، یا مهاجرت به کشورهای دیگر برای ارتقاء کیفیت زندگی. این آخرین گزینه، برای بسیاری تبدیل به یک راهکار مؤثر به شمار میآمد. با این حال، تغییرات جدید در زیرساختهای ارتباطی کشور به این معادله پیچیدگی بیشتری داده است.
گزارشهای اخیر نشان دهنده این واقعیت هستند که قطعیهای مکرر اینترنت و فیلترینگ گسترده، گزینه دورکاری از ایران را به یک فعالیت پرخطر و غیرقابلاجرا تبدیل کردهاند. این ناپایداری به گونهای عمل کرده که مهاجرت به یک ضرورت برای حفظ شغل تبدیل شده است. بنابراین، زمانی که شرایط شباهت به ناپایداری دائمی پیدا میکند، متخصصان دیگر چارهای جز خروج فیزیکی از کشور برای ادامه کار خود نمیبینند.
از سوی دیگر، آمارهای مراکز معتبر نشان میدهند که تمایل به مهاجرت در میان فعالان زیستبوم استارتاپی به اوج خود رسیده و روند خروج به شکل «مهاجرتهای تودهای» و کوچ تیمهای مؤسس شرکتها تبدیل شده است. در حالی که ایران در تربیت و آموزش نیروی متخصص رتبه ۷۰ جهانی را دارد، در جذب و نگهداشت این استعدادها به رتبه ۱۰۰ سقوط کرده است؛ به این معنا که آموزش یک نیروی متخصص در کشور انجام میشود، اما سود آن به جیب دیگر کشورها میرود.
کیفیت پایین شبکه اینترنت در ایران به شدت بر این روند تأثیر گذاشته و گزارشهای انجمن تجارت الکترونیک تهران نشان میدهد که ایران در میان ۱۰۰ کشور برتر از لحاظ تولید ناخالص داخلی، ناامنترین اینترنت را دارد. همچنین در زمینه محدودیتها و فیلترینگ، پس از چین در رتبه ۹۹ قرار دارد.
تجربه قطع ۸۸ روزه اینترنت نیز به مشکلات حاضر اضافه کرده است و احساس ناپایداری دائمی را در میان متخصصان ایجاد کرده است. این در حالی است که شرکتهای فناوری در کشورهای دیگر بر اساس توافقنامههای سطح کیفیت خدمات (SLA) کار میکنند و ناپایداری شبکه در ایران میتواند منجر به آسیب به زنجیره ارزش این شرکتها شود.
فیلترینگ شدید نیز باعث شده که بخشی از کاربران ایرانی به دنبال استفاده از فیلترشکنها باشند، که خود سبب مسدود شدن حسابهای مالی و شغلی آنها در پلتفرمهای بینالمللی به دلیل نقض احتمالی تحریمها میشود. این شرایط باعث شده تا ذکر «آدرس تهران» در رزومهها به یک علامت منفی تبدیل شود و شرکتهای خارجی از تأمین نیروی کار از ایران اجتناب کنند و به دنبال کشورهایی با زیرساختهای بهتر بروند.
این ناپایداری نه تنها بر روند مهاجرت تأثیر گذاشته، بلکه همچنین به مشکلات مالی در اقتصاد دیجیتال داخلی نیز دامن زده است.بررسیهای انجام شده توسط سازمان نظام صنفی رایانهای تهران نشان میدهد که اختلالات اخیر در شبکه اینترنت باعث کاهش درآمد بین ۲۰ تا ۵۰ درصدی شرکتهای فعال در حوزههای شبکه، خدمات ابری و فینتک شده است. براساس گزارشی از وزارت ارتباطات، این اختلالات بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان خسارت به سیستم اقتصادی کشور وارد کرده است. همچنین، این دگرگونی در نقدینگی، توان مالی بخش خصوصی را برای حفظ نخبگان و کارشناسان این حوزه کاهش داده و منجر به مهاجرت مدیران و رهبران فنی شده است.
### اینترنت، نیازی اساسی
گفتوگوهای اخیر با متخصصانی که به خارج مهاجرت کردهاند، نشان میدهد که انگیزه اصلی این افراد برای ترک کشور، دلیلی فراتر از مسائل مالی بوده است. بسیاری از آنها در ایران حقوقهای مناسبی دریافت میکردند، اما به دلیل قطعیهای مکرر اینترنت و عدم دسترسی به ابزارهای اساسی فناوری، قادر به ادامه کار نبودهاند. اکثر آنان تاکید دارند که اگر اینترنتی پایدار و بدون محدودیت وجود داشت، از مهاجرت و مشکلات آن خودداری میکردند و میتوانستند به دور کاری بینالمللی و زندگی در وطن ادامه دهند.
ادامه این شرایط میتواند به تضعیف شدید اکوسیستم فناوری در کشور، نابودی شرکتهای نوآور و تسلط بنگاههای نیمهدولتی منجر شود. در شرایط کنونی، اینترنت پایدار و آزاد دیگر یک نیاز رفاهی یا تفننی محسوب نمیشود، بلکه به یک زیرساخت ضروری برای اشتغال و حیات صنعت IT تبدیل شده است. تا زمانی که این واقعیت به رسمیت شناخته نشود، موج مهاجرت نخبگان، شرکتها و استارتاپها با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت.
