به گزارش خبردونی و به نقل از ایلنا، زبان مادری نقش اساسی در شکلگیری هویت فردی و اجتماعی افراد در یک جامعه ایفا میکند و به عنوان ابزار ارتباط با خود و دیگران به شمار میرود. این زبان بیانگر امنیت و احساسات انسان است. اما متاسفانه در ایران، به دلیل غفلت از اهمیت زبان فارسی، شاهد کاهش توجه جوانان به این زبان هستیم.
مهرداد ناظری، عضو هیات علمی دانشگاه و جامعهشناس در حوزه ادبیات، در این باره اظهار داشت که زبان مادری، نقطه ابتدایی برای استقرار انسان در یک موقعیت مطمئن است. وی توضیح داد که این زبان به فرد این امکان را میدهد که در یک وضعیت فکری و احساسی پایدار قرار گیرد و به شکلگیری سلامت اجتماعی او کمک کند.
ناظری به مفهوم “خود” اشاره کرد و توضیح داد که انسان در بدو تولد فاقد این مفهوم است. نوزاد تنها یک موجود زنده است که نیاز به مراقبت دارد، اما پس از گذشت مدتی، توانایی شناخت “خود” را پیدا میکند. این جامعهشناس با بیان اینکه از ۸ ماهگی، نوزاد با مفهوم “خود” آشنا میشود، گفت که این فرآیند در فضایی اجتماعی صورت میگیرد و زبان به تدریج از طریق تجربه و تقلید آموخته میشود.
وی توضیح داد که افراد در طول زندگی دو نوع ارتباط را تجربه میکنند: یکی ارتباط با خود و دیگری ارتباط با دیگران. ارتباط درونی پایهگذار توسعه هویت اجتماعی است. او بر اهمیت محیط در شکلگیری زبان تأکید کرد و گفت که ذهن یک مقوله اجتماعی است و در تعاملات اجتماعی شکل میگیرد.
ناظری همچنین تصریح کرد که زبان مادری، بنیاد اصلی هویت هر انسان به شمار میآید و تأثیر بسزایی در تعاملات اجتماعی دارد. او یادآوری کرد زمانی که فردی بدون زبان مادری در یک محیط اجتماعی قرار گیرد، نمیتواند به درستی با دیگران ارتباط برقرار کند و این امر بر هویت او تأثیر منفی خواهد داشت.
او با اشاره به اینکه زبان مادری زبان عشق و احساسات انسانی است، تأکید کرد که این زبان به افراد احساس امنیت میدهد. این جامعهشناس در پایان خاطرنشان کرد که بیتوجهی به زبان و ادبیات فارسی موجب کاهش درک و ارتباطات فرهنگی در نسل جدید شده، به طوری که جوانان امروزی نسبت به ادبیات گذشته مانند “کلیله و دمنه” آشنایی کافی ندارند.### افزایش شکافهای بین نسلی و تأثیرات زبانی
ناظری به بررسی وضعیت زبانها و گویشهای محلی مختلف در ایران پرداخت و گفت: اکثر اقوام ایرانی دارای یک زبان مادری هستند که در خانواده به کار میرود؛ همچنین یک زبان مسلط در جامعه وجود دارد که به عنوان زبان مادری دوم شناخته میشود. برای مثال، ترکهای آذری در ایران با تسلط به زبان فارسی به راحتی به این زبان صحبت میکنند.
او افزود: جوامع چندفرهنگی مانند ایران通常 یک زبان رسمی و مرکزی دارند و در کنار آن، زبانهای قومی نیز رواج دارند. اقوام مختلف در ایران به زبان فارسی تسلط دارند و این امر با زبانهای قومی آنها تضادی ندارد.
ناظری ادامه داد: در مقالهای که درباره زبان مادری در شهر سلمان نوشته، به تجربه سه نسل متفاوت در این شهر اشاره کرد. نسل اول به زبان ترکی صحبت میکردند، نسل دوم به فارسی با فرزندان خود سخن میگفتند و نسل سوم نیز زبان ترکی استانبولی را از طریق رسانههای ماهوارهای یاد گرفته بودند. این سه زبان به خوبی همزیستی داشتند و فرزندان توانسته بودند به سه زبان تسلط پیدا کنند.
او تأکید کرد که باید به تکثر زبانی احترام بگذاریم؛ زیرا فرهنگ ایران مبتنی بر مدارا و همزیستی است، نه تقابل. زبان فارسی باید به عنوان زبان اصلی کشور مورد توجه قرار گیرد، اما در عین حال لازم است گویشهای قومی نیز شناسایی شوند. نادیده گرفتن زبانهای قومی منجر به تضییع حقوق اجتماعی آنها و افزایش سلطه یک زبان بر دیگر زبانها میشود.
### زبان نسل جدید و مرزبندی با نسلهای دیگر
ناظری به تفاوتهای زبانی میان جوانان و نسلهای پیشین اشاره کرد و گفت: در جامعهشناسی اصطلاح «زبان مخفی جوانان» وجود دارد که مشخصههای آن زبان مرزبندی نسل جدید را از دیگر نسلها تعیین میکند. این زبان دارای ویژگیها و اصطلاحات خاصی است.
او توضیح داد که زبان مانند یک کلوپ است و برای ورود به این کلوپ جوانان باید با زبان آنها آشنا باشید. جوانان از زبان به عنوان ابزاری برای عزت نفس و مرزبندی از دیگر نسلها استفاده میکنند.
ناظری همچنین به آسیبهای در حال رشد نسبت به ادبیات فارسی اشاره کرد و گفت: در شرایط کنونی، تفکر مبتنی بر ادبیات از بین رفته و همگرایی جوانان در کشور باعث یکسانسازی زبان آنها شده است. این موضوع بر تجربیات و تفکر آنها تاثیر گذاشته و در حال کاهش احساس هویت فرهنگی است.
او افزود: در گذشته نوجوانان در سن 14 سالگی قادر بودند آثار کلاسیکی مانند «کلیله و دمنه» و اشعار حافظ را حفظ و recite کنند؛ اما اکنون نسل جدید حتی نمیتواند این آثار را به درستی بخواند. این تغییرات ناشی از بیتوجهی به زبان و ادبیات فارسی است که نهایتاً منجر به ایجاد شکافهای بین نسلی و تقابل در جامعه شده است.
