**یادداشت مهمان: ریحانه سادات گرامی، دانشجوی دکتری علوم اجتماعی دانشگاه تهران**
گفتمان غالب رسانهای و سیاسی در غرب قصد دارد تصویری خاص از انسانهای خاورمیانه، بهویژه ایرانیان، ارائه دهد. در این راستا، ویژگیهای انسان ایرانی به صورت «ابژهی منفعل» و قربانی جبرهای اجتماعی تعریف میشود و او به عنوان فردی ناتوان در تعیین سرنوشت خود معرفی میگردد که به مداخله یا کمک از سوی خارجیها نیاز دارد. این فرآیند هدفش تقویت و توجیه سلطهی خود در این زمینه است.
اما با نگاهی به کنشهای اجتماعی اخیر ایرانیان در شرایط بحرانی، به ویژه در خلال جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان، واقعیتی متفاوت ظاهر میشود. ایرانیان با حفظ روزمرگی و تابآوری روانی، نشان دادهاند که خواستار حاکمیت بر سرنوشت خویش هستند و این امر روایتهای مسلط را به چالش کشیده است. این کنش نه تنها واکنشی گذرا است، بلکه حکایت از درک عمیق جامعه ایرانی از این واقعیت دارد که «روند شکوفایی و پیشرفت ایران هرگز از دروازهی مداخلهی خارجی نمیگذرد». این فرایند گامی به سوی تبدیل شدن از «ابژه» به «سوژهی فعال» را نشان میدهد.
اهمیت این تغییر تنها به معنای خنثی کردن گفتمان رقیب نیست، بلکه تبعات عمیقتری در **تکوین و بازآفرینی هویت ملی** دارد. براساس دیدگاه جامعهشناختی، هویت به عنوان یک امر از پیشتعیینشده نیست و در چارچوب کنشهای جمعی شکل میگیرد.
ایستادگی اخیر ایرانیان در برابر فشارها بر مفهوم «تسلط بر سرنوشت» در هویت ملی تأکید میکند. هرچند آرزوی استقلال از دیرباز در تاریخ ایران وجود داشته، اما این مفهوم زمانی شکل میگیرد که با زمان حال ارتباط برقرار کند. بعد از سه دهه ثبات و نبود تهدید نظامی ملموس، مفهوم مقاومت و استقلال کمرنگ شده بود، اما به نظر میرسد حملات نظامی اخیر این ضرورت را دوباره زنده کرد و مقاومت تاریخی مردم را به حالت بروز رساند.
با این حال، برای حفظ این مؤلفه هویتی در دوران پس از جنگ، نیاز است که در زندگی روزمره تجلی یابد. برای اینکه مفهوم «استقلال و مقاومت» زنده بماند، باید در جامعه عینی شود. ماندگاری این هویت به این بستگی دارد که مردم بهطور ملموس ببینند که ایستادگیشان به دستاوردهای واقعی منجر شده است.
توسعه پایدار و پیشرفت باید در راستای این مقاومت تحقق یابد تا مفهوم «پیوند استقلال سیاسی با پیشرفت» به اثبات برسد. تنها در این صورت است که خواستههایی چون «تسلط بر سرنوشت»، «استقلال سیاسی» و «مقاومت»، از دورانی صلح و فراموشی به دور خواهند ماند و به عنوان بخشی جداییناپذیر از هویت ایرانیان تثبیت خواهند شد.
