**انتشار کتاب “معبد سرچشمه” با محوریت حزب جمهوری اسلامی**
خبرگزاری مهر – زینب رازدشت: کتاب “معبد سرچشمه” که به بررسی حزب جمهوری اسلامی ایران از سال 1357 تا 1359 میپردازد، به قلم سیدمجتبی مؤمنی و محمدمهدی اسلامی نوشته شده و توسط مؤسسه فرهنگی هنری سرچشمه نور انقلاب اسلامی منتشر گردیده است. این اثر شامل 10 فصل و تصاویری از فعالیتهای حزب است.
حادثه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در 7 تیر 1360 به عنوان یکی از بزرگترین حوادث تروریستی جهان شناخته میشود که با توجه به تعداد بالای شهدا و جانبازان و تأثیر سیاسی آن، ممکن است به عنوان بزرگترین ترور تاریخی به شمار آید. این ترور در بحبوحه جنگ سرد اتفاق افتاد و دغدغههای آمریکا و متحدانش را به چالش کشید، در حالی که مرزبندیهای مشخصی با بلوک شرق نیز وجود داشت.
پشت این انفجار تشکیلاتی قرار داشت که اعضای آن درگیر فعالیتهای جاسوسی بودند، و مستنداتی نشان میدهد که مسعود رجوی از قبل از انجام آن اطلاع داشت. در مورد شکلگیری حزب جمهوری اسلامی، نظرات مختلفی وجود دارد. عدهای به دیدگاه امام خمینی(ره) و درخواست او اشاره میکنند، در حالی که برخی دیگر به ایدههای سیدمحمد حسینیبهشتی در دهه 20 و جلسات طلاب در مشهد اشاره دارند.
تشکیل حزب پس از پیروزی انقلاب دارای اهمیت ویژهای بود و مؤسسان آن بر این موضوع تأکید داشتند که باید با برنامهریزی دقیق، آینده انقلاب را مدیریت کنند. آیتالله سیدمحمد حسینیبهشتی، به عنوان یکی از شخصیتهای کلیدی در تأسیس حزب، به اهمیت ادامه و تداوم انقلاب بعد از پیروزی آن تأکید داشت و به ضرورت سازماندهی و مدیریت برای پیشبرد اهداف انقلاب اعتقاد داشت.
**نقش حزب جمهوری اسلامی**
حزب جمهوری اسلامی در روزهای ابتدایی انقلاب به کادرسازی و سازماندهی نیروهای مؤمن به انقلاب پرداخته و به آنها بینش ایدئولوژیک لازم را ارائه کرد. این حزب بر اساس ضروریات زمان، به هماهنگی و تقویت نیروهای پراکنده اقدام نمود.
روایتهای متنوعی از تأسیس حزب جمهوری اسلامی وجود دارد. این ایده در زمانی شکل گرفت که هنوز بحث جمهوری اسلامی به میان نیامده بود و تمرکز بیشتر بر روی حکومت اسلامی بود. آیتالله بهشتی به عنوان یک شخصیت تأثیرگذار، معتقد بود که این حزب میتواند پل ارتباطی بین مسلمانان و جامعه سیاسی باشد و به تشکیل حزبی اسلامی و اجتماعی میانجامد.**نگاهی به تشکیل حزب جمهوری اسلامی و چالشهای آن**
در روند تشکیل حزب جمهوری اسلامی، دکتر بهشتی و همفکرانش با موانع و نگرانیهای برخی مبارزین روبرو شدند، اما تمایل آنها به ادامه برنامههای تشکیلاتی، آنها را از مسیر خود باز نداشت. به رغم ترسها از تبعات ایجاد حزب، گروه مذکور برای تحقق هدفهای خود که از مدتها پیش در نظر داشتند، جدی بودند و مرحله تدوین اساسنامه را پیش بردند. آیتالله سیدعلی خامنهای، که یکی از اعضای تیم تدوین اساسنامه بود، اظهار داشت که این کار به عهده او و مرحوم باهنر بود و بیشتر بار کار بر دوش باهنر بود.
این تلاشها در زمانی انجام شد که امام خمینی در مدرسه علوی مستقر بودند و خیابان ایران مرکز فعالیتهای انقلابی بود. آیتالله خامنهای از تأیید نهایی اساسنامه توسط امام خبر داد و گفت که چاپ پیشنویس آن به ایشان ارائه شد. این مباحثهها در حالی رخ داد که امام حداقل در دو نوبت از هاشمی رفسنجانی درباره زمان اعلام حزب سؤال میکردند. سرانجام، خبر رسمی تدوین اساسنامه حزب جمهوری اسلامی در روزنامهها در تاریخ ۲ اسفند سال ۵۷ منتشر شد.
دکتر باهنر در توصیف آغاز رسمی حزب یادآور شد که تأسیس حزب در ۲۹ بهمن، تنها یک هفته پس از پیروزی انقلاب، اعلام شد و این اقدام بهطور ناگهانی و غافلگیرکننده صورت گرفت. تنوع فکری و اعضای شورا به عنوان یکی از عناصر کلیدی در انتخاب افراد برای شورای مرکزی حزب شناخته میشد. شورای مرکزی براساس معیارهای مشخص شده شامل روحانیون مبارز، دانشگاهیان، پیشهوران و دانشجویان تشکیل شد و عمده اعضای آن افرادی با سابقه فعالیت مبارزاتی و زندان بودند.
تقریباً همزمان با تأسیس شورای مرکزی موقت، فراخوان عضویت نیز اعلام شد که با استقبال بینظیری از سوی مردم روبرو شد. فعالیتهای رسمی حزب با انتشار بیانیهای در تاریخ ۲۹ بهمن آغاز شد که در آن از همه علاقهمندان به عضویت دعوت شد.
تشکیل یک حزب نیازمند تأمین منابع مالی برای تأمین هزینهها بود. به گفته دکتر بهشتی، منابع مالی حزب عمدتاً از کمکهای امام و سایر روحانیون و همچنین حمایتهای افرادی که به انقلاب و حزب علاقهمند بودند، تأمین میشد.
تدوین قانون اساسی نیز به عنوان یکی از موضوعات کلیدی کشور مورد توجه قرار داشت و امام خمینی در روز دوازدهم بهمن اعلام کرده بود که مجلس مؤسسان تشکیل خواهد شد تا قانون جدید به تصویب برسد. اما در زمانی که تصمیمگیری درباره چگونگی تدوین و تصویب نهایی قانون اساسی به جریان افتاد، اختلاف نظرهایی میان اعضای شورای انقلاب و دولت پیش آمد. امام خمینی نیز از تأخیر در این روند نگرانیهایی ابراز کردند و نسبت به تلاشهای طولانیمدت برای تصویب قانون اساسی هشدار دادند.گروههای مختلف سیاسی به چالشهای مربوط به تشکیل مجلس شورای اسلامی و قانون اساسی جدید در پس از انقلاب اسلامی پرداختهاند. اعضای شورای انقلاب و دولت موقت به بحث و تبادل نظر در موضوع تأسیس مجلس مؤسسان و برگزاری همهپرسی قانون اساسی پرداختند. انتخابات مجلس شورای اسلامی در 12 مرداد 1358 برگزار شد و با پایان شمارش آرا، 75 نفر از نمایندگان منتخب از اقصی نقاط کشور اعلام شدند. این نتیجه نشاندهنده پیروزی قاطع نیروهای مذهبی و حزب جمهوری اسلامی بود و حدود 80 درصد کرسیها به روحانیون تعلق گرفت. جناح مخالف حول محور سازمان مجاهدین خلق با شکست سنگینی مواجه شد.
از جمله موضوعات چالشبرانگیز مطرح شده در مجلس خبرگان قانون اساسی، اصل ولایت فقیه بود. شهید بهشتی بارها در این باره سخن گفت و تأکید کرد که رهبری باید شامل فقیهانی باشد که در عین تقوا و فهم، از خودخواهی و دیکتاتوری دور باشند. او بیان داشت که هر فقیهی که به این ویژگیها پایبند نیست، نمیتواند بر مردم ولایت داشته باشد.
پس از تصویب قانون اساسی، دولت موقت با چالشهایی نظیر تسخیر سفارت آمریکا و ناهماهنگیهای داخلی مواجه شد که این مسائل و استعفای بازرگان، به انتقال مسئولیتها به شورای انقلاب انجامید. شورای انقلاب به تدریج آماده برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در بهمن 1358 شد. هرچند سازمان مجاهدین خلق، رفراندوم قانون اساسی را تحریم کرده بود، اما در پایان برای انتخابات ریاست جمهوری نامزد معرفی کردند.
چهار گروه اصلی در این انتخابات شرکت کردند: جریان اسلامی، نهضت آزادی و همپیمانان، سازمان مجاهدین خلق و دفتر هماهنگی رئیسجمهور وابسته به بنیصدر. پس از بحث و بررسیهای فراوان، مصوبه شورای انقلاب برای برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید.
پس از انتخابات، رهبران حزب به اهمیت بالای مجلس شورای اسلامی پی بردند. این نگرانی که مجلس از مقام ریاست جمهوری نیز مهمتر است، به نظر امام خمینی برمیگردد و در حوادث آینده به اثبات رسید. پس از ناکامی در انتخابات ریاست جمهوری، حزب به برنامهریزی برای انتخابات مجلس شورای اسلامی پرداخت. جلالالدین فارسی در اینباره به جلسهای پس از انتخابات ریاست جمهوری اشاره میکند که طی آن اعضا درباره انتخابات آتی تصمیمگیری کردند.
با کسب اکثریت کرسیها در مجلس، حزب شاهد افزایش اعتبار جهانی خود بود و از این موقعیت برای صدور پیام انقلاب بهره برد. هاشمی رفسنجانی به سمت ریاست مجلس انتخاب شد و اولین مجلس شورای اسلامی در 7 خرداد 59 آغاز به کار کرد. در 31 تیر همان سال، مراسم سوگند رئیسجمهور در حضور نمایندگان مجلس برگزار شد و مراحل بعدی به تشکیل کابینه و انتخاب نخستوزیر اختصاص یافت. معضلات سیاسی و اختلافنظرها در انتخاب نخستوزیر، یکی از چالشهای اساسی برای بنیصدر به شمار میرفتهاست.دولت در مرحله دوم نیازمند تأیید و رأی مجلس بود که این موضوع فرایند انتخاب را دشوارتر کرد.
حزب جمهوری اسلامی توجه ویژهای به مسائل اجتماعی و نقشآفرینی در این عرصه داشت. در دوران بحرانی اولیه انقلاب و در پی تهدیدات ضد امنیتی سلطنتطلبان و گروهکهای مخالف، مشارکت در تأمین امنیت به یکی از فعالیتهای این حزب تبدیل شد.
این نقش به حدی حائز اهمیت بود که حزب جمهوری اسلامی برای آن برنامهریزی دقیقی انجام داده بود. بهطور مثال، در روزنامه جمهوری اسلامی، جزئیات این برنامهها منتشر میشد. نگاهی به صفحات ابتدایی این روزنامه نشان میدهد که در دو سال اول تأسیس، حزب در نقاط مختلف کشور به مختلفی از مشارکتهای اجتماعی پرداخته که تأثیرات اجتماعی گستردهای به همراه داشته است. اما پس از غائله 14 اسفند و ورود سازمان مجاهدین خلق به فاز نظامی که منجر به آغاز سه هزار ترور شد، شرایط سیاسی کشور دستخوش تحول شد.
این تأثیرات با بررسی دقیق اسناد و روایتهای دستاول، نه تنها به مستند کردن تاریخ و تشریح نقش اساسی حزب جمهوری اسلامی در تثبیت نظام نوپا کمک میکند، بلکه تصویری شفاف از ایثار و تلاشهای انقلابی در برابر توطئههای داخلی و خارجی به نمایش میگذارد. هدف این تلاشها این است که نسلهای آینده با آگاهی از تاریخ، بتوانند راه آینده را با هوشمندی بیشتری ترسیم کنند.
