به گزارش خبرگزاری مهر، در دنیای امروز، دسترسی به انواع منابع اطلاعاتی به یک امر روزمره برای مردم ایران تبدیل شده است. با این حال، این تنوع اطلاعاتی سوالی را به وجود میآورد: کدام روایت قابل اعتماد است؟ مشکل اصلی صرفاً درستی یا نادرستی یک رسانه نیست، بلکه به فرآیند تولید خبر و انگیزههای پشت آن مربوط میشود. هر رسانه، چه داخلی و چه خارجی، با چارچوبهای خاصی که تحت تأثیر سیاست، اقتصاد، مخاطبان هدف و رقابت رسانهای قرار دارند، فعالیت میکند. در این فضا، اعتماد بیقیدوشرط به هر منبع میتواند موجب ایجاد اشتباه در درک مخاطب گردد.
در فضای رسانهای امروزی، رقابت بر سر سرعت انتشار اخبار به شدت افزایش یافته است، به ویژه در زمان بحران. برخی رسانهها برای جذب مخاطب، اخبار را سریعتر از تأیید رسمی منتشر میکنند. این مسئله محدود به یک کشور یا شبکه خاص نبوده و به منطق رسانهای عصر دیجیتال تبدیل شده است. محبوبه امینیزاده، پژوهشگر حوزه ارتباطات، در گفتوگویی اشاره میکند که در زمان بحران، مخاطب به شدت به اطلاعات نیاز دارد و رسانههایی که زودتر اخبار را منتشر میکنند، حتی اگر بعداً تصحیح کنند، در ذهن مخاطب باقی میمانند.
رسانهها نه تنها اخبار را منتقل میکنند بلکه آن را چارچوببندی هم میکنند. این کار به شکلگیری تصویری خاص از یک رویداد منجر میشود. برای نمونه، یک حادثه ممکن است در رسانههای مختلف به روایتهای متفاوتی پرداخته شود، یکی بر جنبههای انسانی، دیگری بر ابعاد سیاسی و سومی بر جوانب امنیتی تمرکز کند. این تفاوتها به معنای دروغگویی نیست اما میتواند تأثیر زیادی بر برداشت مخاطب داشته باشد.
اعظم محمدی، روزنامهنگار با تجربه، بزرگترین خطر برای مخاطب را پذیرفتن یک روایت بهعنوان حقیقت مطلق میداند. هر رسانه تنها بخشی از واقعیت را منعکس میکند و پیگیری یک منبع تنها منجر به دید محدود نسبت به دنیا خواهد شد. او تأکید میکند که اعتماد به رسانه لازم است اما اعتماد مطلق میتواند موجب غفلت از بررسی و مقایسه اطلاعات و در نتیجه پذیرش اخبار نادرست یا ناقص گردد.
محمدی میافزاید که در بحبوحه جنگ، اطلاعات نادرست میتواند اضطراب، تصمیمگیریهای نادرست و رفتارهای خطرناک را به همراه داشته باشد. به عنوان مثال، شایعات درباره کمبود مواد غذایی میتواند منجر به هجوم به فروشگاهها و ایجاد ترس عمومی شود.
رسانههای خارج از کشور، به ویژه شبکههای معاند، در دوران قطع اینترنت، با دامن زدن به شایعات سعی در جذب مخاطب بیشتری دارند. این اطلاعات در بسیاری از موارد ناامیدی و سرخوردگی را برای پیروان این شبکهها به همراه داشته است. آگاهی رسانهای ابزار مهمی برای مخاطب در مواجهه با این چالشهاست. بررسی چند منبع، توجه به زمان انتشار اخبار و تشخیص خبر از تحلیل، مهارتهایی هستند که میتوانند در درک بهتر واقعیت و جلوگیری از فریب مخاطب توسط رسانههای معاند موثر باشند.
