**خبرگزاری مهر – گروه هنر – علی حیدری**: نمایش «آتشسوزیها»، به نویسندگی وجدی معود و کارگردانی مرتضی میرمنتظمی، هماکنون در تالار اصلی مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه رفته است. این نمایش پس از مدتی، موفق به جذب تمام ظرفیت ۵۷۹ نفری این سالن شده و برای نخستین بار، محمدرضا خاکی اجازه اجرای عمومی این اثر را صادر کرده است تا تماشاگران تئاتر ایران بتوانند یکی از برجستهترین آثار معود را در قالبی جدید مشاهده کنند. مرتضی میرمنتظمی پیش از این نمایش «مالی سوئینی» را نیز در تالار وحدت به اجرا درآورده و مخاطبان آثار او میتوانند با شیوه کارگردانی وی آشنا شوند. طراحی صحنه مینیمالیستی، بافت موسیقایی و میزانسنهای متنوع از ویژگیهای بارز کارگردانی میرمنتظمی به شمار میروند.
در ادامه، به بررسی جزییات اجرای «آتشسوزیها» خواهیم پرداخت و به مولفههایی که کارگردان از آنها بهره برده، نگاهی میاندازیم.
**بکارگیری شیوههای مدرن اجرایی؛ درامنویسی با الهام از سینما**
یکی از نکات بارز متن معود، علاقهمندی او به سینماست. چنانچه در خوانش نمایشنامه، حس میشود که میان فیلمنامه و نمایشنامه در حال مرور هستیم. تفکیک صحنهها میتواند برای هر کارگردانی چالشی بزرگ باشد چرا که درک درست از نگرش نویسنده به اثر، کلید اجرای مطلوب آن به شمار میآید. دراممدرن به این مساله تاکید دارد که متن همواره به اجرا وابسته است و بدون اجرای صحیح، درک عمیق از اثر ممکن نخواهد بود. تلاش میرمنتظمی در اجرا نه تنها به روایت روان پرداخته بلکه تنوع بصری و میزانسنی را نیز در نظر گرفته است. انتخاب فاصله در ارتباط بین شخصیتها یک تصمیم هوشمندانه است، چون در داستان هرکس از نزدیک شدن به شخصیت اصلی، نوال مروان، عاجز است و این مساله تاثیری روانی در ذهن تماشاگر ایجاد میکند.
**ارتباطات علمی و نمایشی در «آتشسوزیها»**
موضوع جالب دیگر در این اجرا، مرتبط کردن مفهوم گرافها در ریاضیات با داستان است. ژان مروان، یکی از شخصیتها، به توضیح این مفهوم میپردازد و این بهوسیله ویدئو مپینگ به نمایش درمیآید و زمینهای برای درک عمیقتری از روایت فراهم میکند. انتخاب گراف بهعنوان نماد برای بیان محدودیتهای داستان، به کارگردان این امکان را میدهد که شاکله اثر را بهدرستی ترسیم نماید. درام معود بهگونهای طراحی شده که حذف هر عنصری میتواند موجب اختلال در کلیت نمایش شود.
**متن چندلایه و تاثیرگذاری «آتشسوزیها»**
این نمایش از «ادیپ شهریار» سوفکل الهام گرفته و به نوعی از تراژدی یونانی به تراژدی مدرن تحول یافته است. در این اثر، عناصر و رویدادها به تفصیل طراحی و تحلیل شدهاند که نشاندهنده دقت معود در خلق یک اثر عمیق و معنادار است.تراژدی مدرن در مقایسه با آثار کلاسیک یونانی، قابلیتهای قهرمانانه خود را به طور چشمگیری از دست داده است. از جمله تمایزات اساسی بین این دو نوع تراژدی، حضور «هوبریس» به عنوان عامل ایجاد فاجعه است که در تراژدیهای مدرن غالباً به اشکال بیرونی منتقل میشود. به بیان دیگر، در دنیای معاصر، مسئله فردیت و عاملیت هم اهمیت دارد و هم به نوعی تقلیل مییابد، به طوری که ناتوانی شخصیت اصلی در ابراز عاملیت، هسته اصلی تراژدی را شکل میدهد. در این راستا، نوال مروان در اثر معود در اوج بحران، عاملیت خود را از طریق دو ستیز مختلف نشان میدهد: یکی ستیز با جهان بیرونی و دیگری ستیز با دنیای درونی خود.
در این میان، مفهوم «هامارتیا» در تراژدی مدرن حذف نشده و یافتن آن به قدری پیچیده است که در برخی آثار تا حد امکان پنهان میشود. با این حال، «آتشسوزیها» با «ادیپ شهریار» از نظر هامارتیای مشابه، ارتباط نزدیکی دارد و حفظ این ارتباط ضروری به نظر میرسد. تغییر نقش عامل پیش برنده نیز عنصر مهم دیگری است که در ادیپ به عهده اوست و در «آتشسوزیها» نوال مروان به این نقش میپردازد.
در زمینه کارگردانی، موضوع میزانسن در نمایش به طور معاصر شکل گرفته و حرکت بازیگران به معنای کلاسیک قابل پیادهسازی نیست. از این رو، استفاده از «ماشینری» برای ایجاد تغییرات زمانی ضروری است تا معنای اصلی اثر گم نشود. انتخاب سالن اصلی تئاتر شهر برای این نمایش به دلیل این نیاز منطقی به نظر میرسد.
از سوی دیگر، در میان بازیگران نمایشی چون «آتشسوزیها»، انسجام قابل ملاحظهای دیده میشود. بازیگرانی همچون ستاره پسیانی و ریما رامینفر به خوبی از ویژگیهای شخصیتها آگاه هستند و با دقت روی صحنه حضور دارند. رامینفر در تلاش است تا نوال مروان را به حقیقت نمایش برساند و این خود نشاندهنده کژی بسیاری از بازیگران در تئاتر ایران است که به تقلید به جای بازنمایی روی میآورند.
در نهایت، نمایش «آتشسوزیها» به لحاظ اجرایی نمره مناسبی را کسب کرده و کمبودی قابل ملاحظه ندارد. این اثر به عنوان یک نمونه شایسته از تراژدی مدرن میتواند به دانشجویان و علاقهمندان به تئاتر توصیه شود. نمایش «آتشسوزیها» از ۳۱ تیرماه در سالن اصلی تئاتر شهر به روی صحنه رفته است و گروه بازیگران شامل ستاره پسیانی، عباس جمالی، و ریما رامینفر میباشد.
