به گزارش خبردونی و به نقل از روابط عمومی جشنواره تئاتر فجر، چهارمین نشست بخش پژوهش و سمینارهای چهلوچهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر با عنوان «تئاتر خیابانی به مثابه کنش سیاسی در جنوب آسیا» روز سهشنبه ۱۶ دیماه در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
در این نشست، اسماعیل نجار، دانشیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس، بهعنوان سخنران اصلی، تاریخ، نظریه و کارکردهای اجتماعی و سیاسی تئاتر خیابانی در کشورهای جنوب آسیا را مورد بررسی قرار داد.
رامتین شهبازی، دبیر بخش پژوهش جشنواره، در آغاز این نشست، بر اهمیت برگزاری نشستهای تخصصی قبل از آغاز رسمی جشنواره تأکید کرد و این جلسات را مقدماتی ضروری برای تقویت ادبیات نظری تئاتر در ایران دانست. همچنین وی از برگزاری همایش پژوهشی جشنواره در روزهای ۲۳ و ۲۴ دیماه خبر داد.
نجار با اشاره به فقدان نظریهپردازی در حوزه تئاتر در ایران، تأکید کرد که باید به توسعه نظریههای شرقی توجه بیشتری داشت. او گفت: «در دهههای اخیر، یکی از ضعفهای اصلی ما در ادبیات نمایشی، کمبود نظریه و نظریهپردازی بوده است.»
وی همچنین به معرفی نظریهپردازان تئاتر جنوب آسیا پرداخت و خاطرنشان کرد که بسیاری از آثار و دیدگاههای این نظریهپردازان هنوز به زبان فارسی ترجمه نشده است.
نجار افزود: «برای درک تئاتر خیابانی در این منطقه، باید با جغرافیا، تاریخ و بافت فرهنگی آن آشنا شویم. کشورهای هند، پاکستان، بنگلادش، نپال، بوتان و سریلانکا، با وجود تفاوتهای فرهنگی، اشتراکات نمایشی زیادی دارند.»
وی تأکید کرد که تأثیر استعمار بریتانیا بر تئاتر در این منطقه آشکار است. در زمان استعمار، تئاتر غربی به کمک تأسیس سالنها در شهرهایی مانند دهلی و کلکته گسترش یافت و فرمهای سنتی به حاشیه رانده شدند. با این حال، در دوره پس از استعمار، تلاشهایی برای بازگشت به فرمهای سنتی و کلاسیک و تولید تئاتر مدرن آغاز شد.
نجار همچنین نظریه «تئاتر سوم» را معرفی کرد که تلاشی برای ترکیب فرمهای بومی با محتوای معاصر است. این نوع تئاتر با تأکید بر ارتباط با توده مردم، به موضوعات اجتماعی و سیاسی امروز میپردازد.
وی به اهمیت نقش تماشاگر در تئاتر خیابانی اشاره کرد و گفت که این تماشاگر نه تنها منفعل است، بلکه میتواند در فرآیند نمایش مشارکت کند.
نجار تصریح کرد که تئاتر خیابانی در ذات خود سیاسی است و بدون پشتوانه اجتماعی و ایدئولوژیک، معنا نمیبخشد. گروههای تئاتر خیابانی در هند و پاکستان معمولاً اجراهای خود را در مناطق محروم برگزار میکنند و در زمینههایی مانند آموزش و بهداشت فعالیتهای اجتماعی دارند.
در پایان نشست، نجار بر ضرورت ترجمه نظریهپردازان تئاتر شرق در ایران تأکید کرد و این نشستها را گامی مؤثر در جهت تقویت نگاه نظری به تئاتر خیابانی و سیاسی دانست.
