به گزارش خبرگزاری مهر و به نقل از روزنامه الاخبار، کمبود هلیوم به عنوان یک ماده کلیدی در پزشکی پیشرفته و صنایع ریزتراشه، به یکی از مسائل بینالمللی جدید بدل شده است. این اتفاق به ویژه در پی تنشهای ناشی از جنگ آمریکا و صهیونیستها علیه ایران و اختلال در عرضه جهانی گاز هلیوم رخ داده است و تبعات آن در ماههای آتی بیشتر نمایان خواهد شد.
هلیوم، گازی با اهمیت استراتژیک، به خصوص در عرصه پزشکی، صنعت ریزتراشههای الکترونیکی و فناوریهای پیشرفته کاربرد دارد. براساس دادههای وزارت بهداشت، بیمارستانها در سال ۲۰۲۱ بزرگترین مصرف کنندگان جهانی هلیوم بودند، به طوری که این نهادها ۳۲ درصد از کل بازار را در اختیار داشتند و به دلیل نیاز دستگاههای MRI به حجم زیادی هلیوم مایع، وابستگی شدیدی به این ماده دارند.
گزارشها نشان میدهند که هلیوم در سایر صنایع نیز کارکرد اساسی دارد. وبسایت «idtechex» به اهمیت هلیوم در تولید ریزتراشهها، آزمایشهای نشتی و خنکسازی اشاره کرده و خاطرنشان کرده است که این صنایع به دلیل رشد هوش مصنوعی و تقاضای روزافزون به ریزتراشهها، بیشتر از گذشته به هلیوم وابسته شدهاند.
اهمیت این ماده به دلیل تمرکز تولید آن در کشورهایی نظیر قطر افزایش یافته است. پیشبینیها نشان میدهد که قطر در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۳ میلیون فوت مکعب هلیوم تولید خواهد کرد. هر گونه اختلال در این منطقه ممکن است تأثیرات جدی بر بازارهای جهانی بگذارد.
گزارشها تأکید میکنند که هلیوم به طور معمول به عنوان محصول جانبی از فرآوری گاز طبیعی بهدست میآید، و بنابراین زنجیره تأمین آن به شدت در برابر هرگونه بحران ژئوپلیتیکی مستعد است.
تحلیلها نشان میدهند که جنگ اخیر بین آمریکا و صهیونیستها میتواند نگرانیهای بیشتری را به دنبال داشته باشد فراتر از بحران نفت و ناوبری دریایی. تنشها در خلیج فارس و اختلال در تامین هلیوم ممکن است در آینده نزدیک مشکلات جدی ایجاد کند. با اینکه هنوز تأثیرات این بحران به وضوح نمایان نشده، اما مصرفکنندگان هلیوم در حال حاضر از ذخایر قبلی خود استفاده میکنند که این ذخایر پایدار نیستند.
این کمبود به ویژه در بخش پزشکی احساس خواهد شد. بیمارستانها به هلیوم برای راهاندازی دستگاههای MRI وابسته هستند. اگرچه دستگاههای جدیدتر تلاش دارند تا مصرف هلیوم را کاهش دهند، اما سیستمهای قدیمی کماکان بخش اعظم تجهیزات پزشکی را تشکیل میدهند. مدلهای جدیدتر به ۳۰۰ تا ۱,۸۰۰ لیتر هلیوم نیاز دارند، در حالی که مدلهای قدیمیتر به ۱,۰۰۰ تا ۲,۰۰۰ لیتر وابستهاند، که هر کمبود هلیوم ممکن است عملکرد این انواع دستگاهها را به خطر بیندازد.
همچنین، صنایع تولید ریزتراشهها به هلیوم خالص برای خنکسازی نیاز دارند و عدم دسترسی به این ماده میتواند تبعات جدی برای تولیدات هایتک داشته باشد.
به گفته الاخبار، اگر تنشها ادامه یابد، احتمال دارد کمبود هلیوم به مرحله اثر ملموس برسد. گزارشهای اخیر نشاندهنده تأثیر این کمبود بر زنجیرههای تأمین و افزایش قیمت هلیوم هستند و در صورت تداوم این اختلال، بیمارستانها ممکن است با تأخیر در خدمات تصویربرداری و صنایع نیز با کاهش تولید مواجه شوند.
این بحران میتواند نشاندهندهٔ اولیهای از شکنندگی اقتصاد جهانی باشد و عدم دسترسی به هلیوم، به عنوان یک گاز اساسی، وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد.حجم تأثیرات جنگ و آبراهههای دریایی بر زنجیرههای تأمین پزشکی و فناوری در سطح جهانی، نشاندهنده امنیت ناپایدار این حوزهها است.
جنگ آمریکایی صهیونیستی علیه ایران به موضوعی فراتر از یک درگیری منطقهای تبدیل شده و اکنون میتواند بر جنبههای مختلفی مانند اتاقهای عمل، تولید ریزتراشهها، فناوریهای هوش مصنوعی و بازارهای انرژی تاثیر بگذارد.
بحران هلیوم نیز گویای این است که جنگهای امروزی تنها به شمار قربانیان یا میزان تخریب مادی ارزیابی نمیشوند، بلکه اختلالاتی که دامنه این جنگها به زنجیرههای تأمین جهانی و واحدهای تولیدی میزند، نیز مدنظر قرار دارد. در این راستا، هلیوم به نمادی از آسیبپذیری نظم جهانی تبدیل شده و از هزینههای سنگینی که جنگهای بزرگ برای جامعه جهانی به همراه میآورند، حکایت دارد.
