به گزارش خبرگزاری خبرانلاین، جشنواره فیلم فجر در دهه سوم خود تحولات و چالشهای گوناگونی را تجربه کرد. این دوره شاهد تقابل بین هنر و سیاست، تلاش برای استانداردسازی در سطح بینالمللی و توجه بیشتر مردم به این رویداد سینمایی بود.
در بیستمین دوره این جشنواره که در بهمن ماه سال ۱۳۸۰ برگزار شد، علیرضا رئیسیان با فیلم «ایستگاه متروک» توانست جایگاه ویژهای در بخش مسابقه پیدا کند. او در رقابت با آثار قابل قبولی مانند «آرزوهای زمین» وحید موسائیان و «من ترانه پانزده سال دارم» رسول صدرعاملی قرار گرفت. فیلم «ارتفاع پست» ساخته ابراهیم حاتمیکیا موفق شد جلب نظر تماشاگران را به خود جلب کند و جایزه فیلم مردمی را دریافت کند. همچنین، ناصر تقوایی با اثر خود، «کاغذ بیخط»، جایزه ویژه هیئت داوران را کسب کرد اما آن را به دلیل پیام اعتراضی خود بازگرداند. این دوره همچنین با معرفی سیمرغ بهترین فیلم به اثر «در ستایش عشق» از ژان لوک گدار و بهترین بازیگر به جک نیکلسون همراه بود.
با ورود به بیست و یکمین دوره، تغییرات مهمی در ساختار جشنواره رخ داد. اضافه شدن بخشهای مستند و فیلم کوتاه تنوع بیشتری به جشنواره بخشید و تلاشها برای همترازی با استانداردهای جهانی افزایش یافت. از جمله تغییرات، حذف جوایز تخصصی و معرفی جایزه «بهترین دستاورد هنری و فنی» بود. در این دوره، اصغر فرهادی با اثرش «رقص در غبار» توجهات را جلب کرد و جایزه ویژه هیئت داوران بخش بینالملل را دریافت نمود.
در این بخش، جوایز کلاسیک حذف و جایزهای جدید به نام «بینالمذاهب» معرفی شد. سیمرغ بلورین این جایزه به رضا میرکریمی برای «اینجا چراغی روشن است» و دیپلم افتخار به کمال تبریزی برای «فرش باد» تعلق گرفت. فیلم «دیوانهای از قفس پرید» نیز به کارگردانی احمدرضا معتمدی توجه ویژهای را به خود جلب کرد و سیمرغ بهترین فیلم را به دست آورد.**حبیب رضایی و میرکریمی در جشنواره هجدهم برگزیده شدند**
در جشنواره هجدهم فیلمهای ایرانی، حبیب رضایی عنوان بهترین بازیگر مرد را از آن خود کرد و جایزه بهترین کارگردانی به میرکریمی تعلق گرفت. در بخش فیلمهای اول، محمد رسولاف با اثر «کاگومان» موفق به کسب هر دو جایزه اصلی بهترین فیلم و کارگردانی شد. از دیگر نقاط عطف این دوره، حضور اصغر فرهادی با فیلم «رقص در غبار» بود که جایزه ویژه هیأت داوران در بخش بینالملل را دریافت کرد. ولی تغییر ناگهانی در معاونت سازمان سینمایی و عدم نامزدی برخی آثار شایسته، جنجالهایی به پا کرد.
**دوره بیست و دوم: از «مارمولک» تا برگزیدهشدن نعمتالله**
دوره بیست و دوم جشنواره، با مدیریت محمدمهدی عسگرپور و دبیری علیرضا رضاداد، شور و هیجان خاصی را در میان تماشاگران ایجاد کرد. در این رویداد، بهترین فیلم از دید تماشاگران با ۹۳ درصد آرا انتخاب شد. مراسم اختتامیه به همراه نمایش اثری از محمد رحمانیان برگزار گردید. حمید نعمتالله نیز با «بوتیک» در بخش فیلمهای اول موفق به دریافت جایزه بهترین فیلم شد.
در بخش جوایز، داریوش مهرجویی با «میهمان مامان» بهترین فیلم را گرفت و فیلم «دوئل» از احمدرضا درویش بیشترین جوایز فنی را تصاحب کرد. جوایز بازیگری میان آثار مختلف تقسیم شد؛ بهرام رادان برای «شمعی در باد» و کامبیز دیرباز و مریلا زارعی برای «دوئل» و «سربازان جمعه» موفق به دریافت جوایز شدند. کمدی «مارمولک» به کارگردانی کمال تبریزی، به دلیل استقبال تماشاگران، سیمرغ بهترین فیلم از نگاه مردم را دریافت کرد. همچنین، «گاو خونی» بهروز افخمی دو جایزه ویژه هیأت داوران و بهترین بازیگر نقش دوم مرد را به خود اختصاص داد.
**دوره بیست و سوم: سایه توقیف بر حاتمیکیا**
در سال آخر دولت اصلاحات، بیست و سومین جشنواره با مدیریت علیرضا رضاداد و نوعی محافظهکاری برگزار شد. افتتاحیه این جشنواره با اجرای داریوش کاردان و اختتامیه با حسین پاکدل همراه بود. ابراهیم حاتمیکیا با فیلم «به رنگ ارغوان» که چند روز قبل از جشنواره توقیف شده بود، جای خود را به «رستگاری در هشت و بیست دقیقه» سیروس الوند داد.
بخش بینالملل به دو قسمت جدید «سینمای آسیا» و «سینمای معناگرا» گسترش یافت و تعداد سانسهای نمایش به هفت رسید. در بخش جوایز، «خیلی دور خیلی نزدیک» رضا میرکریمی موفق به کسب جایزه بهترین فیلم هیأت داوران شد و «بید مجنون» مجید مجیدی جوایز متعدد دیگری را از آن خود کرد. پرویز پرستویی و فرشته صدرعرفایی نیز به عنوان بهترین بازیگران شناخته شدند. فیلم مستند-داستانی کیانوش عیاری درباره زلزله بم، جایزه ویژه هیأت داوران را دریافت کرد.
**دوره بیست و چهارم: نوآوریهای جشنواره تحت مدیریت احمدینژاد**
بیست و چهارمین جشنواره در زمان آغاز به کار دولت محمود احمدینژاد برگزار شد. این جشنواره با حضور شهردار تهران، محمدباقر قالیباف و اجرای ژاله صادقیان افتتاح گردید. علیرضا رضاداد دبیری جشنواره را همچنان بر عهده داشت. آثار آیدا پناهنده و مونا زندیحقیقی در این دوره به نمایش درآمدند و «به نام پدر» ابراهیم حاتمیکیا به عنوان بهترین فیلم بلند سینمایی معرفی شد.اختتامیه بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر با حواشی زیادی همراه بود. مراسم تازهای با اضافه شدن جایزه بهترین فیلمنامه اقتباسی برگزار شد که این جایزه به محمد نوریزاد برای فیلم «شاهزادهی ایرانی» تعلق گرفت. در بخش بینالملل، فرشته طائرپور موفق به کسب جایزه بهترین فیلم معناگرا برای فیلم «وقتی همه خواب بودند» شد و همچنین فیلم «چهارشنبهسوری» ساخته اصغر فرهادی به عنوان بهترین فیلم از دید تماشاگران انتخاب شد.
این مراسم به میزبانی حسین پاکدل برگزار شد و پرویز پرستویی برای دومین سال متوالی سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد را برای نقشآفرینی در فیلم «به نام پدر» دریافت کرد. همچنین، حمیدرضا پگاه عنوان پرکارترین بازیگر جشنواره را کسب کرد. در بخش اختتامیه بینالملل، احمد نجفی به عنوان مجری حاضر بود و برای نخستین بار، با هماهنگی هیئت داوران و وزیر صنایع، به برگزیدگان جشنواره خودروهایی از جمله سمند و پراید اهدا شد.
در ادامه، بیست و پنجمین جشنواره با جوایز متفاوتی همراه بود. جایزه بهترین فیلم به «روز سوم» ساخته محمدحسینی لطیفی اختصاص یافت و برای اولین بار، جایزه بهترین کارگردانی میان دو فیلم «روز سوم» و «مینای شهر خاموش» به صورت مشترک اهدا شد. بهرام رادان عنوان بهترین بازیگر مرد را از آن خود کرد و باران کوثری بهترین بازیگر زن شد. اختتامیه با ناهماهنگیهایی همراه بود که اعتراضات هنرمندان را در پی داشت.
در دوره بیست و ششم، مجید شاهحسینی دبیری جشنواره را بر عهده گرفت و برای نخستین بار، بخشهای مختلف جشنواره نامهای مستقلی پیدا کردند. از جمله این نامها میتوان به «در جستوجوی حقیقت» و «چشم واقعیت» اشاره کرد. دو فیلم «خاک آشنا» به کارگردانی بهمن فرمانآرا و «صد سال به این سالها» اثر سامان مقدم به دلیل مسائل ممیزی از جشنواره کنار گذاشته شدند. همچنین، تغییر نام دو داور پس از اعلام هیئت داوران، یکی از حواشی این دوره به شمار میرفت.
در نهایت، بیست و هفتمین جشنواره با هدف کاهش حواشی و در آستانه انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد. این دوره نیز تغییرات جدیدی را با اضافه شدن بخشی برای آثار ویدیویی تجربه کرد. جایزه بهترین فیلم به «تردید» ساخته واروج کریممسیحی و جایزه بهترین کارگردانی به اصغر فرهادی برای فیلم «درباره الی» تعلق گرفت. شهاب حسینی و لیلا حاتمی نیز جوایز بهترین بازیگر مرد و زن را به خود اختصاص دادند. ابراهیم حاتمیکیا با فیلم «دعوت» در جشنواره حاضر شد، هرچند که به علت حضورش در هیئت داوران، فیلمش از بخش سینمای ایران کنار گذاشته شد.در مراسم جشنواره فیلم فجر، فیلمی که توسط یک هنرمند شناختهشده ساخته شده بود، به دلایلی از بخش سینمای ایران کنار گذاشته شد و نتوانست به مراحل دیگر جشنواره راه یابد. یکی از اصلیترین حاشیهها به فیلم «دربارهی الی» و حضور گلشیفته فراهانی با ظاهری متفاوت در فرش قرمز فیلم «مجموعه دروغها» مربوط میشد که نهایتاً به حذف این فیلم از جشنواره انجامید. اما با دستور رئیسجمهور، این فیلم مجدداً به فهرست آثار جشنواره بازگشت.
اختتامیه این دوره از جشنواره به عهده محمدرضا شهیدیفرد بود و حضور مرحوم محمود فرشچیان نیز در این مراسم جالب توجه بود.
سال 1388 برای سینمای ایران سالی با حاشیههای زیاد و تنشهای سیاسی بود. هنرمندان و مردم به علت وضعیت بعد از انتخابات ریاستجمهوری نسبت به دولت بیاعتماد بودند و به همین دلیل، قبل از برگزاری جشنواره، مباحث مربوط به تحریم آن در میان جامعه هنری به شدت مطرح بود. همچنین انتشار تصاویر و فیلمها در شبکههای اجتماعی باعث پیچیدگی اوضاع شد. بیست و هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر در ایام عزاداری محرم و صفر از 5 تا 15 بهمن ماه برگزار شد.
برای نخستینبار، جشنواره مکان مشخصی برای اصحاب رسانه در نظر گرفت، و برج میلاد به عنوان محل اکران فیلمها و انجام نشستهای خبری انتخاب شد. این اقدام به منظور بازگشت بخشی از اعتماد هنرمندان به دولت جدید انجام شد، اما توقیف برخی فیلمها و اعترضهای قبل جشنواره نشان داد که این هدف به طور کامل محقق نشد. در نتیجه، داوران جشنواره با چالشهای جدی مواجه شدند.
در این دوره، ابراهیم حاتمیکیا با فیلم «به رنگ ارغوان» که به مدت طولانی توقیف شده بود، توانست سه سیمرغ اصلی از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را از آن خود کند. همچنین جوایز دیگری نیز به هنرمندان مختلف از جمله محسن تنابنده و نگار جواهریان تقدیم شد.
حضور فیلم «به رنگ ارغوان» به عنوان اثری توقیف شده پس از شش سال، نمایانگر اهمیت آثار هنری در محافل سینمایی ایران بود. با این حال، این دوره از جشنواره با حاشیههای مختلفی همراه بود، از جمله عدم انتشار نام داوران و اعتراضهای گسترده هنرمندان به نحوه داوری. برخی داوران نیز از حضور در اختتامیه خودداری کردند و به طور کلی استقبال از فیلمها کمتر از حد انتظار بود و درگیریهایی در نشستهای خبری به وقوع پیوست.
مراسم اختتامیه نیز با حوادثی چون تنش میان خبرنگاران و حراست برگزار شد و پس از آن، تغییر برخی برگزیدگان جوایز فرعی در روز بعد، به عنوان آخرین حاشیه این دوره ثبت شد.با تلاش مسئولان برگزاری جشنواره فیلم فجر، تلاشهایی صورت گرفت تا رضایت هنرمندان جلب شود و آثار فیلمها حداقل در یک رشته نامزد شوند، اما فشارهای سیاسی و امنیتی بر انتخابهای داوری تاثیرگذار بود.
بیست و نهمین دوره این جشنواره در سال ۱۳۸۹ برگزار شد و در این دوره، تعداد فیلمهای به نمایش درآمده به پنجاه اثر رسید که تقریباً دو برابر دوره قبل بود. سیمرغ بلورین بهترین فیلم به «جرم» و سیمرغ بهترین بازیگری نقش مکمل مرد به حامد بهداد تعلق گرفت. بهترین بازیگر مرد، مهدی هاشمی، برای دو فیلم «آلزایمر» و «آقا یوسف» شناخته شد. همچنین سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول زن به ویشکا آسایش برای «ورود آقایان ممنوع» و بهترین بازیگر نقش مکمل زن به مهناز افشار برای «سعادتآباد» اهدا شد. نکته جالب اینکه بهترین فیلمنامه به «خانه پدری» کیانوش عیاری رسید که تا هفت سال بعد امکان اکران نیافت.
فیلم «جدایی نادر از سیمین» نیز جوایز متعددی را به خود اختصاص داد و علاوه بر سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران، موفق به کسب جوایز دیگری از جمله بهترین کارگردانی و دیپلم افتخار بازیگر مکمل مرد و زن شد.
در این دوره حاشیهها کم نبود. انصراف اسدالله نیکنژاد، کارگردان ایرانی مقیم آمریکا، از داوری به دلیل شایعاتی درباره فعالیتهای پیشینش، از جمله این حواشی بود. همچنین دو فیلم «پایاننامه» و «فرزند صبح» در نشستهای خبری با جنجالهایی روبرو شدند.
فیلم «گزارش یک جشن» اثر ابراهیم حاتمیکیا نیز به دلیل محتوای خود در ارتباط با انتخابات ۸۸ از سوی داوران نادیده گرفته شد و هنوز هم مجوز اکران نیافته است.
این دهه را میتوان دورهای پر از ستاره برای جشنواره دانست و بازیگران فعالی چون محمدرضا فروتن، هدیه تهرانی و رضا کیانیان در این عرصه حضور داشتند. کارگردانان مطرحی همچون حسن فتحی و داریوش مهرجویی هم از جمله کسانی بودند که آثارشان چراغ جشنواره را روشن نگاه میداشت.
اگرچه دهه ۸۰ با چالشهایی سیاسی و فرهنگی همراه بود، اما همچنان سالهای خوبی برای جشنواره فجر به شمار میرفت. شور و اشتیاق آن روزها هنوز در یاد اهالی سینما باقی است و امیدوارند روزهای روشنتری در انتظار جشنواره باشد.
