به گزارش خبرگزاری داخلی، نشست نقد و بررسی فیلم «بیگانه» به کارگردانی فرانسوا اوزون، به عنوان بخشی از ششصد و هشتاد و نهمین برنامه سینماتک، در عصر دوشنبه ۹ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد. این جلسه در سالن استاد ناصری خانه هنرمندان ایران و با حضور سحر عصرآزاد، منتقد سینما، و سامان بیات بهعنوان مجری، برگزار گردید.
در این نشست، سحر عصرآزاد به تحلیل ابعاد مختلف فیلم و تفاوت دیدگاه اوزون نسبت به رمان معروف آلبر کامو پرداخت. وی بر اهمیت استفاده از رنگ و اتمسفر در اثر تأکید کرد و گفت: برخلاف بسیاری از نسخههای این داستان که فضایی گرم و عرقآلود را به تصویر میکشند، اوزون با انتخاب فضایی سرد، یک چالش جدید را برای بیننده ایجاد میکند. در این جا، سرما بهتدریج حس گرما و فشار محیطی را منتقل میکند؛ روشی که به خوبی از توانایی کارگردان در بهرهگیری از رنگ و بازیگران حکایت دارد.
عصرآزاد همچنین به چگونگی انتقال ساختار روایی از رمان به فیلم اشاره کرد. او بیان کرد که راوی در رمان نقشی اساسی دارد، اما اوزون با شروع داستان از نقطه دادگاه و استفاده از فلش بکها، ویژگیهای ادبی را به یک راوی حاضر تبدیل کرده که احساسات شخصیت اصلی را منتقل میکند.
وی با اشاره به جنبههای فلسفی و بصری فیلم، بر این نکته تأکید کرد که فیلم از کلیشههای سنتی فاصله گرفته و با دیالوگهای کوتاه و مؤثر، مفاهیم عمیقتری را به بیننده القا میکند. این رویکرد، نوعی مواجهه مدرن با مفهوم پوچی را به نمایش میگذارد و از مخاطب میخواهد که به عمق شخصیتها و مفاهیم پایبند باشد.
عصرآزاد همچنین به پرسشی درباره اینکه آیا این رویکرد به روح آثار کامو آسیب میزند، پاسخ داد و گفت: بهنظر او، این شیوه را باید «اقتباس آزاد» تلقی کرد. او با توضیح این که کار اوزون بهخوبی جزئیات و مفاهیم اثر ادبی را با دیدگاه خود ترکیب میکند، بر ارزش آن تأکید کرد و افزود که وفاداری صرف به متن، همواره جذابیتی ندارد.
در ادامه، وی با اشاره به گرایشهای شخصی اوزون در فیلم، به وجود لایههای جدید در اثر پرداخت و گفت که این لایهها، با وجود عدم ارتباط مستقیم با رمان، به طور هوشمندانهای در فیلم گنجانده شدهاند. عصرآزاد به جاودانگی رمان کامو و توانایی آن در ارائه تصاویر و تفاسیر متعدد اشاره کرد و گفت که این ظرفیت، نشاندهنده عمق و اهمیت اثر است.**تأکید بر سکانس پایانی و تعامل کاراکتر با تصویر مادر**
تحلیلگران سینما بر روی سکانس پایانی و صحنهای که کاراکتر در زندان با تصویر مادرش رو بهرو میشود، تأکید دارند. به گفته این منتقد، زاویه دوربین در این سکانس خاص و معنادار است و نماهای متقابل حاکی از تفاوت در نگاه کاراکتر است. این تأکید نهتنها یک انتخاب تکنیکی به شمار میآید، بلکه نشاندهنده تلاش فیلمساز برای نمایش نوعی رستگاری ذهنی برای شخصیت است.
**استفاده هوشمندانه از نور در فیلم سیاه و سفید**
این منتقد همچنین به کاربرد هوشمندانه نور در فیلم سیاه و سفید «اوزون» اشاره کرد. تابش نور زردی که در لحظات پایانی بر چهره کاراکتر میتابد، بیانگر جهانبینی فیلمساز است. این نور، که در تضاد با فضای تیره زندان قرار دارد، به نوعی تلاشی برای نشان دادن مواجههای صادقانه با مرگ و نیستی به حساب میآید. حتی با وجود عدم باور قهرمان، این صحنه در القای حس رستگاری به تماشاگران تأثیرگذار است.
**تغییرات در شخصیتپردازی**
عصرآزاد در ادامه به تفاوتهای روایی فیلم نسبت به رمان پرداخت و تأکید کرد که حضور زنان در فیلم بهمراتب بیشتر از متن اصلی جلوهگر شده است. تغییر هویت کاراکتری که در پایان به جمیله (خواهر/دختر) تبدیل میشود، نشانگر رویکرد فراتر از رمان در آثار اوزون است. این انتخاب میتواند به گمشدههای هویتی و فضای استعماری الجزیره در دوران فرانسه اشاره کند و بهطرز ظریفی این موضوع را برجسته سازد.
**پارادوکس میان فیزیک و شخصیت**
این منتقد در خصوص انتخاب بازیگر نیز نظر خود را بیان کرد و گفت: انتخاب بازیگر که بهراحتی با مخاطب ارتباط برقرار میکند، فاصله میان کاراکتر و تماشاگر را که در رمان «بیگانه» مهم بود، کاهش میدهد. با این حال، اوزون بهخوبی از این ویژگی برای انتقال مخاطب به دنیای ذهنی کاراکتر استفاده کرده است. نکته قابل توجه آن است که کاراکتر در رفتارهای بیرونی و در موقعیتهای مختلف، حالت منفعل و بیتفاوتی از خود نشان میدهد، اما تنها در لحظات صمیمی یا در مواجهه نهایی با کشیش اقدام به کنش میکند.
